Bậc hiền tài lưu danh sử sách
Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia - di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc nằm dưới chân núi Táu ở phường Lê Ích Mộc.
Theo sử sách, Lê Ích Mộc sinh năm 1458 tại xã Thanh Lãng, huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, xứ Hải Dương xưa, nay là phường Lê Ích Mộc (thành phố Hải Phòng). Thuở nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học, ngoan ngoãn, được bà con địa phương yêu mến. Hằng ngày, sau khi phụ giúp cha mẹ, ông đến chùa Diên Phúc của làng để học chữ. Tương truyền, ông lấy cát đổ lên mâm xoa phẳng rồi dùng ngón tay viết chữ lên đó để nhớ lâu, hiểu kỹ. Sau 3 năm, ông đã thông hiểu giáo lý bộ kinh Kim Cương và tiếp tục nắm vững nhiều giáo lý nhà Phật.
Mùa xuân năm 1502, đời vua Lê Hiến Tông, triều đình mở hội thi. Khoa thi năm ấy, Lê Ích Mộc đỗ Đệ nhất giáp “Tiến sĩ cập đệ nhất danh” (Trạng nguyên), là vị Trạng nguyên đầu tiên của vùng đất Hải Phòng (cũ). Sử sách ghi lại rằng, đề thi do chính vua Hiến Tông ra, gồm 9 dòng chữ luận về đạo trị nước. Với tri thức tích lũy gần 30 năm đèn sách, Lê Ích Mộc đã viết hơn 25 trang giấy bàn về khát vọng chấn hưng Phật giáo, hiến kế trị quốc qua thực tiễn các triều đại. Bài văn sâu sắc, mạch lạc khiến nhà vua phải thốt lên: “Bài văn của Lê Ích Mộc hơn hẳn mấy tầm so với bạn đồng khoa…”.
Ông đỗ Trạng nguyên khi 44 tuổi và bước vào cuộc đời làm quan trong giai đoạn triều Lê sơ xảy ra mâu thuẫn xã hội sâu sắc, sau đó ông treo ấn từ quan về quê.
Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia - di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc nằm dưới chân núi Táu ở phường Lê Ích Mộc.
Theo sử sách, Lê Ích Mộc sinh năm 1458 tại xã Thanh Lãng, huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, xứ Hải Dương xưa, nay là phường Lê Ích Mộc (thành phố Hải Phòng). Thuở nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học, ngoan ngoãn, được bà con địa phương yêu mến. Hằng ngày, sau khi phụ giúp cha mẹ, ông đến chùa Diên Phúc của làng để học chữ. Tương truyền, ông lấy cát đổ lên mâm xoa phẳng rồi dùng ngón tay viết chữ lên đó để nhớ lâu, hiểu kỹ. Sau 3 năm, ông đã thông hiểu giáo lý bộ kinh Kim Cương và tiếp tục nắm vững nhiều giáo lý nhà Phật.
Mùa xuân năm 1502, đời vua Lê Hiến Tông, triều đình mở hội thi. Khoa thi năm ấy, Lê Ích Mộc đỗ Đệ nhất giáp “Tiến sĩ cập đệ nhất danh” (Trạng nguyên), là vị Trạng nguyên đầu tiên của vùng đất Hải Phòng (cũ). Sử sách ghi lại rằng, đề thi do chính vua Hiến Tông ra, gồm 9 dòng chữ luận về đạo trị nước. Với tri thức tích lũy gần 30 năm đèn sách, Lê Ích Mộc đã viết hơn 25 trang giấy bàn về khát vọng chấn hưng Phật giáo, hiến kế trị quốc qua thực tiễn các triều đại. Bài văn sâu sắc, mạch lạc khiến nhà vua phải thốt lên: “Bài văn của Lê Ích Mộc hơn hẳn mấy tầm so với bạn đồng khoa…”.
Ông đỗ Trạng nguyên khi 44 tuổi và bước vào cuộc đời làm quan trong giai đoạn triều Lê sơ xảy ra mâu thuẫn xã hội sâu sắc, sau đó ông treo ấn từ quan về quê.
Lăng mộ của Trạng nguyên Lê Ích Mộc được đặt trên núi, nhìn xuống quê hương trù phú
Vào năm 1527, khi nhà Mạc lên ngôi thay nhà Lê, Mạc Đăng Dung xưng Hoàng đế. Mến mộ tài đức của Trạng nguyên Lê Ích Mộc, nhà Mạc trọng dụng ông, cho giữ chức Tả thị lang. Nhưng sau thời gian ngắn, giữa bối cảnh lịch sử mâu thuẫn trong triều Mạc, ông lại treo ấn từ quan, trở về quê.
Tại quê nhà, ông mở trường dạy học, vận động nhân dân chăm lo lao động, sống đoàn kết, thuận hòa. Nhờ ông, chùa Diên Phúc trở thành trung tâm đào tạo nhân tài của cả một vùng rộng lớn.
Ông còn cùng học trò khai khẩn ven sông, lập nên vùng đất Quảng Cư, nay thuộc tổ dân phố Quảng Thanh 3, phường Lê Ích Mộc và xây thêm chùa Vang, chùa Lốt...
Trạng nguyên Lê Ích Mộc mất ngày 15/2 âm lịch năm 1538, hưởng thọ 80 tuổi và được an táng ở rừng lim tại địa phương.
Cuộc đời thanh bạch và sự nghiệp khoa bảng rạng rỡ của Trạng nguyên Lê Ích Mộc là tấm gương sáng cho các thế hệ noi theo. Ông trở thành biểu tượng của tinh thần vượt khó, ham học để cống hiến cho đất nước, nhân dân, là niềm tự hào của vùng đất Thủy Nguyên (cũ) và thành phố Hải Phòng.
Hằng năm, người dân địa phương tổ chức lễ hội nhằm tưởng nhớ Trạng nguyên Lê Ích Mộc và lan tỏa truyền thống hiếu học của quê hương.
Giữ gìn, phát huy truyền thống hiếu học
Vào năm 1993, di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Nhằm tôn vinh, bảo tồn di tích gắn với cuộc đời Trạng nguyên Lê Ích Mộc, nhiều năm qua, người dân địa phương đã huy động nguồn lực xã hội để trùng tu, tôn tạo quần thể di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc, khôi phục rừng lim do ông vun trồng và đưa vào phối thờ 17 vị khoa bảng của huyện Thủy Nguyên (cũ). Nhờ đó, nơi đây trở thành một quần thể kiến trúc vừa linh thiêng vừa giàu giá trị lịch sử, đồng thời là điểm đến văn hóa - du lịch hấp dẫn.
Ông Nguyễn Văn Tiếp, người trông coi di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc cho biết, hằng năm, vào ngày 15/2 âm lịch - ngày mất của Trạng nguyên Lê Ích Mộc, người dân huyện Thủy Nguyên (cũ) tổ chức Lễ khai bút đầu xuân, kỷ niệm ngày mất của ông với sự tham dự đông đảo của nhân dân và du khách thập phương. Lễ hội mang quy mô cấp huyện gồm nghi thức cáo yết, tế khai hội, khai bút đầu xuân của học sinh cùng nhiều hoạt động văn hóa, thể thao như: hát đúm, ca trù, trình diễn chèo tái hiện thân thế, sự nghiệp của Trạng nguyên Lê Ích Mộc, múa lân sư rồng, thi đấu cờ tướng, bóng đá, bóng chuyền hơi… nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học, khuyến khích sự học và gửi gắm ước vọng tốt lành cho năm mới.
Vào năm 1993, di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Nhằm tôn vinh, bảo tồn di tích gắn với cuộc đời Trạng nguyên Lê Ích Mộc, nhiều năm qua, người dân địa phương đã huy động nguồn lực xã hội để trùng tu, tôn tạo quần thể di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc, khôi phục rừng lim do ông vun trồng và đưa vào phối thờ 17 vị khoa bảng của huyện Thủy Nguyên (cũ). Nhờ đó, nơi đây trở thành một quần thể kiến trúc vừa linh thiêng vừa giàu giá trị lịch sử, đồng thời là điểm đến văn hóa - du lịch hấp dẫn.
Ông Nguyễn Văn Tiếp, người trông coi di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc cho biết, hằng năm, vào ngày 15/2 âm lịch - ngày mất của Trạng nguyên Lê Ích Mộc, người dân huyện Thủy Nguyên (cũ) tổ chức Lễ khai bút đầu xuân, kỷ niệm ngày mất của ông với sự tham dự đông đảo của nhân dân và du khách thập phương. Lễ hội mang quy mô cấp huyện gồm nghi thức cáo yết, tế khai hội, khai bút đầu xuân của học sinh cùng nhiều hoạt động văn hóa, thể thao như: hát đúm, ca trù, trình diễn chèo tái hiện thân thế, sự nghiệp của Trạng nguyên Lê Ích Mộc, múa lân sư rồng, thi đấu cờ tướng, bóng đá, bóng chuyền hơi… nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học, khuyến khích sự học và gửi gắm ước vọng tốt lành cho năm mới.
UBND phường Lê Ích Mộc đang chuẩn bị Lễ hội đầu xuân Bính Ngọ 2026, kỷ niệm 488 năm ngày mất Trạng nguyên Lê Ích Mộc.
Theo ông Phùng Mạnh Hùng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Lê Ích Mộc, từ tháng 6 đến tháng 12/2025, toàn bộ nhà tưởng niệm trong khu di tích lưu niệm Trạng nguyên Lê Ích Mộc được tôn tạo lại với tổng trị giá gần 15 tỷ đồng, tạo cảnh quan khang trang, tôn nghiêm. Với sự tôn tạo đó, địa phương tiếp tục giữ gìn, phát huy giá trị di sản. UBND phường đang xây dựng kế hoạch tổ chức Lễ khai bút đầu xuân và Hội thi viết thư pháp bằng chữ quốc ngữ nhân dịp xuân Bính Ngọ 2026, kỷ niệm 488 năm ngày mất Trạng nguyên Lê Ích Mộc. Lễ hội vẫn bảo đảm quy mô tổ chức như những năm trước. Lễ hội không chỉ tưởng nhớ, tôn vinh Trạng nguyên Lê Ích Mộc mà sẽ tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ truyền thống hiếu học đất Cảng đến các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
BÙI HƯƠNG
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét