Lễ hội vật làng Vĩnh Khê - di sản của tinh thần thượng võ

Với lịch sử gần 700 năm, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê (phường An Hải, Hải Phòng) trở thành biểu tượng sinh động của tinh thần thượng võ, đạo lý 'uống nước nhớ nguồn' và sức mạnh đoàn kết cộng đồng.

Nhiều nét độc đáo

Theo sử liệu còn lưu giữ của địa phương, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê được hình thành từ thời nhà Trần, vào khoảng thế kỷ XIV, gắn với tín ngưỡng thờ phụng và tri ân công đức nhị vị Thành hoàng làng Vũ Dao, Vũ Sào – những vị tướng tài có công giúp dân lập làng, bảo vệ xóm thôn, xây dựng cuộc sống yên bình, no ấm.

Hằng năm, lễ hội được tổ chức trong ba ngày đầu xuân, trong đó ngày mùng 7 tháng giêng là chính hội. Đây là dịp để nhân dân địa phương dâng lễ vật, sản vật do chính tay mình làm ra, bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân, cầu mong một năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình hạnh phúc, cuộc sống đủ đầy.

Giá trị đặc biệt của những cây đại cổ thụ ở chùa Côn Sơn

Trong khuôn viên chùa Côn Sơn (thành phố Hải Phòng) có những cây đại cổ thụ đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Những cây đại cổ thụ bên cạnh mái chùa Côn Sơn cổ kính

Dạo bước dưới hàng thông cổ thụ rồi lách qua cánh cổng chùa Côn Sơn rêu phong, du khách như lạc vào một không gian tĩnh mịch, mà ở đó thời gian như ngưng đọng.

Kia mái chùa cổ kính, đây tiếng chuông trầm mặc rồi tan dần theo những làn hương trầm vương vấn. Trước mắt du khách hiện ra những gốc cây đại sù sì, rêu mốc và hợp với cảnh vật nơi này một cách lạ lùng.

Di tích cách mạng đình Kim Sơn

Đình Kim Sơn ở thôn Kim Sơn, xã Kiến Hưng (Hải Phòng) là một trong những di tích cách mạng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng sớm nhất ở Hải Phòng.

Đình Kim Sơn được trùng tu khang trang.

Chùa Động Ngọ - ngôi cổ tự hơn 1.000 năm tuổi ở Hải Phòng

Nằm ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng), chùa Động Ngọ là một trong những ngôi cổ tự mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Chùa Động Ngọ ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng).

Bí ẩn thời niên thiếu của Hưng Đạo Đại vương và dấu tích ở chùa Thắng Nghiêm

Tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản 'Trần triều sự tích', cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy. Ảnh: ANTAMTOUR

Hiện không có bộ chính sử nào cho biết về giai đoạn đầu đời của Trần Quốc Tuấn từ khi sinh ra cho đến năm 1251 - thời điểm ông lấy Thiên Thành công chúa. Cũng không có chính sử ghi Trần Quốc Tuấn sinh năm nào.

Tuy nhiên, tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản "Trần triều sự tích", đã cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của ông, gắn với thời gian ông ẩn cư, học tập và tu luyện tại ngôi chùa này.

Từ bản thần tích còn lưu giữ và đối chiếu với Đại Việt sử ký toàn thư, PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học) cho rằng có thể tạm thời ghi nhận Trần Quốc Tuấn sinh ngày 10 tháng 3 năm Tân Mão (1231). Cũng theo đó, khi Trần Quốc Tuấn khoảng 6 - 7 tuổi, sau sự việc cha ông là Trần Liễu chống triều đình (năm 1237), ông được mẹ nuôi, cũng là cô ruột là Thụy Bà công chúa đưa về ẩn cư tại chùa Thắng Nghiêm (Khúc Thủy). Ông ẩn cư và học tập dưới sự che chở của sư thầy trụ trì ngôi chùa và của mẹ nuôi, trong khoảng 12 - 13 năm (1237 - 1250).

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy được cho là nơi ẩn cư và học tập của Trần Quốc Tuấn trong khoảng 12 - 13 năm. Ảnh: ANTAMTOUR

Nhận định của PGS.TS Nguyễn Minh Tường được nhiều nhà khoa học khác đánh giá cao và cho rằng kết luận bước đầu Trần Quốc Tuấn đã từng ẩn cư học tập, tu luyện ở chùa Thắng Nghiêm là rất có cơ sở. Được biết, Trần triều sự tích là bản thần tích được chép lại vào cuối thế kỷ XIX. Đây được đánh giá là tài liệu đặc biệt, có cốt lõi lịch sử nhất định.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy và thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo đã từng được cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đề cập đến trong một nghiên cứu. Ảnh: ANTAMTOUR

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thị Vinh (Viện Sử học) cũng đưa ra cảnh báo các bản thần tích hiện còn nói chung cần phải được thẩm định kỹ về nội dung và xác định rõ về niên đại mới bảo đảm độ tin cậy. Hiện nay, phần nhiều di tích đều bị mất thần tích và nhiều địa phương đang tìm cách để khôi phục. Song đã có khá nhiều chuyện "râu ông nọ cắm cằm bà kia", thậm chí làm méo mó lịch sử bởi bệnh "sính" sự tích nhân thần có công với nước.

Tư liệu thần tích có vai trò quan trọng đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và tái tạo di tích. Song cũng cần thận trọng khi sử dụng các tài liệu này. Bản thần tích Trần triều sự tích được lưu giữ từ lâu tại chùa Thắng Nghiêm là tài liệu quý nhưng chưa được kiểm chứng nên chưa có độ tin cậy...

Được biết, cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cũng đã từng đề cập đến vấn đề này trong một nghiên cứu. Dù chưa đưa ra khẳng định, song với tầm ảnh hưởng sâu rộng của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đối với lịch sử thì chắc chắn sẽ có thêm nhiều nghiên cứu khác để đưa ra một lời giải về bí ẩn thời niên thiếu của ông.

Theo sử sách, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn có phần lớn thời gian gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp cho đến khi qua đời.

Anh Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết, dù thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo chưa được khẳng định, song những gì ông đóng góp đối với lịch sử dân tộc, đặc biệt là trong 3 lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông để bảo vệ bờ cõi Đại Việt đã được sử sách ghi chép khá chi tiết. Sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần 1 năm 1258, khoảng năm 1262, Trần Hưng Đạo về Vạn Kiếp xây dựng phòng tuyến quân doanh phòng bị. Đây cũng là những tư liệu gián tiếp chứ không có tư liệu trực tiếp nào khẳng định ông về năm nào.

Sau khi giặc trở lại lần thứ 2 (1285) và lần thứ 3 (cuối năm 1287-1288) đều thất bại khiến chúng từ bỏ dã tâm xâm lược Đại Việt.

Sử sách ghi lại, sau khi đất nước thanh bình, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến chọn Vạn Kiếp - nơi trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông là đại bản doanh của ông cùng tướng sĩ làm nơi sinh sống.

Ngày 20/8 âm lịch năm Hưng Long thứ 8 (1300), Hưng Đạo Đại vương từ trần tại Tư dinh Vạn Kiếp. Tương truyền, trước khi hóa Thánh, Hưng Đạo Vương lên núi Mâm Xôi, 1 trong 9 ngọn núi thuộc dãy núi Trán Rồng phía sau đền Kiếp Bạc để từ biệt con dân. Khi Hưng Đạo Vương hóa Thánh về trời, nhân dân làng Kiếp, làng Bạc tiếc thương đã mang xôi lễ và 100 nén hương lên núi Mâm Xôi thờ phụng.

Theo văn bia tại di tích, đền Kiếp Bạc được xây dựng sau khi Hưng Đạo Đại vương qua đời năm 1300, vị trí đền ở trung tâm thung lũng Kiếp Bạc, trên khu đất rộng khoảng 13.500 m².

Như vậy, dù những cứ liệu về thời niên thiếu Trần Hưng Đạo sinh sống tại đâu vẫn còn nhiều điểm chưa được khẳng định, không có chính sử mà chỉ căn cứ vào bản "Trần triều sự tích", song phần lớn thời gian - gần 40 năm (khoảng từ năm 1262 cho đến khi ông qua đời), ông đã gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp - đại bản doanh của ông trong kháng chiến. Vạn Kiếp và các trận chiến đẩy lùi quân giặc hung hãn đến từ phương Bắc cũng làm nên tên tuổi của ông - Quốc công Tiết chế Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. 

TIẾN HUY

Báo Hải Phòng online - 16/02/2026

Chiều sâu văn hoá đền Mõ ở xã Nghi Dương

Đền Mõ ở xã Nghi Dương (thành phố Hải Phòng), là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của cộng đồng suốt nhiều thế kỷ.

Năm 1991, cụm di tích đền - chùa Mõ được công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Chùa Đỏ - điểm đến bình yên trên phố Lê Lai

Chùa Đỏ nằm trong con ngõ nhỏ phố Lê Lai, phường Ngô Quyền (Hải Phòng) là điểm đến bình yên giữa lòng thành phố Cảng.

Toàn cảnh chùa Đỏ nhìn từ bên ngoài

Khám phá di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc

Di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc nổi tiếng là một trong những địa chỉ lưu giữ, tôn vinh sự học của đất và người Hải Phòng.

Nhà tưởng niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc (nằm trong di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc) là một trong những địa chỉ lưu giữ, tôn vinh truyền thống hiếu học của đất và người Hải Phòng.

Từ đường dòng họ Nguyễn Khắc - nơi gắn với nhiều sự kiện lịch sử cách mạng địa phương

Từ đường họ Nguyễn Khắc, phường Nam Đồ Sơn (Hải Phòng) là di tích lịch sử cấp thành phố.

Những người con dòng họ Nguyễn Khắc tự hào từ đường là nơi gắn liền với các sự kiện lịch sử cách mạng tại địa phương.

Nơi đây còn lưu giữ dấu ấn hình thành của một dòng họ lớn gắn với nhiều sự kiện lịch sử cách mạng địa phương.

Đình Nhị Châu ở phường Hải Dương

Di tích lịch sử văn hóa đình Nhị Châu, nơi tôn thờ hai vị Thành hoàng là Mai Ngô và Mai Độ, hai anh em có công lớn giúp vua Trần Nhân Tông lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh thắng giặc Nguyên Mông xâm lược lần thứ 3 (năm 1288).

Đình Nhị Châu (nay ở phường Hải Dương, thành phố Hải Phòng), nơi tôn thờ nhị vị Thành hoàng là Mai Ngô và Mai Độ.

Bảo vật quốc gia ở chùa Giám

Cửu phẩm Liên hoa ở chùa Giám, xã Cẩm Giang (Hải Phòng) được nhiều người biết đến không chỉ là một cối kinh Phật mà còn là tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu của kiến trúc dân gian.

Tòa Cửu phẩm Liên hoa ở chùa Giám được công nhận là bảo vật quốc gia. ẢNH: THÀNH CHUNG

Cổ kính đình làng Phong Lâm

Giữa không gian làng quê yên ả, đình Phong Lâm (xã Gia Phúc, Hải Phòng) toát lên vẻ trầm mặc với mái ngói rêu phong, hàng cột gỗ lim vững chãi và những đường chạm khắc tinh xảo.

7 tấm bia cổ được lưu giữ tại đình Phong Lâm.

Đình Phong Lâm được khởi dựng từ khá sớm, ban đầu có quy mô nhỏ, đến thời Nguyễn xây dựng lại khang trang. Văn bia hiện còn tại di tích cho biết vào các năm Kỷ Mùi (1859), Thành Thái 5 (1893) và Hoàng triều Duy Tân (1907 - 1916), nhiều người dân trong làng đóng góp tiền, ruộng trùng tu ngôi đình.

Ngôi chùa cổ và bảo vật quốc gia gần 700 năm giữa rừng phong

Dưới tán rừng phong độc đáo ở phường Nguyễn Trãi (Hải Phòng), chùa Thanh Mai là nơi lưu giữ bảo vật quốc gia gần 700 năm - bia Thanh Mai Viên thông Tháp bi.

Chùa Thanh Mai ẩn mình giữa rừng phong. ẢNH: THÀNH CHUNG

Cây đa di sản 13 gốc ở Hải Phòng

Với hơn 300 năm tuổi, cây đa 13 gốc ở phường Gia Viên (Hải Phòng) đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam.

Cây đa 13 gốc ở phường Gia Viên được công nhận là Cây di sản Việt Nam vào năm 2014.

Cây đa 13 gốc là cây đa cổ thụ khổng lồ, được đánh giá là một trong những cây đa lớn nhất nước ta với tuổi đời hơn 300 năm. Cây nằm ở khu vực xóm Trại, phường Gia Viên (Hải Phòng). Điều làm nên sự độc đáo và kỳ lạ của nó chính là cấu trúc nhiều gốc nhất hiện nay.

Chùa Côn Sơn còn in đậm dấu ấn của 3 vị tổ Trúc lâm

Chùa Côn Sơn ở phường Trần Hưng Đạo (Hải Phòng) gắn liền với tên tuổi của 3 vị tổ là Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang.

Chùa Côn Sơn nhìn từ trên cao. ẢNH: THÀNH CHUNG

Bức tượng 'Vua sám hối'

Chùa Nhẫm Dương, phường Nhị Chiểu (Hải Phòng) có nhiều điều kỳ thú, trong đó có bức tượng 'Phật tọa trên lưng vua'.

Bức tượng "Phật tọa trên lưng vua" hay còn có tên gọi "Vua sám hối" tại nhà tổ chùa Nhẫm Dương.

Trần Nguyên Ðán - người tôn tạo danh thắng Côn Sơn

Trần Nguyên Ðán là vị quan tài danh nổi tiếng, có công phục hưng nhà Trần. Ông còn là người góp phần tu tạo, mở mang chốn quốc tự danh thắng Côn Sơn.

Cầu Thấu Ngọc được phục dựng, tạo cảnh quan và là nơi dừng chân cho du khách trong hành trình leo núi. ẢNH: THÀNH CHUNG

Nhà khoa bảng Vũ Khâm Lân và những điều chưa biết

Tiến sĩ Vũ Khâm Lân, quê phường Tân Hưng (TP Hải Phòng), là bậc hiền tài có nhiều công lao với đất nước và nhân dân, được triều Lê ban tặng nhiều sắc phong.

Tượng thờ Tiến sĩ Vũ Khâm Lân ở phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng.

Côn Sơn, Kiếp Bạc - nơi hội tụ tinh hoa và khí phách anh hùng

Danh thắng Côn Sơn – Kiếp Bạc (Hải Phòng) là phần quan trọng của quần thể Di sản văn hoá thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Côn Sơn – Kiếp Bạc là quần thể danh thắng nổi tiếng, hội tụ vẻ đẹp hài hòa của núi rừng, sông suối, có nhiều di tích lịch sử, văn hóa quan trọng của dân tộc, gắn với Thiền phái Trúc Lâm, hào khí thời Trần, danh nhân Nguyễn Trãi và nhiều nhân vật kiệt xuất khác.

Lễ hội chùa Minh Khánh - nơi lắng đọng dấu ấn Phật hoàng Trần Nhân Tông

Chùa Minh Khánh (xã Thanh Hà, Hải Phòng) không chỉ là công trình tôn giáo cổ kính mà còn lưu giữ những dấu ấn quan trọng gắn với triều đại nhà Trần và Phật hoàng Trần Nhân Tông.

Lãnh đạo Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng, xã Thanh Hà cùng các đại biểu và nhân dân dâng hương tại chùa Minh Khánh.