Về xứ Mường: Độc đáo gốm Mường

Người Mường vốn không làm gốm nhưng một họa sĩ đã dùng hơn 10 năm 'biến hóa' cùng đất tổ mối, men tro, nguyên liệu bản địa để khai sinh dòng nghệ thuật mới: gốm Mường.

Trong không gian mênh mang của Bảo tàng Không gian văn hóa Mường, dễ bắt gặp những hình khối gốm, chất liệu quen nhưng tạo hình khác biệt, sắc men giản dị nhưng sâu lắng, nhiều chi tiết hỏa biến nhờ nung - đốt tinh tế mà mộc mạc. Chủ nhân của chúng, họa sĩ Vũ Đức Hiếu, gọi đó là "gốm Mường".

Người Mường xưa không làm gốm nhưng họa sĩ Vũ Đức Hiếu lại dùng chữ "Mường" để đặt tên cho dòng gốm do mình khai sinh. Anh nói: "Trong lịch sử gốm Việt, nhiều dòng gốm cũng mang tên vùng đất như Bát Tràng, Chu Đậu, Gò Sành, Lái Thiêu… Tôi chỉ tiếp nối cách định danh ấy, nhưng với không gian văn hóa Mường đương đại".

Họa sĩ Vũ Đức Hiếu trong công đoạn vào men cho tác phẩm gốm Mường. Ảnh: P.A

Về xứ Mường: Chuyện 'chiêng có hồn'

Chỉ bằng cái xoa nhẹ, chiếc chiêng cổ bỗng ngân lên thứ âm thanh lạnh sống lưng. Nhưng lạ thay, cũng chiếc chiêng ấy, người khác xoa mãi, chiêng vẫn im lặng.

Người Mường tin rằng chiêng có hồn. Chiêng không chỉ là nhạc cụ, mà là tiếng nói của làng bản, là linh hồn của nghi lễ, hội hè. Không phải ai cũng chơi được chiêng xứ Mường. Nhiều gia đình mỗi khi đem chiêng ra sử dụng còn phải làm nghi lễ cúng bái để "đánh thức chiêng".

Nghệ nhân Nguyễn Văn Thực và chiếc chiêng xoa độc đáo. ẢNH: L.Y

Về xứ Mường: Câu hò xin thần rừng và nhà lang cuối cùng

Muốn lắng nghe hồn vía xứ Mường, phải về Hòa Bình (nay là tỉnh Phú Thọ) - vùng đất được xem là địa bàn cư trú cổ xưa nhất của người Mường (chiếm hơn 60% dân số).

Từ QL6, qua Mường Khan, Mường Khến…, chúng tôi rẽ vào Tân Lạc - Mường Bi xưa - đúng mùa vàng đương vụ, thung lũng như khoác tấm áo rực rỡ nhất trong năm. Đường vào Mường Bi nức mùi lúa chín…

HÒ MƯỜNG - THANH ÂM DĨ VÃNG

Hò Mường còn gọi là hò kéo gỗ. Tư liệu chi tiết về lời ca cụ thể của điệu hò này rất hiếm nhưng sự tồn tại của nó gắn liền với nghi lễ dựng nhà sàn. Việc kéo những cây gỗ lớn từ rừng về bản đòi hỏi sức mạnh tập thể. Tiếng hò ở đây đóng vai trò như nhịp đếm để đồng bộ hóa sức lực của hàng chục con người. Đồng thời, điệu hò còn mang ý nghĩa tâm linh: lời xin phép thần rừng, thần cây trước khi đưa gỗ về làm nhà.

Họa sĩ Hiếu "Mường" (Vũ Đức Hiếu, người có hơn 20 năm sưu tầm, nghiên cứu văn hóa Mường) kể lại: "Tôi biết điệu hò Mường khoảng năm 2007 khi thuê phường mộc Tuân Lộ (Mường Bi) dựng lại nhà lang (kiến trúc đặc trưng của người Mường). Khi dựng cột, kéo gỗ, họ cất tiếng hát, khi đến cuối câu, ngắt nhịp, lại nghe: Hò dô! Hò ả! Hỏi ra mới biết đó là hò Mường".

Đỉnh núi cột cờ nơi cánh đồng Mường Bi. Ảnh: P.A

Về xứ Mường: 'Quái ngư' sông Đà trong cỗ lá Mường

Tại sao dân sành ăn lại mê mẩn những loài "quái ngư" dưới sông Đà ? Bài viết hé lộ câu chuyện quái ngư và quy tắc "người vào, ma ra" trong ẩm thực xứ Mường.

"Cỗ lá" là mâm cỗ bày trên lá (thường là lá chuối). Người Mường đi đâu, về đâu, trong mọi cuộc hội hè, khi dọn mâm đãi khách, cỗ lá là điều không thể thiếu. Món đãi khách bày trên lá chuối xanh, nơi xôi đồ (xôi hấp), thịt lợn, rau rừng sum vầy. Trong mâm cỗ lá ấy, từ ngàn đời đã có một "ngôi chủ" được ưu ái, nâng niu nhiều nhất, chính là cá - món ngon mang hồn vía sông Đà, dân dã mà huyền thoại.

Đoạn đường về với xứ Mường, dường như ngày nào cũng gặp cỗ lá. Dù đã quen, đã say với những món ăn tươi nguyên hơi thở núi rừng, vẫn luôn có một điều khiến những kẻ phương xa chúng tôi phải reo lên thích thú, bởi vì cá!

Một mâm cá sông Đà với cá bống kho, cá ốt đồ, cá mầm nấu lá sắn muối chua. ẢNH: P.A

Về xứ Mường: Thầy mo Mường và túi Khót bí ẩn

Lên xứ Mường Chậm (tỉnh Phú Thọ) gặp thầy mo đời thứ 6, mở túi Khót chứa hơn 40 bảo bối và nghe những câu chuyện nằm giữa ranh giới hư - thực.

Theo cứ liệu lịch sử, khảo cổ và giới chuyên gia, người Kinh và người Mường ngày xưa có cùng tổ tiên là người Việt cổ. Cả hai đều tương đồng nền văn minh lúa nước, nhóm ngôn ngữ, văn hóa…, đến nay, người Mường được xem là còn giữ nhiều nét xưa của người Việt cổ như thuật "gọi chiêng" bí truyền, ẩm thực "cỗ lá - cá Mường", thầy mo chữa bệnh, trừ tà...

Từ ngàn đời, người Mường coi thầy mo là cầu nối hai thế giới của Mường trời, Mường ma với Mường giữa (Mường Bằng) dành cho người. Mo vừa là người hành lễ trong các nghi thức tang ma, vía, dựng nhà, khai hạ… vừa là người gìn giữ văn hóa, bản sắc, gánh trên vai cả ký ức bản Mường.

Thầy mo Bùi Văn Quyện và ban thờ trong nhà của ông ở Mường Chậm. ẢNH: P.A - L.Y

Bảo tồn Mộc bản chùa Trăm Gian

Mộc bản chùa Trăm Gian, thuộc xã An Phú, thành phố Hải Phòng đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Thời gian qua, cùng với việc gìn giữ, tôn tạo di tích, địa phương đã chú trọng gắn bảo tồn với công tác quảng bá, giáo dục di sản, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Bảo vật quốc gia Mộc bản tại chùa Trăm Gian. Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN

Để di sản nói chung, bảo vật quốc gia nói riêng trở nên gần gũi hơn, khơi dậy nguồn lực từ giá trị văn hóa trong đời sống hiện đại, bên cạnh trùng tu, tôn tạo, việc số hóa, chuẩn hóa dữ liệu di tích, kết nối với các di sản khác trên địa bàn được xác định là giải pháp cần thiết nhằm lan tỏa giá trị di sản.

“Sạc năng lượng” giữa núi rừng Yang Bay

Rời xa nhịp sống ồn ào của phố thị, dịp lễ 30-4 và 1-5 năm nay, đến với Yang Bay, du khách được đến với một khoảng trời bình yên riêng, nơi có rừng xanh, thác nước và bầu không khí trong lành. Không còn tiếng còi xe, không còn những mảng bê tông khô cứng, Yang Bay mang đến không gian lưu trú xanh mát, nơi mỗi sớm mai thức giấc là một lần được lắng nghe tiếng chim hót và cảm nhận trọn vẹn từng khoảnh khắc giao hòa với thiên nhiên.

Toàn cảnh Khu lưu trú Đảo Ngọc - Yang Bay.

Đêm lên đèn trên bờ kè Đông Hải

Chiều cuối tuần, con đường dẫn ra bờ kè Đông Hải (phường Đông Ninh Hòa) dày thêm những vệt xe. Gió biển mang vị mặn quen, lùa qua những hiên nhà thấp. Trên thân kè, ánh đèn bật sáng từng điểm, nối thành dải dài men theo mép nước. Biển phía ngoài lặng. Phía trong, một nhịp sống khác vừa kịp thức.

Tuyến bờ kè Đông Hải kéo dài dọc làng biển, trở thành không gian dạo bộ và sinh hoạt cộng đồng.

Khâu Vai - nơi sắp gọi bước chân du khách

Những ngày tháng Tư, khi sương sớm còn giăng nhẹ trên triền đá, Khâu Vai (tỉnh Tuyên Quang) bắt đầu rộn ràng chuẩn bị đón mùa chợ tình. Phiên chợ "phong lưu" - nơi những câu chuyện yêu thương được nối dài qua bao thế hệ lại sắp gọi bước chân du khách tìm về.

Phiên chợ Phong lưu Khau Vai, còn gọi là "Chợ tình Khau Vai" đã góp phần giúp đời sống người dân "xứ đá" trở nên sinh động, gìn giữ được nét văn hóa đặc sắc. Ảnh: Minh Quyết/TTXVN

Phục dựng và lan tỏa giá trị nghi lễ Tế Cửu Khúc

Giữa không gian linh thiêng của cố đô ngàn năm văn hiến, Lễ tế Cửu Khúc hiện lên như một điểm nhấn rực rỡ trong chuỗi nghi lễ tại Lễ hội Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Không chỉ đơn thuần là nghi thức tế lễ trang nghiêm tôn vinh công đức hiển hách của Vua Đinh Tiên Hoàng cùng các bậc tiền nhân mà còn gửi gắm ước nguyện về một vận nước thái bình, mưa thuận gió hòa của người dân đất Việt. Nghi lễ này đã trở thành nhịp cầu kết nối quá khứ và hiện tại, thể hiện khát vọng về một đất nước thịnh vượng, nhân dân an lạc.

Đội tế Tổ dân phố Đông Thành, phường Tây Hoa Lư chuẩn bị nghi thức trong Lễ tế cửu khúc. Ảnh: Hải Yến - TTXVN

Làm mới kỳ nghỉ với hành trình Ninh Phước

Dịp lễ 30-4 và 1-5 năm nay, biển vẫn luôn là lựa chọn đầu tiên của du khách khi đến Khánh Hòa, nhưng bên cạnh biển, nhiều du khách đến phía nam Khánh Hòa có thể trải nghiệm những hành trình khác cũng không kém phần thú vị: Về Ninh Phước - nơi có những giàn nho trĩu quả, đầm sen dịu mát, nhịp khung cửi Mỹ Nghiệp và ngọn lửa gốm Bàu Trúc truyền thống. Tour Ninh Phước gói trong vài chục cây số nhưng đủ đầy hương sắc, văn hóa địa phương.

Vị ngọt dưới giàn nắng

Điểm mở đầu là những giàn nho căng trĩu dưới nắng gió đặc trưng của vùng đất ít mưa. Tại Vườn nho Ba Mọi hay Vườn nho Hoàng Yến, du lịch nông nghiệp đã chuyển từ “xem - mua” sang “làm - cảm”. Du khách được hướng dẫn quan sát độ chín qua màu vỏ, độ căng của trái, rồi dùng kéo chuyên dụng cắt từng chùm nho sao cho không làm dập cuống. Những thao tác tưởng chừng đơn giản lại giúp người trải nghiệm hiểu nhịp chăm sóc của cả một mùa vụ.

Du khách thích thú tự tay thu hoạch nho chín tại vườn ở Ninh Phước.

'Cửa ngõ thép' đồi Sạc Ly xanh lại những hàng thông

Cao điểm 1015 đồi Sạc Ly - nơi giáng đòn chí tử vào quân địch - giờ đây những cánh rừng cao su, cà phê xanh ngút ngàn xen lẫn mái nhà ngói đỏ tạo nên diện mạo bình yên, trù phú.

Cao điểm 1015 đồi Sạc Ly là nơi đã giáng đòn chí tử vào quân địch, tạo điều kiện làm nên những chiến thắng thay đổi cục diện trên chiến trường Bắc Tây Nguyên trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ảnh: TD

Ngắm đàn hươu sao 'báu vật' ở Vườn quốc gia Kon Ka Kinh

Giữa lòng Vườn quốc gia Kon Ka Kinh (Gia Lai), bãi nai - khu bảo tồn bán tự nhiên hơn 10 ha - đã trở thành ngôi nhà của đàn hươu sao và đàn nai hàng chục con đang sinh sống an lành.

Ông Trần Văn Thụ, Giám đốc Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, bên đàn hươu sao - Ảnh: TẤN LỰC

Từ chỗ yếu ốm, bệnh tật lúc được tiếp nhận, chỉ sau mấy năm, đàn hươu và nai tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh (Gia Lai) đã phục hồi sức sống mạnh mẽ trong môi trường bán hoang dã. Quy mô đàn liên tục nhân lên khi những chú hươu sao liên tục sinh đẻ, cho ra đời thế hệ kế cận.

Lễ hội Điện Huệ Nam: Từ di tích Cố đô đến lễ hội đặc sắc của người dân Huế

Điện Huệ Nam là di tích tâm linh của xứ Huế, nổi tiếng với lễ hội dân gian đặc sắc rước Mẫu trên sông Hương diễn ra hàng năm vào tháng 3 và 7 âm lịch, mang đậm giá trị lịch sử và văn hóa người Việt.

Nghi lễ của Lễ hội Điện Huệ Nam. Ảnh: Văn Dũng/TTXVN

Lễ hội Điện Huệ Nam năm 2026 - một trong những lễ hội tâm linh đặc sắc của xứ Huế, gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na - sẽ diễn ra trong hai ngày 18 và 19/4, mở màn cho Festival mùa Hạ của Thành phố Huế.

Đến với Lễ hội Điện Huệ Nam là một hành trình không chỉ để chiêm bái, mà còn để cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp tâm linh và di sản văn hóa Huế.

Dấu xưa còn lại ở Đa Phúc

Nằm ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô Hà Nội, xã Đa Phúc – một vùng đất cổ xưa – đang chuyển mình theo nhịp đô thị hóa, đồng thời vẫn lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa – lịch sử đặc sắc. Trong không gian làng quê còn nhiều nét nguyên sơ, cụm di tích gồm Đền Bà, Đình Tiên Tảo và dấu tích phòng tuyến sông Như Nguyệt tạo nên một hành trình khám phá hấp dẫn, nơi quá khứ vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong nói chuyện với học sinh Đa Phúc về bài thơ “Nam quốc sơn hà” – niềm tự hào về chủ quyền dân tộc.

Ngọt thơm mùa ngô chín bên bờ Ngàn Sâu

Khi cái nắng tháng Tư bắt đầu vàng ruộm cũng là lúc người dân vùng bãi bồi Ngàn Sâu (Hà Tĩnh) rộn ràng vào mùa thu hoạch ngô.

Dọc bãi bồi sông Ngàn Sâu thuộc huyện Hương Khê cũ, những luống ngô xanh mướt trải dài mang theo sức sống căng tràn.

Một ngày "sống trọn" cùng biển Hải Ninh

Không ồn ào, không vội vã, phường Hải Ninh (Hà Tĩnh) mang đến hành trình một ngày đủ đầy trải nghiệm, nơi du khách không chỉ ngắm biển mà còn thực sự sống cùng "nhịp thở" của làng chài.

5h – 6h30: Đón bình minh, bắt đầu ngày mới trên biển

Du khách sẽ có những trải nghiệm tuyệt vời khi được đón bình minh và hoà vào dòng nước mát trên biển Hải Ninh.

Khi mặt trời chưa ló dạng, Hải Ninh đã bắt đầu "thức giấc". Không gian biển buổi sớm mang một vẻ đẹp rất riêng, tĩnh lặng, trong lành. Sóng vỗ nhẹ, gió biển mơn man, bãi cát dài thoai thoải, tạo không gian thư thái, bình yên để mọi người tạm gác lại nhịp sống vội vã thường ngày.

Lạc vào ‘xứ sở thần tiên’ An Giang dịp lễ, du khách chơi đâu mới hết bài?

Vùng Bảy Núi An Giang được mệnh danh là ‘xứ sở thần tiên’ vì cảnh đẹp sơn kỳ thủy tú, đan xen nét đẹp văn hóa Kinh - Chăm - Hoa - Khmer mà du khách một lần đến chơi những ngày nghỉ lễ sẽ nhớ mãi.

Khách du lịch đến tham quan núi Cấm (xã Núi Cấm, An Giang) - nới có tượng Phật Di Lặc trên núi lớn nhất Việt Nam - Ảnh: CHÍ CÔNG

Từ TP.HCM hay ở TP Cần Thơ hoặc các tỉnh, thành ở miền Tây, du khách đi xe đến với vùng Bảy Núi An Giang (hay còn gọi xứ sở thần tiên) rất thuận tiện. Đây là một vùng đất có địa thế núi non trùng điệp và mỗi điểm đến là một "tọa độ" du lịch độc đáo chinh phục lòng du khách.

Gia Lai - Bản hòa ca của đại ngàn và biển cả

Gia Lai hiện lên qua từng khuôn hình như một dải chuyển sắc: từ đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ đến biển xanh miền Trung rực nắng, nơi thiên nhiên và văn hóa cùng cất lên một bản hòa ca thị giác đầy mê hoặc.

Nằm dưới chân núi Phương Mai, thuộc địa phận phường Quy Nhơn Nam (tỉnh Gia Lai), bãi biển Kỳ Co đang là một trong những điểm du lịch “hot”, được nhiều du khách lựa chọn khám phá trong kỳ nghỉ cùng người thân, bạn bè. Ảnh: Minh Đức

'Ẩn mình' giữa thiên nhiên Quân Chu

Bình minh vừa lên, nắng đã trải dài như mở rộng thêm tầm nhìn lên những dãy núi xanh thẳm phía Đông Tam Đảo, chúng tôi đến xã Quân Chu với một tâm thế chậm rãi. Nơi đây mở ra một không gian khác biệt - nơi thiên nhiên còn giữ được ít nhiều nét nguyên sơ, con người sống chan hòa với núi rừng, và cũng là nơi mỗi bước chân đều như dẫn ta đến gần hơn với sự tĩnh tại.

Vẻ đẹp thiên nhiên ở xã Quân Chu thu hút du khách đến tham quan, nghỉ ngơi.