Làng cổ hơn 500 năm còn giữ lễ hội tôn vinh trẻ chăn trâu

Không chỉ mang vẻ đẹp của hàng trăm năm trước, Phong Nam là làng cổ còn giữ Lễ hội Mục đồng, với ý nghĩa tôn vinh trẻ chăn trâu.

Làng cổ Nam Phong nằm bên bờ sông Yên, thuộc phường Hòa Xuân, TP. Đà Nẵng. Trước đây, làng có tên Phong Lệ, với diện tích hơn 1,6 km². (Ảnh Huy Trường)

Người Bhnong có một nghi thức rất khác biệt trong lễ cưới

Trong đám cưới của chàng trai và cô gái người Bhnong, có 2 nghi thức rất khác biệt được bà con duy trì, đó là: Trao củi hứa hôn và báo cáo với thần linh về ngày vui của đôi bạn trẻ.

Trao củi hứa hôn của người Bhnong

Trong đời sống của người Bhnong (nhóm địa phương thuộc dân tộc Gié Triêng) ở xã Phước Chánh, TP. Đà Nẵng, hôn nhân luôn được xem là việc hệ trọng. Trước khi nên duyên vợ chồng, đôi trai gái thường trải qua thời gian dài tìm hiểu.

Đám cưới của người Bhnong ở vùng cao Đà Nẵng. (Ảnh Huy Trường)

Ngày hội khoe "báu vật" của người Bhnong

Không chỉ có cồng chiêng vang vọng núi rừng, người Bhnong ở vùng cao Đà Nẵng còn lưu giữ nhiều “báu vật” quý giá mang đậm bản sắc văn hóa đại ngàn.

Tối 3/6, xã Phước Chánh khai mạc Ngày hội văn hóa truyền thống người Bhnong (nhóm địa phương thuộc dân tộc Gié Triêng) lần thứ nhất năm 2026. Đáng chú ý, hàng trăm hiện vật gắn liền với đời sống thường nhật của người Bhnong được trưng bày tại không gian Ngày hội thu hút người dân và du khách tham quan.

Những "báu vật" được người Bhnong nâng niu, gìn giữ. (Ảnh HT)

Lễ ăn mùng 5 của người Bhnong có gì đặc biệt?

Trong Lễ ăn mùng 5 (lễ cúng nửa năm) của người Bhnong (nhóm địa phương thuộc dân tộc Gié Triêng) người phụ nữ đại diện cho gia đình thực hiện nghi thức cúng cầu mong sức khỏe, bình an và sự đủ đầy cho gia đình, dân làng.

Sau những ngày phát rẫy, tỉa lúa, người Bhnong ở xã vùng cao Phước Chánh (TP. Đà Nẵng) tổ chức Lễ ăn mùng 5 (Cha Dhoăng) nhằm tạ ơn thần linh, cầu mong mùa màng tốt tươi. (Ảnh Huy Trường)

Phật viện Đồng Dương

Tượng Phật Đồng Dương được đánh giá là pho tượng cổ nhất và đẹp nhất Đông Nam Á, mang phong cách Amaravati của Ấn Độ được tìm thấy ở Quảng Nam (cũ) vào năm 1911.

Phật viện Đồng Dương (nằm trên địa bàn xã Đồng Dương, TP Đà Nẵng) là một trung tâm Phật giáo nổi tiếng không chỉ của Vương quốc Chămpa cổ mà của cả khu vực Đông Nam Á thời trung đại. Đây được xem là một thánh địa Phật giáo bởi quy mô đồ sộ của dấu tích kiến trúc còn lại và sự lan tỏa, ảnh hưởng về mặt văn hóa của nó với những khu vực xung quanh.

Sau 1.151 năm, nhiều hạng mục của Phật viện Đồng Dương chỉ còn lại dấu tích mờ nhạt giữa đồng ruộng và cây cối.

Giấc hương quan trong thơ Phạm Phú Thứ

“Thiên ngoại, cô cao kiến nhất phong” (Ngoài trời, hiện lên cao vút một chóp núi), đó là lời nhận xét của Nguyễn Trọng Hợp về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Trúc Đường Phạm Phú Thứ (1821-1882), một trong những anh tài của vùng đất Gò Nổi (Đà Nẵng).

Lăng mộ cụ Phạm Phú Thứ. Ảnh: N.T.T.T

Vịnh Đà Nẵng qua góc nhìn địa văn hóa

Trong cấu trúc không gian ven biển miền Trung, vịnh Đà Nẵng có vị trí địa lý đặc biệt - nơi hội tụ của các yếu tố địa mạo, hải dương học và lịch sử, văn hóa.

Nơi sông Hàn gặp biển. Ảnh: H.X.T

Vịnh Đà Nẵng đây còn là một “không gian địa văn hóa” điển hình, nơi tự nhiên và con người tương tác, kiến tạo nên những lớp trầm tích văn hóa bền bỉ qua thời gian.

Hội An - nhìn từ hai làng cổ

Trong thời kỳ hoàng kim của đô thị - thương cảng giai đoạn thế kỷ XVI - XVIII cũng như sự phát triển mạnh mẽ khi được công nhận là Di sản Văn hóa thế giới năm 1999 đến nay, Hội An ghi dấu ấn đặc trưng trong khu vực Đông Nam Á và thế giới. Dấu ấn đó được hình thành từ những làng xã xưa ở Hội An, làm nên bản sắc của vùng đất và con người nơi đây.

Sản xuất gạch tại làng Thanh Hà. Ảnh tư liệu: Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An

Nhìn lại sự hình thành làng ở đô thị cổ Hội An - bao gồm cả các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã đảo Tân Hiệp thuộc thành phố Đà Nẵng hiện nay, chính là tìm về nguồn cội để tiếp tục phát huy bản sắc tốt đẹp ấy trước những đổi thay thời hiện đại…

Món ngon dân dã từ kiến

Đối với đồng bào các dân tộc miền núi xứ Quảng, côn trùng là một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng để chế biến các món ăn. Những loại côn trùng như mối, dế cơm, đuông, cào cào, châu chấu, ve sầu, bò cạp, đặc biệt là kiến được khai thác khá phổ biến để làm thức ăn.

Người dân dùng nia để làm sạch, lấy kiến và trứng kiến chế biến món ăn. Ảnh: T.T.V

Mì tôm mực níu chân du khách

Thời gian gần đây, món mì tôm mực ở các quán ven đường Võ Nguyên Giáp - Hoàng Sa bất ngờ trở thành một trong những trải nghiệm ẩm thực được nhiều du khách tìm kiếm khi đến Đà Nẵng.

Tô mì tôm mực có giá từ 40.000 đến 50.000 đồng. Ảnh: GIA MINH

Chỉ là gói mì tôm quen thuộc kết hợp mực tươi được đánh bắt trong ngày, nhưng bằng cách chế biến đậm chất miền biển, món ăn dân dã này đang dần tạo nên sức hút riêng.

Mặn mà xứ Quảng

Trong ký ức của nhiều người Quảng, bữa cơm không thể thiếu chén mắm. Mắm nhỉ dằm trái ớt xanh. Mắm nêm pha tỏi giã...

Nước mắm Nam Ô tạo nên linh hồn của món "gỏi cá Nam Ô" trứ danh. Ảnh: Bếp nghệ nhân

Chén nước mắm sóng sánh màu hổ phách đặt cạnh đĩa cá hấp cuốn bánh tráng hay đĩa thịt heo luộc còn nghi ngút khói. Thứ vị mặn ấy theo những lớp cư dân mở cõi đi dọc miền Trung, theo ghe thuyền ra biển lớn, rồi lặng lẽ trở thành một phần căn tính của vùng đất.

Giấc mơ từ chân sóng

Vẫn còn đó những làng chài nép mình bên chân sóng, những bãi cát dài hun hút trong gió nồm, những buổi chợ đông khi bình minh chưa tỏ mặt người.

Những hoạt động du lịch tại các làng biển hấp dẫn du khách.

Trong ký ức của nhiều thế hệ, biển vừa là nguồn sống, vừa là nơi gửi gắm niềm tin, nỗi lo và cả những phận đời lênh đênh.

Nhưng ở một chiều kích khác, làng biển bây giờ lại rộn ràng du khách, khi có những người trẻ lựa chọn quay về, kể chuyện của làng.

Sơn Trà tịnh viên

Xem trên Google Maps thấy tên Sơn Trà tịnh viên, tui nghĩ thầm trong đầu đây là một quán cà phê sân vườn, hoặc lớn hơn thì là một khu du lịch nghỉ dưỡng. Thế nên khi xe dừng lại ở Sơn Trà tịnh viên tui bị... ngơ ngác. Chiếc cổng nhỏ khép hờ, không bảng hiệu, không người bảo vệ, không người bán vé... Khung cảnh hoang sơ, đẹp tuyệt vời nhưng không có dáng vẻ gì của một khu du lịch như tui tưởng tượng.

Cổng vào Sơn Trà tịnh viên. Ảnh: moitruongxaydungvn,vn

Và cứ thế, đẩy nhẹ cổng bước vô. Không ai hỏi han, cũng không ai... chào đón. Trước mặt chúng ta là một rừng tre, không quá um tùm nhưng đủ tạo cảm giác mát mẻ. Bên cạnh đó là một ao nước long lanh, càng làm tăng thêm vẻ yên bình.

Chùa An Long - Đà Nẵng

Đi dạo ở công viên APEC - Đà Nẵng, tui bỗng nhìn thấy bên kia đường (đường Hai tháng Chín) một công trình kiến trúc nổi bật nên tò mò qua đường xem cho rõ. Hóa ra đây là một ngôi chùa cổ - chẳng những cổ mà còn rất đẹp và độc đáo - ở Đà Nẵng: Chùa An Long.

Trước cổng chùa An Long

Du khách tới Đà Nẵng thường được đưa tới tham quan chùa Linh Ứng (có tới 3 ngôi chùa Linh Ứng và đều nổi tiếng là chùa Linh Ứng Ngũ Hành Sơn, chùa Linh Ứng Bãi Bụt và chùa Linh Ứng Bà Nà), sau đó có thể kể đến những ngôi chùa nổi tiếng khác như chùa Bát Nhã, chùa Nam Sơn... Những website du lịch khi kể tên 10 hay 15 ngôi chùa đáng tham quan nhất ở Đà Nẵng đều không có tên chùa An Long. Đó là lý do tại sao tui không hề đưa chùa An Long vô danh sách điểm đến của mình, dù rằng tui đến 2 nơi gần như sát bên ngôi chùa này, đó là Công viên APEC và Bảo tàng Điêu khắc Chăm.

Mặn mòi đất Quảng

Vị mặn trên đất Quảng, không chỉ đọng lại qua những địa danh như Diêm Điền, Nại Hiên, Lỗ Giáng - những nơi lưu dấu nghề muối xưa, mà còn thấm trong một sản vật quý, từng được nhiều thư tịch cổ ghi nhận.

Mặt sau tấm bia Đê ngăn mặn Hoá Khuê (cầu Bờ Quan, phường Ngũ Hành Sơn). Ảnh: N.D.C

Dưới triều Nguyễn, muối trở thành mặt hàng nhà nước quản lý chặt chẽ, có thuế, có kho dự trữ, phản ánh chính sách kinh tế và đời sống của cư dân ven biển xứ Quảng.

Bên dòng Lộ Cảnh Giang

Nhiều lần theo các nhóm làm phim địa chí, từ những trang sách cũ và những chỉ dẫn điền dã, chúng tôi đã đi dọc Lộ Cảnh Giang, một dòng xanh biếc đi qua lịch sử.

Bản đồ sông Cổ Cò nối Đà Nẵng và Hội An (đoạn in đậm song song bờ biển) trong những thế kỷ trước. Ảnh: Tư liệu

Điểm hẹn dưới bóng đa An Hải

Mới đây, tôi đi ngang qua cây đa cổ thụ trên đường Nguyễn Công Trứ, phường An Hải. Nhìn cây đa, tôi chợt nhớ tới câu chuyện từ các chiến sĩ trinh sát an ninh quận 3 kể về một cô gái xinh đẹp, có sức chịu đựng phi thường với đòn roi hung bạo của kẻ thù.

Cô Trần Thị Tiết thời trẻ. Ảnh: Tư liệu

Dưới gốc đa này, cô Trần Thị Tiết đã nhiều lần cung cấp các thông tin tuyệt mật trong nội bộ chính quyền Việt Nam cộng hòa, đặc biệt là các thông tin liên quan đến bộ máy đàn áp của địch tại Đà Nẵng.

Chuyện đặt tên làng xưa ở xứ Quảng

Tên làng (thôn, xã, phường, châu) là một thành tố quan trọng của bản sắc văn hóa. Không đơn thuần là tên đơn vị hành chính, tên làng là ký ức, sợi dây kết nối, nguồn lực tinh thần vô giá của cộng đồng dân cư trong làng.

Tên gọi của những ngôi làng xứ Quảng góp phần làm nên bản sắc của làng . Ảnh: L.T.K

Làng người Việt ở Quảng Nam được thành lập cùng với quá trình xác lập cương vực của quốc gia Đại Việt bắt đầu từ thế kỷ 19. Tuy nhiên, tài liệu sớm nhất đề cập đến tên các làng ở Quảng Nam là sách Ô Châu cận lục của Dương Văn An được viết vào năm 1553. Đây là thư tịch cổ quý giá ghi chép 66 làng vùng Nam Hải Vân thuộc phía Bắc của tỉnh Quảng Nam xưa, trong đó có nhiều làng nổi tiếng như Phiếm Ái, Ái Nghĩa (Ái Đái), Túy Loan (Thúy Loan), Cẩm Toại (Kim Toại), Cẩm Lệ, Câu Nhi…

Gỏi trứng cá chuồn, đến Quảng Nam không ăn quá tiếc

Món gỏi trứng cá chuồn ở miền Trung tỉnh nào cũng có, nhưng gỏi trứng cá chuồn ở Quảng Nam mang hương vị biển khơi hòa quyện với rau gia vị truyền thống như ngổ điếc, củ nén… nên có hương vị rất riêng.

Đĩa gỏi trứng cá chuồn với nhiều màu sắc bắt mắt và hương vị tuyệt vời

Gỏi trứng cá chuồn ngày xưa là món ăn dân dã từ biển khơi, nhưng nay trở thành món ăn đặc sản của nhiều du khách khi đến xứ Quảng.

Về ghềnh đá Bàn Than ăn cá chuồn nướng than

Ghềnh đá Bàn Than hiện lên nổi bật với sự giao hòa của biển xanh, đá đen và món cá chuồn nướng than thơm lừng - tất cả tạo nên một trải nghiệm mộc mạc mà khó lòng quên được.

Cá chuồn nướng than với hương vị đặc trưng

Giữa dải biển từng thuộc Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng), xã đảo Tam Hải vẫn vẹn nguyên nét hoang sơ, như một khoảng lặng dịu dàng giữa nhịp sống hiện đại. Nơi đây níu bước chân người đến không chỉ bởi cảnh sắc trong lành, mà còn bởi những hương vị dân dã đậm tình biển.