Những người con dòng họ Nguyễn Khắc tự hào từ đường là nơi gắn liền với các sự kiện lịch sử cách mạng tại địa phương.
Nơi đây còn lưu giữ dấu ấn hình thành của một dòng họ lớn gắn với nhiều sự kiện lịch sử cách mạng địa phương.
'Địa chỉ đỏ'
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, từ đường họ Nguyễn Khắc là nơi nuôi giấu cán bộ, cất giữ tài liệu và tổ chức nhiều cuộc họp quan trọng. Đặc biệt, các cuộc họp chuẩn bị thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của xã Bàng La diễn ra tại khu vực từ đường. Lễ thành lập chi bộ vào ngày 2/9/1947 có sự tham gia của các đảng viên, phần lớn là con cháu dòng họ Nguyễn Khắc, trong đó Bí thư chi bộ đầu tiên cũng là người con của dòng họ.
Trong kháng chiến chống Mỹ, từ đường tiếp tục được trưng dụng làm trường tiểu học và nơi tránh trú bom đạn cho nhân dân. Theo cuốn sách “Cội nguồn tri ân” do con cháu trong dòng họ ghi chép và biên tập thì trải qua hai cuộc kháng chiến, dòng họ Nguyễn Khắc có 33 liệt sĩ anh dũng hy sinh và 10 người được vinh dự truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.
Ngày nay, từ đường họ Nguyễn Khắc vẫn duy trì đều đặn các hoạt động sinh hoạt văn hóa truyền thống. Hằng năm, dòng họ tổ chức lễ giỗ tổ vào ngày 27 tháng Chạp và mồng 6 tháng Giêng, kết hợp mừng thọ người cao tuổi, khen thưởng con cháu học giỏi, qua đó bồi đắp tinh thần đoàn kết và truyền thống hiếu học.
Năm 2016, UBND thành phố Hải Phòng xếp hạng từ đường họ Nguyễn Khắc là di tích lịch sử.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và cách mạng tiêu biểu, năm 2016, UBND thành phố Hải Phòng xếp hạng Từ đường họ Nguyễn Khắc là di tích lịch sử cấp thành phố. Đây không chỉ là niềm tự hào của dòng họ Nguyễn Khắc mà còn là địa chỉ văn hóa có ý nghĩa trong đời sống tinh thần của nhân dân phường Nam Đồ Sơn.
Dòng họ hình thành sớm
Khuôn viên từ đường dòng họ Nguyễn Khắc. Ảnh: KP
Theo các tư liệu còn lưu giữ tại di tích, đặc biệt là tấm văn bia “Trùng tu Đông Lỗ kiều tịnh miếu bi ký” tạo năm Dương Hòa thứ 5 (1639) có thể khẳng định dòng họ Nguyễn Khắc sinh cơ, lập nghiệp tại vùng đất Bàng Thượng, phường Bàng La, quận Đồ Sơn (nay là tổ dân phố Tiểu Bàng 1, phường Nam Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng) vào khoảng từ nửa đầu thế kỷ 17.
Nội dung văn bia cho biết trong đợt trùng tu miếu cầu Đông Lỗ, cụ Nguyễn Khắc Minh, tên tự là Đạo Diễn, thủy tổ của dòng họ Nguyễn Khắc là người đứng đầu danh sách hưng công. Điều này cho thấy vai trò, vị thế và uy tín của dòng họ Nguyễn Khắc trong đời sống xã hội làng xã thời bấy giờ.
Cổng vào từ đường dòng họ Nguyễn Khắc.
Theo tộc phả, cụ Nguyễn Khắc Minh (sinh năm 1584, mất năm 1659) là danh sĩ có uy tín trong vùng, từng giữ chức Chủ Hội đồng điền, có nhiều đóng góp cho việc xây dựng các công trình chung của địa phương. Trải qua nhiều thế hệ, dòng họ Nguyễn Khắc phát triển thành 5 ngành, với số nhân khẩu chiếm tỷ lệ lớn trong cộng đồng dân cư của phường Bàng La xưa.
Về lịch sử kiến trúc, đến nay không còn tài liệu xác định chính xác thời điểm khởi dựng ban đầu của từ đường. Theo ông Nguyễn Khắc Phúc, hậu duệ đời thứ 9, Phó chủ tịch Hội đồng gia tộc dòng họ Nguyễn Khắc, từ đường được xây dựng lâu đời và lần trùng tu gần nhất diễn ra vào khoảng năm 1938, 1939, kết cấu kiến trúc của từ đường cơ bản vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Theo ông Phúc, việc gìn giữ từ đường không chỉ là trách nhiệm với tổ tiên mà còn là trách nhiệm với lịch sử của làng, của địa phương. Các thế hệ con cháu đều ý thức rõ điều đó. Hiện nay từ đường đang được cải tạo một số hạng mục.
Sau tân tạo, từ đường họ Nguyễn Khắc có bố cục mặt bằng hình chữ “đinh”, gồm 3 gian bái đường và 1 gian hậu cung, quay hướng tây nam. Công trình được xây dựng theo kiểu truyền thống, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi, kết cấu gỗ lim chắc chắn.
Nghi môn của từ đường được xây dựng theo kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, trang trí rồng chầu phượng đón. Trục thần đạo từ nghi môn vào bái đường được lát gạch. Bái đường được làm theo kết cấu ba hàng chân cột, các cột gỗ lim đặt trên chân tảng đá xanh.
Điểm đặc sắc và khá hiếm thấy trong kỹ thuật dựng nhà cổ là cây thượng lương (xà nóc) của từ đường được làm từ thân gỗ tròn nguyên khối, thay vì được đẽo gọt thành hình vuông hay chữ nhật. Các mảng chạm khắc trên vì nóc, vì nách mang đề tài lưỡng long, lưỡng phượng, hoa lá cách điệu, phản ánh trình độ mỹ thuật của thời kỳ đầu thế kỷ 20.
Tấm văn bia “Trùng tu Đông Lỗ kiều tịnh miếu bi ký” tạo năm Dương Hòa thứ 5 (1639).
Bên cạnh kiến trúc, từ đường hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị. Tiêu biểu là bia đá tạo năm 1639, tượng thờ, đại tự, câu đối, long ngai, bài vị, lục bình gốm sứ có niên đại từ thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20. Đây là những tư liệu quý góp phần làm rõ lịch sử hình thành, sinh hoạt tín ngưỡng và truyền thống văn hóa của dòng họ.
Theo cán bộ văn hóa phường Nam Đồ Sơn, hệ thống di vật tại từ đường họ Nguyễn Khắc có giá trị cả về lịch sử lẫn nghệ thuật, là nguồn tư liệu quan trọng trong nghiên cứu lịch sử địa phương.
BẢO ANH
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét