Tịnh xá Ngọc Xuân - Nơi cưu mang những phận người cơ nhỡ

Du khách đến viếng thăm Long Khánh những năm gần đây thường được giới thiệu 3 ngôi chùa nổi tiếng là chùa Ruộng Lớn, chùa Huyền Trang và tịnh xá Ngọc Xuân. Cả 3 ngôi đều không phải là chùa cổ mà mới được tạo dựng chưa lâu. Chùa Ruộng Lớn khai sơn năm 1984, chùa Huyền Trang năm 2009 và Tịnh xá Ngọc Xuân năm 2015. Chùa Ruộng Lớn được biết đến với kiến trúc và cảnh quan đặc sắc, còn chùa Huyền Trang và tịnh xá Ngọc Xuân có kiến trúc và cảnh quan không quá nổi trội nhưng được biết đến là nơi cưu mang những phận người cơ nhỡ, trong đó chùa Huyền Trang nhận nuôi nhiều trẻ mồ côi còn tịnh xá Ngọc Xuân nhận chăm sóc cho người già neo đơn, không nơi nương tựa.

Tịnh xá Ngọc Xuân.

Những câu chuyện về Nhà Tây núi Thị

Ngày xưa, khi mới xây dựng, ngôi biệt thự hoành tráng trên đỉnh núi Thị nằm một mình giữa rừng cây xanh ngắt tạo nên một cảnh quan độc đáo, gần gũi thiên nhiên và mang tính biệt lập. Thế nhưng sau nửa thế kỷ hoang phế, vẻ đẹp tuyệt vời của sự tách biệt chốn phố xá nhộn nhịp lại trở thành vẻ ma mị hoang vu.

Nhiều năm qua, Nhà Tây núi Thị là một phế tích nằm trơ trọi giữa đỉnh núi, bao phủ bởi rễ cây cổ thụ và rêu phong. Vẻ ngoài ma mị ấy đã thêu dệt nên nhiều câu chuyện rùng rợn được người dân địa phương truyền tai nhau.

Ngôi nhà hoang phế

Nhà Tây núi Thị

Ngôi biệt thự nằm trên đỉnh núi Thị là điểm nhấn nổi bật của núi và của cả khu vực này. Đây là biệt thự kiến trúc Pháp duy nhất của Đồng Nai được công nhận là di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2012 theo quyết định số 67 ngày 5/10/2012 của chủ tịch UBND tỉnh, với tên gọi là Nhà chủ Công ty cao su SIPH. Thông tin chính thức từ UBND tỉnh Đồng Nai ghi nhận di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật này được xây dựng trong giai đoạn 1930-1937, có quy mô 1 trệt, 1 lầu với tổng diện tích 350 m².

Từ biệt thự trên núi Thị (hiện nay) nhìn ra xung quanh

Hãy nhớ lại hoàn cảnh lịch sử của những thập niên đầu thế kỷ 20, khi công ty SIPH (Societe Internatonale de Plantation d'Heveas: Hiệp hội đồn điền cao su quốc tế) của người Pháp mới được hình thành. Các ông chủ đồn điền cao su SIPH đã chọn khu vực Suối Tre đê quy hoạch thành một khu nghỉ dưỡng lịch lãm mang đậm phong cách Pháp cho chính mình. Nơi đây có độ cao khoảng 200 met, khí hậu mát mẻ. Khu trung tâm là vùng đất bằng phẳng, có bể bơi, nhà hàng, dancing, sân tennis... Xung quanh là các ngọn đồi, bãi cỏ. Hảng chục ngôi biệt thự theo kiến trúc Pháp được xây dựng với đầy đủ tiện nghi. Và xung quanh những biệt thự là bạt ngàn hàng dương rì rào, những cây cổ thụ in bóng.

Núi Thị ở Suối Tre

Trên quốc lộ 1 từ TPHCM hướng về Long Khánh, khi gần tới Suối Tre (~ cây số 1824), nhìn về bên phải ta thấy một ngọn đồi nhô cao. Đó là núi Thị.

Núi Thị không là một danh lam thắng cảnh, không có chiều cao nổi bật. Thậm chí trong Địa chí Đồng Nai không hề nhắc tới tên núi Thị với tư cách là một ngọn núi, mà chỉ nhắc đến với tư cách một điểm chiến sự quan trọng (điều này ta sẽ nhắc đến trong phần sau).

Điều khiến người ta nhớ đến núi Thị là nó rất dễ thấy khi đi trên quốc lộ 1, thấp thoáng trên đỉnh núi là một ngôi biệt thự và cột ăng ten cao vút. Thêm nữa, ngôi biệt thự này đã được đưa vào một cảnh quay trong bộ phim Ván bài lật ngửa (phần cuối Tập 4, Cơn hồng thủy và bản Tango Số 3).

Ngôi biệt thự trên đỉnh núi Thị. Ảnh: Facebook xã An Lộc

Mưu sinh trên những đồi hom tràm

Nếu có dịp băng qua những con đường ở xã Trị An, tỉnh Đồng Nai, du khách sẽ bị cuốn hút bởi những mảng đồi xanh mướt, trải dài như bất tận. Đó là những vườn hom tràm, loại cây giống bé nhỏ đã trở thành kế sinh nhai của hàng trăm gia đình nơi đây.

Người dân xã Trị An cắt hom tràm từ sáng sớm trên những triền đồi xanh mướt. Ảnh: Quang Huy

Cây cao su tạo nên bước ngoặt đặc biệt trên đất Đồng Nai

Đến cuối thế kỷ XIX, nền nông nghiệp tỉnh Biên Hòa có bước phát triển song vẫn là nông nghiệp cổ truyền, việc canh tác phụ thuộc vào thiên nhiên. Lối sản xuất tự túc tự cấp với lúa là cây trồng chính, nhưng lại không đủ ăn, còn các cây khác cũng trồng manh mún; chưa tạo ra nông sản hàng hóa.

Công nhân cạo mủ cao su

Khi đường sắt Sài Gòn - Nha Trang khởi công, một số nhà tư bản Pháp ở Sài Gòn liền tổ chức trồng thử nghiệm: cà phê, ca cao, tiêu, cam, quýt, quế, sả… trên một trang trại đất đỏ rộng đến 3.500 ha gần ga Dầu Giây nhưng không sinh lợi như mong muốn.

Khoảnh khắc đẹp của những bước chân hoang dã

Được ví như "lá phổi xanh" khổng lồ, Vườn quốc gia Cát Tiên không chỉ là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn mà còn là ngôi nhà chung của hàng ngàn loài động, thực vật quý hiếm, "kho báu" đa dạng sinh học của Đông Nam Bộ, đóng vai trò then chốt trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam.

Thiên đường của các loài động vật quý hiếm - giá trị cốt lõi của Vườn quốc gia Cát Tiên nằm ở sự đa dạng của hệ động vật. Đây là nơi cư trú của nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.

Vườn quốc gia Cát Tiên nổi tiếng với các loài linh trưởng, đặc biệt là vượn đen má vàng. Tiếng hót của chúng vào mỗi buổi sáng sớm đã trở thành "đặc sản" của khu rừng này. Ngoài ra, khu đất ngập nước Bàu sấu (Khu Ramsar thứ 1.499 của thế giới) là nơi bảo tồn thành công loài cá sấu xiêm nước ngọt tưởng chừng như đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Đây cũng là nơi có nhiều đàn bò tót, nai, hoẵng và hơn 350 loài chim rực rỡ sắc màu…

Nhớ một số địa danh cũ ở Biên Hòa

Ở xóm Phúc Hải (P. Tân Phong, TP. Biên Hòa) nơi tôi ở hơn nửa thế kỷ qua, nhiều thế hệ cha ông đã quá vãng, nhiều câu chuyện còn là thời sự nóng hổi ngày nào giờ cũng chìm dần vào lãng quên của những người trong cuộc, còn các thế hệ mới thì không hề biết đến. Nhiều cái tên xóm làng ở đây cũng dần đi vào quá khứ như tên xóm Làng Nam, xóm Vườn Rau, xóm Miên... Ở đây tôi xin liệt kê một số địa danh cũ ở Biên Hòa.

Khu vực Vườn Mít ngày nay

Tản mạn ở những ngôi nhà hoang phế Suối Tre (2)

Trừ ngôi biệt thự nêu trong bài trước được tận dụng để làm nơi chứa đồ, nuôi yến; dù cũng không hề được sửa chữa gì hết nhưng ít phần hoang vu vì vẫn có hơi người, các ngôi biệt thự khác xuống cấp trầm trọng và đầy vẻ âm u. Có chăng là các đoàn làm phim tận dụng những nơi này để làm bối cảnh cho những bộ phim ma.

Ngôi biệt thự này lẩn khuất sau những lùm cây rậm rạp

Tản mạn bên ngôi nhà hoang phế ở Suối Tre

Từ hồ Suối Tre, men theo con đường mòn giữa những tán cây và bụi rậm ta sẽ có dịp khám phá những ngôi nhà cổ hoang phế.

Đường mòn đi đến những ngôi nhà hoang

Đó là những ngôi biệt thự do những ông chủ đồn điền cao su người Pháp để lại ở Suối Tre, trong đó khoảng phân nửa được sử dụng lại cho những mục đích khác nhau. Số còn lại hoang phế đã nửa thế kỷ nay.

Lang thang... trong miệng rồng

Núi Long Ẩn được ví như đầu của con rồng mang phước (Phước Long giang, tên xưa của sông Đồng Nai). Cạnh đó là núi Bình Điện, được ví như viên ngọc châu trong miệng rồng. Do đó, ta lên núi Bình Điện chơi được xem như đi lang thang... trong miệng rồng.

Đường lên núi trước đây. 

Ngày xưa chưa có đường nhựa, muốn lên chùa trên núi thì phải leo 100 bậc thang (là tui nghe nói vậy chớ tui lên mấy lần mà... quên đếm, không biết có đúng 100 không). Ngày nay, từ đường Huỳnh văn Nghệ quẹo vô Võ Trường Toản (đường đi Văn miếu Trấn Biên) khoảng 350 met phía bên trái là đường lên chùa Bửu Phong trên núi Bình Điện (phía bên phải là đường lên chùa Long Sơn Thạch Đông trên núi Long Ẩn).

Lang thang... trên đầu rồng

Sông Đồng Nai xưa kia có tên là Phước Long Giang, nghĩa là con rồng mang phước. Con rồng này nằm ở khúc sông đi qua Biên Hòa (bây giờ phải nói là đi qua Trấn Biên mới "phải đạo"). Đầu rồng là núi Long Ẩn ở Bửu Long, đuôi rồng là núi Châu Thới ở Dĩ An. Từ Bửu Long chạy về trung tâm TP Biên Hòa, qua Tân Ba, Hóa An... có những gò nhấp nhô là thân rồng, vẩy rồng.

Ở Bửu Long có 2 ngọn núi: Long Ẩn (nơi khai thác đá) và Bình Điện (có Bửu Phong cổ tự). Người xưa nói rằng núi Long Ẩn là đầu rồng, núi Bình Điện là trái ngọc châu. Tư thế rồng nằm quay đầu về hướng Bắc, ngậm trái ngọc châu Bình Điện. Ngày nay, con đường Võ Trường Toản đi từ hướng đường Huỳnh văn Nghệ vào văn miếu Trấn Biên chia 2 ngọn núi ra hai bên, bên trái là núi Bình Điện, bên phải là núi Long Ẩn.

Đường bộ lên núi Long Ẩn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Chùa Bửu Phước bên sông Đồng Nai

Chùa Bửu Phước ở xã Bình Lợi, Đồng Nai (huyện Vĩnh Cửu cũ), nằm bên sông Đồng Nai. Bên kia sông là Cù lao Bạch Đằng (thuộc Bình Dương cũ).

Con đường ở trước chùa tên là đường Chùa Bửu Phước luôn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Chùa Bửu Phước có cách nay vài trăm năm. Năm 1945-1946, theo tinh thần chỉ thị "tiêu thổ kháng chiến", chùa bị thiêu hủy. Sau này được dựng lại tại ấp 5 cách vị trí cũ 500 m. Năm 1998, Ban Hộ tự cùng Phật tử bàn bạc thống nhất dời ngôi chùa về vị trí ban đầu. Chùa được xây dựng trên diện tích 4.300 m².

Chùa Hội Phước, ngôi chùa trong làng bưởi

 Chùa Hội Phước nằm trong khu vực Làng bưởi Tân Triều. Từ ngã tư Bến Cá đi theo hương lộ 9 về hướng làng bưởi Tân Triều, nhà thờ Tân Triều khoảng 800 met, quẹo phải khoảng 400 m sẽ tới chùa.

Đi trên HL 9, thấy cổng này bên tay phải, quẹo vô khoảng 400 met là tới chùa.  Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Món ngon từ điều

Đồng Nai là “thủ phủ” trồng điều của cả nước với tổng diện tích trên 176 ngàn hécta, chủ yếu tập trung ở phía Bắc của tỉnh. Từ lâu, hạt điều không chỉ là mặt hàng nông sản xuất khẩu mà còn có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon mang hương vị đặc trưng.

Trái điều tươi, nguyên liệu khởi nguồn cho các món ngon từ điều. Ảnh: Ngọc Liên

Hạt và quả điều trở thành nguyên liệu chính cho nhiều món ngon được sử dụng trong các bếp ăn, chế biến món ăn hằng ngày cũng như những sản phẩm đặc sản làm quà, trong đó một số món ngon được nhiều người biết đến như: hạt điều rang muối, kẹo hạt điều, điều sấy tẩm gia vị, xôi hạt điều, canh chua quả điều, lá nhíp xào hạt điều, thịt kho quả điều…

Tượng đài Phước Long chiến thắng

Không gian rộng lớn ngay ngã ba cầu Đắk Lung, trước Bảo tàng Đường 14 - Phước Long (phường Phước Long, tỉnh Đồng Nai) là nơi đặt tượng đài Phước Long chiến thắng 6-1-1975. Không chỉ là biểu tượng mang giá trị lịch sử mà đối với mỗi người dân thị xã Phước Long (cũ), đây còn là nơi gắn kết với tâm hồn, gợi nhắc về vùng đất Phước Long yêu dấu.

Với những người thuộc thế hệ 8X trở về sau và những cư dân chọn mảnh đất này làm quê hương thứ 2, tượng đài Phước Long chiến thắng 6-1-1975 tồn tại như một sự hiển nhiên. Ít ai biết đến sự ra đời của biểu tượng thiêng liêng này.

BIỂU TƯỢNG LỊCH SỬ

Chiến thắng Phước Long ngày 6-1-1975 nằm trong Chiến dịch Đường 14 - Phước Long, được thực hiện từ ngày 13-12-1974 đến ngày 6-1-1975, giải phóng hoàn toàn tỉnh Phước Long. Đây là chiến thắng có ý nghĩa quan trọng, là “đòn trinh sát chiến lược” khẳng định khả năng đánh chiếm một tỉnh của quân giải phóng, củng cố quyết tâm giải phóng hoàn toàn miền Nam trong năm 1975.

Tượng đài Phước Long chiến thắng 6-1-1975 ngày nay.

Di tích cấp tỉnh Bình Phước: Đình thần Tân Lập Phú

Di tích Đình thần Tân Lập Phú tọa lạc tại khu phố Phú Xuân, phường Phú Thịnh, thị xã Bình Long, tỉnh Bình Phước.

Di tích Đình thần Tân Lập Phú được khởi dựng năm 1923, bởi lớp cư dân người Việt đầu tiên từ Bắc bộ, Bình – Trị – Thiên di cư đến khai phá vùng đất Tân Lập Phú, Bình Long. Đây là minh chứng cho quá trình vận động cư dân cũng như quá trình giao thoa văn hóa các cộng đồng người tại vùng đất Bình Long nói riêng và Bình Phước nói chung vào những năm đầu thế kỷ XX. Cũng giống như nhiều ngôi đình khác ở Bình Phước, Đình thần Tân Lập Phú mang nét kiến trúc, cách bài trí và sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của Đình làng Nam Bộ.

Di tích cấp tỉnh Bình Phước: Đình thần Thanh An

Di tích Đình thần Thanh An tọa lạc tại xã Thanh An, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước.

Di tích Đình thần Thanh An được xây dựng lần đầu tiên vào năm 1921, do ông Cả Chưa và một số người có uy tín trong làng vận động Nhân dân đóng góp xây dựng. Do sự tác động của chiến tranh, Đình thần Thanh An trải qua nhiều lần xây dựng và tu sửa nên không còn giữ được nét kiến trúc ban đầu. Tuy nhiên, Đình thần Thanh An vẫn lưu giữ được những giá trị cốt lõi của văn hóa truyền thống dân tộc và các giá trị tốt đẹp của Đình thần đối với đời sống xã hội.

Chuyện bên dòng sông Buông

Ngoài chuyện địa lý và chuyện thời sự, bên dòng sông Buông còn có những chuyện đáng để kể khác.

Cầu sông Buông, nối Phước Tân và Long Thành. Ảnh: Xây dựng Hữu Lộc

Chuyện chiếc nồi đồng và những truyền thuyết

Người ta kể rằng thuở xưa ở gần đầu nguồn sông Buông có một bến sông mang tên Bến Tượng (chỗ voi tắm). Nơi đây có một tảng đá tròn to, hai bên hông nổi hai quai, phía dưới hơi bầu, nhìn giống như cái nồi đồng. Tảng đá tròn này rời, nhưng tự nhiên lại bị kẹt ở giữa ba mỏm đá châu vào nhau trong thế tam giác. Dưới dòng nước chảy, khối đá có lúc lăn tròn, có khi tự xây tứ phía, nhưng vẫn ở kẹt dưới 3 mỏm đá, không sao xê dịch đi được.

Di tích cấp tỉnh Bình Phước: Thành đất hình tròn Long Hà 1

Di tích cấp tỉnh: Thành đất hình tròn Long Hà 1

Di tích Thành đất hình tròn Long Hà 1 tọa lạc tại thôn 5A, xã Long Hà, huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước.

Di tích Thành đất hình tròn Long Hà 1 có diện tích 77.470,9 m², toàn bộ diện tích di tích thuộc Nông trường 6, Công ty TNHH MTV Cao su Phú Riềng. Qua đợt khảo sát và đào thám sát tại di tích vào tháng 8/2017 có thể xác định đây là địa bàn cư trú của cộng đồng người tiền sử cách đây khoảng 4.000 – 3.000 năm. Đây là loại hình cư trú cổ xưa, độc đáo còn lại trên đất Bình Phước, là một mảng văn hóa cổ đặc biệt trong cả một dòng chảy văn hóa ở khu vực Đông Nam Á thời tiền sử.