Viếng đình Long Thành nhớ người xưa mở cõi

Nằm cặp triền sông Vàm Cỏ Đông, trên trục giao thông huyết mạch Quốc lộ 22B, đình Long Thành (khu phố Long Yên, phường Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh) từ lâu đã trở thành điểm tựa tâm linh, văn hóa của cư dân trong vùng. Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng, đình Long Thành còn là chứng tích lịch sử ghi dấu công lao của bậc tiền hiền đã có công khai phá, mở đất, lập làng - Thần hoàng bổn cảnh Trần Văn Thiện.

Theo các tư liệu lịch sử còn lưu giữ tại đình và truyền ngôn của người dân địa phương, cụ Trần Văn Thiện sinh năm 1795 (Ất Mão) tại làng Trung Lập, phủ Bình Long, tỉnh Gia Định. Năm 1841, dưới triều vua Thiệu Trị, cụ Trần Văn Thiện giữ chức thôn trưởng làng Trung Lập.

Tuy nhiên, đến năm 1844, với khát vọng mở mang bờ cõi, an dân lập nghiệp, cụ xin thôi chức vụ, cùng thân sinh là ông Trần Văn Quế ngược dòng Vàm Cỏ Đông khảo sát địa hình. Nhận thấy vùng đất Tây Ninh rộng lớn, màu mỡ nhưng chưa có người khai phá, cụ đã đệ đơn xin quan phủ Tây Ninh cho phép khai khẩn đất hoang, tổ chức di dân lập ấp. 

Ông Mai Thanh Tùng (thứ 2, từ trái sang) là cháu đời thứ 6 của cụ Trần Văn Thiện chia sẻ lịch sử hình thành đình Long Thành

Đình Truông Mít - Chứng nhân lịch sử giữa không gian xanh mát

Ở xã Truông Mít của tỉnh Tây Ninh ta có ngôi đình cổ hơn trăm năm tuổi vẫn lặng lẽ tồn tại như một chứng nhân lịch sử. Đình Truông Mít là nơi thờ tự ông Phan Văn Mật, người có công khai phá vùng đất Truông Mít và tham gia bảo vệ quê hương Tây Ninh. Đình như lời nhắc nhở về hành trình khai phá và giữ đất của cha ông.

Đình Truông Mít có niên đại trên 100 năm và đã trải qua 3 lần trùng tu, gần nhất là vào năm 2007. Đình nép mình giữa không gian xanh mát, yên bình nhờ sự bao phủ của nhiều cây cổ thụ quý hiếm như gõ, cầy, sơn, viết,... cùng một bàu nước tự nhiên rộng lớn nằm ngay phía trước mặt tiền đình. 

Đình Truông Mít thờ ông Phan Văn Mật, người có công mở đất và bảo vệ quê hương

Đình Rừng Muỗi - 'Cuốn sử' của vùng Tân Mỹ

Nằm giữa vùng đất từng là bưng biền hoang sơ của Tân Mỹ xưa (nay thuộc xã Hậu Nghĩa, tỉnh Tây Ninh), đình Rừng Muỗi không chỉ là cơ sở tín ngưỡng dân gian mà còn được xem như “cuốn sử ký sống” phản ánh quá trình khai phá đất phương Nam và đời sống tinh thần bền bỉ của bao thế hệ cư dân nơi đây.

Dấu chân người mở đất

Theo những người lớn tuổi tại địa phương, tên gọi đình Rừng Muỗi gắn liền với sự khắc nghiệt của thiên nhiên. Trước đây, nơi xây dựng đình là một gò đất cao giữa khu vực cây cối rậm rạp như rừng, bưng biền ngập nước và rất nhiều muỗi. 

Đường vào đình Rừng Muỗi được bê tông hóa (cổng đình tại Đường tỉnh 822)

Di tích đình Long Hương ở Bà Rịa

Cách một chiếc cầu bắc qua sông Dinh là Long Hương, một làng quê yên bình mộc mạc với những di tích cổ xưa còn nguyên vẹn.

Long Hương, cái tên thật ấn tượng, từ xa xưa mảnh đất này đã là một hình thể đẹp núi liền núi, sông liền sông, màu xanh sức sống tỏa ra mọi nơi, lưng dựa vào núi cao, mặt nhìn về thị tứ, trải qua nhiều cuộc đổi thay của của lịch sử, lòng đất đầy sỏi đá mà vẫn tràn đầy sức sống.

Đình làng hơn 350 tuổi đẹp nhất Xứ Đoài

Đình làng So có lịch sử hơn 350 năm, nằm cách trung tâm Hà Nội 20 km, được đánh giá đẹp nhất Xứ Đoài bởi địa thế, phong cảnh và kiến trúc.

Đình So nằm tại làng So, xã Hưng Đạo (huyện Quốc Oai cũ), cách nội thành Hà Nội khoảng 20 km về phía tây. Đình lần đầu tiên được xây dựng vào năm 1667 (thời Hậu Lê), hơn trăm năm sau được chuyển về ở vị trí hiện nay và khắc bia lưu tại đình vào năm Cảnh Hưng 43 (1782).

Đình tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 4 ha, phía trước là hồ bán nguyệt, phía sau tựa vào núi, tạo nên thế đất hài hòa hiếm có, tựa sơn hướng thủy, phía ngoài xa là cánh đồng bãi ven sông Đáy. Không gian xanh mát, tĩnh lặng, tôn thêm vẻ uy nghiêm và cổ kính cho di tích.

Đình An Hòa - Nơi hồn đất, tình người hòa quyện

Đình An Hòa là một trong những ngôi đình cổ được công nhận là di tích lịch sử tại phường Trảng Bàng, Tây Ninh. Đây là một trong những ngôi đình hiếm hoi giữ được vai trò nơi sinh hoạt cộng đồng của đình làng trước đây.

Giữa nhịp sống hiện đại có phần vội vã, đình An Hòa trầm mặc và thân quen như một phần ký ức không thể tách rời của người dân địa phương. Ngôi đình tọa lạc tại khu phố An Phú, phường An Hòa, trong khuôn viên rộng rãi, rợp bóng cây xanh.

Gắn bó...

Trong khuôn viên rợp mát những bóng cây cổ thụ, đình An Hòa luôn mở cửa, trên bàn trà ở hậu đình có bình trà nóng, sẵn sàng mời khách ghé thăm. Sáng nào Ban Khánh tiết đình An Hòa cũng có người đến quét dọn, nấu sẵn bình nước nóng và tưới cây trong khuôn viên đình. Khi nắng lên cao, đình An Hòa với những bóng cây rợp mát, hàng ghế đá và nhà mát lộng gió dưới hàng cây trở thành “điểm hẹn” của nhiều người. Đôi người bạn đến chuyện trò, cũng có người tới chỉ để quét sạch lá cây rụng từ hôm trước. Mái đình trăm tuổi hòa vào nhịp sống hiện đại một cách nhẹ nhàng, như một phần không thể thiếu. 

Không gian rợp mát của đình An Hòa vốn trở thành “điểm hẹn” bình yên giữa lòng phố thị

Ngựa trắng - Dấu gạch nối trong hành trình mở cõi

Ở Nam Bộ, ngựa trắng được thờ trong đình, miếu, thường được gọi với cái tên dân dã mà trang nghiêm: Bạch Mã Thái Giám. Đằng sau danh xưng ấy là câu chuyện về hành trình mở đất, phản ánh quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa và sáng tạo không ngừng của cộng đồng người Việt trong hành trình khai hoang phương Nam.

Miếu thờ Bạch Mã Thái Giám tại đình Tân Chánh (xã Cần Đước)

Di tích cách mạng đình Kim Sơn

Đình Kim Sơn ở thôn Kim Sơn, xã Kiến Hưng (Hải Phòng) là một trong những di tích cách mạng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng sớm nhất ở Hải Phòng.

Đình Kim Sơn được trùng tu khang trang.

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình xưa ở Tân Châu

Đình Long Sơn tọa lạc giữa phố dân cư đông đúc, nhà cửa san sát, thuộc TX. Tân Châu, An Giang. Long Sơn là vùng đất lâu đời và nổi tiếng của xứ lụa Tân Châu. Qua nhiều lần trùng tu, dù mang dáng dấp tân kỳ, nhưng dấu vết ngôi đình xưa vẫn còn đậm nét.

Ngôi đình hơn 170 năm

Cổng vào ngôi đình được xây dựng theo lối mới với cổng tam quan mái lợp ngói. Trước sân đình có một cây dương cổ thụ rất to. Dù nằm trong khu vực phố xá, nhưng khuôn viên ngôi đình có diện tích khá rộng, nhiều công trình phụ được trùng tu xây mới.

Mặt trước đình Long Sơn. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Giai thoại ông Thần ăn chay

Nằm cạnh bờ sông Ba Rày, Cẩm Sơn trai đình thuộc địa phận ấp 3, xã Cẩm Sơn, H. Cai Lậy, Tiền Giang. Ngôi đình có niên đại khoảng 250 năm, ban đầu gọi là miếu Thần ăn chay với nhiều giai thoại còn lưu truyền đến ngày nay.

Thăng trầm ngôi miếu cũ

Lịch sử địa phương chép, vào khoảng năm 1757, có đoàn người từ vùng Quảng Nam, Quảng Ngãi theo lời kêu gọi của quan Điều khiển Nguyễn Cư Trinh đã vượt biển vào Nam khai hoang, lập làng dọc theo sông Ba Rày. Tục lệ bấy giờ, khi lập ấp phải dựng một ngôi miếu thờ bà Chúa Xứ, còn lập làng thì dựng đình thờ Thành hoàng bổn cảnh.

Lối vào đình Thần ăn chay. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình thờ vua Lê, chúa Nguyễn

Dưới bóng những cây sao cổ thụ và ở ngay ngã ba sông, đình Bình Phú (H.Cai Lậy, Tiền Giang) có vị trí phong thủy ít ngôi đình nào trong vùng sánh được. Nơi đây còn lưu giữ nhiều di sản chứng tỏ là một trong những ngôi đình có niên đại xưa nhất.

Thờ vua Lê, chúa Nguyễn…

Địa bạ Minh Mạng năm 1836 ghi Bình Phú là một thôn cổ hình thành từ hai xứ Nam Đăng và Bắc Bình. Theo nhà nghiên cứu Trương Ngọc Tường, Nam Đăng và Bắc Bình không phải là hai ấp mà có thể là hai cơ đồn điền được lập từ thời Nguyễn Cư Trinh đưa dân miền ngoài vào khai hoang lập dinh Long Hồ ở Cái Bè. Từ đó có thể phỏng định thôn Bình Phú được lập vào khoảng sau năm Nhâm Tý (1732).

Đình Bình Phú. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình trăm cột trên đất cù lao

Trải qua hàng trăm năm, dù thời gian có biến đổi nhưng nhiều di tích vẫn tồn tại, lưu dấu một thời tiền nhân đi mở cõi đất phương Nam.

Tọa lạc ở ấp Long Hậu, xã Long Khánh A, H.Hồng Ngự (Đồng Tháp), đình Long Khánh được vua Tự Đức ban sắc phong Bổn cảnh Thành hoàng ngày 29.11.1852. Tuy nhiên, do nằm trên đất cù lao, thế đất không ổn định, ngôi đình phải nhiều lần di dời. Hoành phi, câu đối, các đồ tự khí xưa dần dần hư hỏng, thất lạc.

Ngôi đình có hơn 100 cột. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Những danh nhân văn hóa Việt Nam thờ tại đình Phước Lễ, Bà Rịa

Đình Phước Lễ tọa lạc tại Trung tâm thương mại, thuộc khu phố 3, phường Phước Trung, thị xã Bà Rịa. Đây là ngôi đình có lịch sử lâu đời và các đối tượng thờ tự trong tòa chánh điện đều là những danh nhân văn hóa dân tộc nổi tiếng.

Đình Phước Lễ xưa

Theo lời truyền lại của các bậc tiền nhân và lời kể của các bậc cao niên trong vùng, đình Phước Lễ có từ cách đây khoảng trên 200 năm. Thời kỳ đó, đình được dựng khá lớn tại khu Lò Than ở trong rừng, sau đó do khu Lò Than quá hẻo lánh nên đình được chuyển về như vị trí hiện nay. Với kết cấu toàn bằng các loại danh mộc, đình Phước Lễ lúc đó quy mô còn lớn hơn đình Long Hương. Đến năm 1948, đình thần bị thực dân Pháp đốt cháy, sắc phong bị thất lạc. Từ năm 1956- 1959, đình được xây dựng lại với kiến trúc hiện đại.

Đình Nhị Châu ở phường Hải Dương

Di tích lịch sử văn hóa đình Nhị Châu, nơi tôn thờ hai vị Thành hoàng là Mai Ngô và Mai Độ, hai anh em có công lớn giúp vua Trần Nhân Tông lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh thắng giặc Nguyên Mông xâm lược lần thứ 3 (năm 1288).

Đình Nhị Châu (nay ở phường Hải Dương, thành phố Hải Phòng), nơi tôn thờ nhị vị Thành hoàng là Mai Ngô và Mai Độ.

Cổ kính đình làng Phong Lâm

Giữa không gian làng quê yên ả, đình Phong Lâm (xã Gia Phúc, Hải Phòng) toát lên vẻ trầm mặc với mái ngói rêu phong, hàng cột gỗ lim vững chãi và những đường chạm khắc tinh xảo.

7 tấm bia cổ được lưu giữ tại đình Phong Lâm.

Đình Phong Lâm được khởi dựng từ khá sớm, ban đầu có quy mô nhỏ, đến thời Nguyễn xây dựng lại khang trang. Văn bia hiện còn tại di tích cho biết vào các năm Kỷ Mùi (1859), Thành Thái 5 (1893) và Hoàng triều Duy Tân (1907 - 1916), nhiều người dân trong làng đóng góp tiền, ruộng trùng tu ngôi đình.

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Tri huyện 'Thần Minh nhứt xứ'

Nằm một dải trên đường Nguyễn Thiện Năng (P.An Xuyên, Cà Mau), ngoài đình Tân Xuyên, chùa Phật Tổ, miếu Ngũ Hành, còn có miếu Ông Thần Minh. Đây là ngôi miếu thờ vị quan huyện thanh liêm, hết lòng vì dân.

Trấn áp vụ trộm nổi loạn

Vào thời vua Minh Mạng, đất Cà Mau thuộc H.Long Xuyên, tỉnh Hà Tiên, có quan Tri huyện tên là Nguyễn Văn Năng, người đời sau gọi là Nguyễn Thiện Năng (có tài liệu chép là Nguyễn Hiền Năng) được người dân kính trọng, tôn thờ là "Ông Thần Minh".

Sách Đại Nam thực lục chính biên chép, năm Minh Mạng thứ 14 (1833) người Thanh (tức Hoa kiều) ở phố Lạc Dục, H.Long Xuyên, tỉnh Hà Tiên là Lâm Đại Mạnh, Lâm Nhĩ, Trịnh Đại Nô tự xưng là nhất ca, nhị ca, tam ca, tụ họp đến vài trăm quân giết viên Tri huyện Nguyễn Văn Năng cùng với vợ con và môn thuộc đến 12 người. Cùng lúc, người Thanh ở phố Lạc Tân là Trịnh Thần Thông và Trần Biện tự xưng là chánh phó thống binh, cùng với bọn Lâm Đại Mạnh kết làm bè đảng, cướp bóc dân lành.

Cổng Thần Minh Miếu. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Thăm đình Cơm Thi tưởng nhớ Thái úy Tô Hiến Thành

Xã Hoạt Giang có nhiều di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng, trong đó phải kể đến đình Cơm Thi, tọa lạc tại thôn Thanh Nội. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của Nhân dân, mà còn giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Đình Cơm Thi thờ Thái úy Tô Hiến Thành.

Đình Phù Long nơi cửa ngõ Cát Bà

Đình Phù Long (thôn Bắc, đặc khu Cát Hải, Hải Phòng) là nơi neo giữ đời sống tâm linh, văn hóa và lịch sử của cộng đồng cư dân miền biển.

Đình Phù Long nằm ở thôn Bắc, đặc khu Cát Hải, vị trí cửa ngõ ra đảo Cát Bà.

Đình Phù Long (thôn Bắc, đặc khu Cát Hải, Hải Phòng) là nơi neo giữ đời sống tâm linh, văn hóa và lịch sử của cộng đồng cư dân miền biển. Trải qua thiên tai, chiến tranh và nhiều lần đứt gãy, ngôi đình được phục dựng bằng sự chung tay bền bỉ của người dân địa phương.

Nơi ghi dấu công ơn tổ nghề khắc in mộc bản Việt Nam ở Hải Phòng

Đình Liễu Tràng (phường Tân Hưng) là nơi thờ Thám hoa Lương Như Hộc, một vị quan thanh liêm, uyên bác đã mang nghề khắc in mộc bản từ Trung Quốc về truyền dạy cho dân, mở ra kỷ nguyên in ấn rực rỡ cho Đại Việt.

Đình Liễu Tràng tọa lạc ở phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng.

Độc đáo ngôi đình cổ ở phường Trần Liễu

Đình Huề Trì ở phường Trần Liễu là một trong những ngôi đình cổ kính và lớn nhất khu vực phía tây thành phố Hải Phòng.

Đình Huề Trì cổ kính giữa những ngôi nhà cao tầng mọc san sát.

Nơi đây còn lưu giữ những dấu ấn kiến trúc và tín ngưỡng dân gian đặc sắc.