Tết Ramưvan - Mùa báo hiếu và những cuộc đoàn viên

Hòa chung niềm vui đón Xuân mới Bính Ngọ 2026, trong ba ngày 16, 17 và 18/2, Tết cổ truyền Ramưvan của đồng bào Chăm Hồi giáo Bàni và Hồi giáo Islam ở tỉnh Khánh Hòa cũng diễn ra đồng thời, tạo thêm không khí vui tươi, phấn khởi đón năm mới; qua đó cùng chung tay xây dựng quê hương, góp sức đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. 

Con, cháu dòng tộc theo đạo Hồi giáo Bàni mặc bộ áo truyền thống thực hiện nghi lễ tảo mộ tại nghĩa trang, mời tổ tiên về chung vui Tết Ramưvan.

Bảo vật của người Chăm và Raglai ở Khánh Hòa

Tỉnh Khánh Hòa đang lưu giữ nhiều hiện vật quý của người Chăm và Raglai được công nhận là Bảo vật quốc gia. Năm bảo vật tiêu biểu, gồm tượng vua Pô Klong Gara, Phù điêu vua Pô Rômê, Bia Phước Thiện, bộ sưu tập đàn đá Khánh Sơn, Bia Hòa Lai.

Dấu ấn văn hóa Chăm và Raglai

Quần thể tháp Pô Klong Garai gồm ba tháp trên đỉnh đồi Trầu (phường Đô Vinh), xây dựng cuối thế kỷ XIII – đầu thế kỷ XIV. Vượt qua thăng trầm lịch sử, di tích vẫn lưu giữ hiện vật và giá trị truyền thống của văn hóa Chăm. Năm 1979, Pô Klong Garai được xếp hạng Di tích quốc gia; năm 2016 được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt.

Huyền bí nghi lễ “tống ôn” ra biển của người Chăm

Mỗi dịp đầu năm, nhiều làng Chăm ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận cũ, nay là Khánh Hòa và Lâm Đồng lại tổ chức Lễ hội Cầu an Rija palao salih với những nghi thức độc đáo như múa thiêng, màn đạp lửa, thả bè mang 12 hình nhân trôi ra biển. Đó là cách xua đuổi tai ương của năm cũ, cùng với lời cầu mong bình an, mưa thuận gió hòa cho cả cộng đồng của người Chăm.

Nghi thức cúng cầu an đầu năm của người Chăm

Khám phá nét đẹp văn hóa của làng gốm Chăm cổ nhất Đông Nam Á

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, thợ làm gốm ở làng gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) tất bật sản xuất linh vật ngựa phục vụ thị trường. Nhiều mẫu linh vật ngựa được chế tác đa dạng về kiểu dáng, kích thước, đáp ứng nhu cầu trang trí và đặt hàng theo yêu cầu của khách hàng.

Gửi gắm mong muốn bình an, phát đạt

Theo quan niệm dân gian, trong 12 con giáp, ngựa là biểu trưng của sức mạnh, sự bền bỉ và tinh thần chinh phục. Vì vậy, mỗi dịp Tết đến, Xuân về, các sản phẩm gốm hình linh vật ngựa luôn được người dân và du khách lựa chọn để trang trí không gian sống, gửi gắm mong muốn bình an, phát đạt trong năm mới.

Thợ gốm Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc tạo hình linh vật ngựa bằng phương pháp thủ công truyền thống. Ảnh: Nguyễn Thành - TTXVN

Giữ lửa nghề dệt thổ cẩm của người Chăm An Giang

Nép mình nơi ngã ba sông ở đầu nguồn châu thổ Cửu Long, nơi dòng nước mát lành của sông Hậu và sông Châu Đốc cùng in bóng những thánh đường Hồi giáo cổ kính hòa quyện tiếng đọc kinh Quan âm vang như nhịp đập của xóm người Chăm, nghề dệt thổ cẩm truyền thống theo đạo Hồi giáo Islam ở An Giang đã và đang được hồi sinh mạnh mẽ dưới đôi tay của những người phụ nữ xóm Chăm ở ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, tỉnh An Giang. 

Không gian đa sắc màu tại cơ sở dệt thổ cẩm Mohamach ở ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, thị xã Tân Châu (An Giang) thu hút các bạn trẻ người Chăm đến tham quan, trải nghiệm. Ảnh: TTXVN

Không chỉ truyền lửa đam mê từ thế hệ này sang thế hệ khác, các nghệ nhân nơi đây còn biến khung cửi thô sơ thành cầu nối gìn giữ bản sắc văn hóa, phát triển du lịch cộng đồng và tạo sinh kế bền vững cho địa phương.

Hồi sinh nghề làm gốm gọ

Nằm về phía Tây Bắc Quốc lộ 1A, dưới chân đồi Ngọc Sơn, trên dải đất Nai Hoa, bên dòng sông Luỹ, thôn Bình Đức (còn gọi là làng Gốm Gọ) xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng từ lâu được biết đến như cái nôi của nghề gốm Chăm truyền thống. Nơi đất, lửa, nước hòa vào nhau dưới bàn tay khéo léo của nghệ nhân Chăm để tạo nên những sản phẩm mộc mạc mà thấm đẫm văn hóa dân tộc.

Công đoạn đưa sản phẩm gốm gọ đã nung đủ lửa ra ngoài

Lễ hội Katê 2025 lan tỏa sắc màu rực rỡ, tinh thần gắn kết của người Chăm

Chiều 20/10, Lễ hội Katê năm 2025 của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn tỉnh Khánh Hòa chính thức khai mạc tại sân vận động thôn Hữu Đức (xã Phước Hữu). Hàng nghìn đồng bào Chăm, người dân và du khách đã cùng hòa mình trong không khí lễ hội rộn ràng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. 

Lãnh đạo chính quyền địa phương tặng hoa chúc mừng các vị chức sắc đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn trong Lễ hội Katê 2025.

Lễ rước y trang Katê: Sợi chỉ đỏ thắt chặt tình đoàn kết Chăm – Raglai

Chiều 20/10/2025, khoảnh khắc thiêng liêng và xúc động nhất trước thềm lễ hội Katê chính là khi cộng đồng người Chăm làng Hữu Đức (Phước Hữu, Khánh Hoà) trang trọng đón nhận y trang từ người anh em Raglai. Đây không chỉ là một nghi lễ, mà còn là một minh chứng sống động cho mối giao hảo bền chặt, độc đáo đã được trao truyền qua nhiều thế hệ trên mảnh đất đầy nắng và gió. 

Thiếu nữ trong trang phục truyền thống biểu diễn những điệu múa tập thể hân hoan chào đón đoàn người Raglai trong lễ rước y trang.

Nghệ thuật trình diễn trống đôi, một nét văn hóa rất riêng của người Chăm Hroi

Với người Chăm Hroi (nhánh địa phương của dân tộc Chăm) sinh sống ở xã Vân Canh (Gia Lai), múa trống đôi là di sản văn hóa độc đáo. Mỗi khi tiếng trống đôi vang lên là báo hiệu làng sắp có hội. Ở đó, nghệ thuật trình diễn trống đôi đầy cuốn hút sẽ là tâm điểm, giúp không khí lễ hội thêm phần náo nhiệt và gắn kết cộng đồng.

Theo Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Văn Ngọc, gọi là trống đôi (người Chăm Hroi gọi là K’toong Chigrư) vì biểu diễn bao giờ cũng có đôi, diễn tấu mang tính trò chuyện đối đáp cùng nhau. Biểu diễn trống đôi thường kết hợp với cồng ba - chiêng năm và dân ca, dân vũ dân nhạc, tạo nên một tiết mục văn hóa rất riêng của người Chăm Hroi.

Mỗi khi tiếng trống đôi vang lên là báo hiệu làng Chăm Hroi sắp có hội. (Ảnh: T.N)

Lễ hội Katê - 1 trong 15 lễ hội lớn nhất tại Việt Nam

Năm nay là năm đầu tiên tỉnh Khánh Hòa tổ chức Lễ hội Katê sau khi sáp nhập với Ninh Thuận. Katê là lễ hội lớn nhất của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn, diễn ra trong 3 ngày, từ mùng 1 tháng 7 Chăm lịch (năm nay nhằm ngày 20 - 22/10). Đây là dịp đặc biệt trong đời sống tâm linh của người Chăm, tưởng nhớ các vị thần, các vua có công với đất nước, đồng thời cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống an lành, hạnh phúc.

Các vị chức sắc người Chăm tham gia Lễ hội Katê năm 2024. Ảnh: SƠN NGỌC

Bí quyết đào giếng của người Chăm

Dọc miền Trung, vẫn còn nhiều giếng vuông, giếng tròn do người Chăm xây dựng. Trên vùng đất khô hạn, họ tích lũy bí quyết tìm mạch nước ngọt nơi cát ven biển và đồng bằng. Nguồn nước trong mát từ giếng không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn từng là sản vật quý để trao đổi với thương thuyền nước ngoài.

Vị chức sắc người Chăm dùng chén Patil bằng đồng dùng xác định vị trí đào giếng. Ảnh: Wa Praong.

Lễ hội cầu đảo Po Dam 2025 - Bản sắc tín ngưỡng Chăm

Cộng đồng Chăm Bàlamôn vừa tổ chức Lễ hội cầu đảo Po Dam 2025 tại Di tích quốc gia Po Dam (xã Liên Hương, Lâm Đồng) với nhiều nghi thức độc đáo, thu hút hàng chục nghìn người dân và du khách.

Nghi thức rước Y trang và Bằng sắc lên tháp Po Dam để hành lễ yuer Yang

Cụm tháp Po Dam, nằm trên sườn núi Ông Xiêm (thôn Lạc Trị, xã Phú Lạc, tỉnh Bình Thuận cũ, nay là xã Liên Hương, tỉnh Lâm Đồng), được xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia năm 1996. Đây là công trình kiến trúc đặc biệt trong tín ngưỡng Chăm, với mặt chính quay hướng Nam.

Đền thờ Po Nit: Nơi hồi sinh ký ức Hoàng tộc Chăm giữa đời thường

Đền thờ Po Nit, Di tích lịch sử cấp quốc gia được xếp hạng từ năm 2000, nằm tại thôn Bình Hiếu, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng. Đây là nơi người Chăm địa phương hương khói phụng thờ, hiện do Chủ tịch UBND xã Phan Hiệp (cũ) Hắc Văn Quang Huy làm Trưởng Ban quản lý.

Chức sắc trong Hoàng tộc đang mặc y trang cho tượng Vua Po Nit.

Trước thực trạng di tích bị xuống cấp, theo kiến nghị của Nhân dân địa phương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo di tích. Sở VHTT&DL Bình Thuận (cũ) làm chủ đầu tư, tổ chức triển khai công trình từ tháng 12/2024. Sau hơn 3 tháng thi công, công trình được hoàn thành với tổng kinh phí gần 3,3 tỷ đồng, gồm 5 hạng mục: sảnh đón, khu nhà thờ 7 tượng Kut, nhà thờ chính 4 tượng Kut, sân vườn và hệ thống cổng - tường rào.

Bảo tồn nghệ thuật trang trí trên Paning của người Chăm

Paning là một loại hình nghệ thuật trang trí rất quan trọng trong đời sống văn hóa tín ngưỡng của người Chăm. Họa tiết Paning xuất hiện trong các lễ hội Rija và đám tang với chức năng trang trí, ngăn cách một không gian riêng mang tính thiêng liêng. Nghệ thuật vẽ thủ công Paning làm tấm trướng trang trí trong các lễ tục có nguy cơ mai một theo thời gian. Do đó, vấn đề bảo tồn nghệ thuật vẽ Paning mang tính cấp bách.

Gia đình bà Sử Gia Trang ở khu phố Bàu Trúc, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận trang trí Paning trong nghi lễ Patrip

Phế tích tháp Chăm ở An Phú (Pleiku): Bí ẩn vẫn còn nằm trong lòng đất

Phế tích tháp Chăm ở xã An Phú, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai đã được Trung tâm Khảo cổ học (Viện Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ) phối hợp với Bảo tàng tỉnh Gia Lai khai quật khảo cổ học hai lần vào các năm 2023 và 2024. Đặc biệt, trong lần khai quật lần thứ hai, các nhà khảo cổ đã phát hiện được “Hố thiêng” với phần trung tâm nằm trong khung hình tròn, được tạo dựng bằng các viên gạch xếp thành hình chữ Vạn cùng nhiều hiện vật có giá trị.

Bình Kamandalu bằng vàng - Ảnh Xuân Toản

Có một bia ký Chăm quý hiếm của Gia Lai ít người biết đến

Từ trước đến nay, Gia Lai chỉ được biết đến với hai bia ký Chăm là bia Drang Lai (C43, thị xã Ayun Pa) và bia Tư Lương (C237, huyện Đăk Pơ). Tuy nhiên, còn một bia ký khác ít được biết đến: bia C42, nằm sau lưng tượng thần Shiva cưỡi bò tại tháp Drang Lai. Hiện, bia này được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Boston (Hoa Kỳ). Tư liệu từ Viện Nghiên cứu Thế giới Cổ đại – Đại học New York cung cấp nhiều thông tin quý giá về tấm bia này.

Bia ký C42 - Bảo tàng Mỹ thuật Boston - Hoa Kỳ

Bảo tồn và phát huy giá trị di tích đền tháp Po Ramê

Là ngôi tháp cuối cùng của người Chăm được xây dựng bằng chất liệu gạch nung còn bảo tồn nguyên vẹn, đền tháp Po Ramê không chỉ là di sản kiến trúc độc đáo mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng Chăm. Việc bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa và phục dựng các lễ hội truyền thống tại đây đang được triển khai gắn với phát triển du lịch theo Dự án 6 của Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021–2030.

Toàn cảnh tháp Po Rome từ trên cao. (Ảnh TL)

Biểu tượng linh thiêng giữa lòng tháp cổ

Tháp Pô Rômê được giới nghiên cứu văn hóa đánh giá là một trong những công trình có niên đại “trẻ” nhất trong hệ thống tháp Champa. Tuy không đồ sộ như tháp Hòa Lai hay Pôklong Garai, song tháp Pô Rômê lại sở hữu những đường nét kiến trúc và hoa văn độc đáo, mang phong cách riêng. Đặc biệt, giữa lòng ngọn tháp hơn 300 năm tuổi này đang lưu giữ một Bảo vật Quốc gia - bức phù điêu vua Pô Rômê - được đồng bào Chăm đời này qua đời khác gìn giữ như một biểu tượng linh thiêng.

Các vị chức sắc thực hiện nghi thức cúng mở cửa tháp Pô Rômê và ca ngợi công lao các vị thần

Tết Ramưwan - Nét đẹp văn hóa đặc sắc của người Chăm Bàni

Tết Ramưwan là một trong những lễ hội quan trọng nhất của đồng bào Chăm theo đạo Hồi (Bàni) ở Việt Nam. Đây không chỉ là dịp để cộng đồng người Chăm thực hành các nghi lễ tôn giáo, tưởng nhớ tổ tiên mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, tình làng nghĩa xóm và những giá trị văn hóa đặc trưng. Với bề dày lịch sử và bản sắc độc đáo, Tết Ramưwan trở thành nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống của người Chăm.

Đồng bào Chăm làm lễ tảo mộ trong tháng Tết Ramưwan. Ảnh tư liệu

Vai trò của chức sắc Bàlamôn trong cộng đồng người Chăm

Ninh Thuận là địa phương có đồng bào Chăm sinh sống đông nhất trong cả nước. Toàn tỉnh có 22 làng Chăm truyền thống, trong đó có 15 làng người Chăm Bàlamôn, còn lại là các làng Chăm Bàni và Islam. Trong cộng đồng người Chăm Bàlamôn có các chức sắc là những bậc tu hành, hướng dẫn tín đồ thực hành đức tin và các tập tục tín ngưỡng, tôn giáo. Chức sắc được xã hội, cộng đồng tôn kính, quý trọng. Họ là bậc trí thức, truyền bá chữ Chăm Akhar Thrah, bảo tồn, gìn giữ các phong tục tập quán, đồng thời là Người có uy tín làm “cầu nối” giữa chính quyền với cộng đồng.

Phó Cả sư Lưu Sanh Thanh (bên phải) đọc kinh trên đền tháp Po Klaong Garai