Tịnh xá Ngọc Xuân - Nơi cưu mang những phận người cơ nhỡ

Du khách đến viếng thăm Long Khánh những năm gần đây thường được giới thiệu 3 ngôi chùa nổi tiếng là chùa Ruộng Lớn, chùa Huyền Trang và tịnh xá Ngọc Xuân. Cả 3 ngôi đều không phải là chùa cổ mà mới được tạo dựng chưa lâu. Chùa Ruộng Lớn khai sơn năm 1984, chùa Huyền Trang năm 2009 và Tịnh xá Ngọc Xuân năm 2015. Chùa Ruộng Lớn được biết đến với kiến trúc và cảnh quan đặc sắc, còn chùa Huyền Trang và tịnh xá Ngọc Xuân có kiến trúc và cảnh quan không quá nổi trội nhưng được biết đến là nơi cưu mang những phận người cơ nhỡ, trong đó chùa Huyền Trang nhận nuôi nhiều trẻ mồ côi còn tịnh xá Ngọc Xuân nhận chăm sóc cho người già neo đơn, không nơi nương tựa.

Tịnh xá Ngọc Xuân.

Những câu chuyện về Nhà Tây núi Thị

Ngày xưa, khi mới xây dựng, ngôi biệt thự hoành tráng trên đỉnh núi Thị nằm một mình giữa rừng cây xanh ngắt tạo nên một cảnh quan độc đáo, gần gũi thiên nhiên và mang tính biệt lập. Thế nhưng sau nửa thế kỷ hoang phế, vẻ đẹp tuyệt vời của sự tách biệt chốn phố xá nhộn nhịp lại trở thành vẻ ma mị hoang vu.

Nhiều năm qua, Nhà Tây núi Thị là một phế tích nằm trơ trọi giữa đỉnh núi, bao phủ bởi rễ cây cổ thụ và rêu phong. Vẻ ngoài ma mị ấy đã thêu dệt nên nhiều câu chuyện rùng rợn được người dân địa phương truyền tai nhau.

Ngôi nhà hoang phế

Nhà Tây núi Thị

Ngôi biệt thự nằm trên đỉnh núi Thị là điểm nhấn nổi bật của núi và của cả khu vực này. Đây là biệt thự kiến trúc Pháp duy nhất của Đồng Nai được công nhận là di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2012 theo quyết định số 67 ngày 5/10/2012 của chủ tịch UBND tỉnh, với tên gọi là Nhà chủ Công ty cao su SIPH. Thông tin chính thức từ UBND tỉnh Đồng Nai ghi nhận di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật này được xây dựng trong giai đoạn 1930-1937, có quy mô 1 trệt, 1 lầu với tổng diện tích 350 m².

Từ biệt thự trên núi Thị (hiện nay) nhìn ra xung quanh

Hãy nhớ lại hoàn cảnh lịch sử của những thập niên đầu thế kỷ 20, khi công ty SIPH (Societe Internatonale de Plantation d'Heveas: Hiệp hội đồn điền cao su quốc tế) của người Pháp mới được hình thành. Các ông chủ đồn điền cao su SIPH đã chọn khu vực Suối Tre đê quy hoạch thành một khu nghỉ dưỡng lịch lãm mang đậm phong cách Pháp cho chính mình. Nơi đây có độ cao khoảng 200 met, khí hậu mát mẻ. Khu trung tâm là vùng đất bằng phẳng, có bể bơi, nhà hàng, dancing, sân tennis... Xung quanh là các ngọn đồi, bãi cỏ. Hảng chục ngôi biệt thự theo kiến trúc Pháp được xây dựng với đầy đủ tiện nghi. Và xung quanh những biệt thự là bạt ngàn hàng dương rì rào, những cây cổ thụ in bóng.

Núi Thị ở Suối Tre

Trên quốc lộ 1 từ TPHCM hướng về Long Khánh, khi gần tới Suối Tre (~ cây số 1824), nhìn về bên phải ta thấy một ngọn đồi nhô cao. Đó là núi Thị.

Núi Thị không là một danh lam thắng cảnh, không có chiều cao nổi bật. Thậm chí trong Địa chí Đồng Nai không hề nhắc tới tên núi Thị với tư cách là một ngọn núi, mà chỉ nhắc đến với tư cách một điểm chiến sự quan trọng (điều này ta sẽ nhắc đến trong phần sau).

Điều khiến người ta nhớ đến núi Thị là nó rất dễ thấy khi đi trên quốc lộ 1, thấp thoáng trên đỉnh núi là một ngôi biệt thự và cột ăng ten cao vút. Thêm nữa, ngôi biệt thự này đã được đưa vào một cảnh quay trong bộ phim Ván bài lật ngửa (phần cuối Tập 4, Cơn hồng thủy và bản Tango Số 3).

Ngôi biệt thự trên đỉnh núi Thị. Ảnh: Facebook xã An Lộc

Tản mạn ở những ngôi nhà hoang phế Suối Tre (2)

Trừ ngôi biệt thự nêu trong bài trước được tận dụng để làm nơi chứa đồ, nuôi yến; dù cũng không hề được sửa chữa gì hết nhưng ít phần hoang vu vì vẫn có hơi người, các ngôi biệt thự khác xuống cấp trầm trọng và đầy vẻ âm u. Có chăng là các đoàn làm phim tận dụng những nơi này để làm bối cảnh cho những bộ phim ma.

Ngôi biệt thự này lẩn khuất sau những lùm cây rậm rạp

Tản mạn bên ngôi nhà hoang phế ở Suối Tre

Từ hồ Suối Tre, men theo con đường mòn giữa những tán cây và bụi rậm ta sẽ có dịp khám phá những ngôi nhà cổ hoang phế.

Đường mòn đi đến những ngôi nhà hoang

Đó là những ngôi biệt thự do những ông chủ đồn điền cao su người Pháp để lại ở Suối Tre, trong đó khoảng phân nửa được sử dụng lại cho những mục đích khác nhau. Số còn lại hoang phế đã nửa thế kỷ nay.

Lang thang... trong miệng rồng

Núi Long Ẩn được ví như đầu của con rồng mang phước (Phước Long giang, tên xưa của sông Đồng Nai). Cạnh đó là núi Bình Điện, được ví như viên ngọc châu trong miệng rồng. Do đó, ta lên núi Bình Điện chơi được xem như đi lang thang... trong miệng rồng.

Đường lên núi trước đây. 

Ngày xưa chưa có đường nhựa, muốn lên chùa trên núi thì phải leo 100 bậc thang (là tui nghe nói vậy chớ tui lên mấy lần mà... quên đếm, không biết có đúng 100 không). Ngày nay, từ đường Huỳnh văn Nghệ quẹo vô Võ Trường Toản (đường đi Văn miếu Trấn Biên) khoảng 350 met phía bên trái là đường lên chùa Bửu Phong trên núi Bình Điện (phía bên phải là đường lên chùa Long Sơn Thạch Đông trên núi Long Ẩn).

Lang thang... trên đầu rồng

Sông Đồng Nai xưa kia có tên là Phước Long Giang, nghĩa là con rồng mang phước. Con rồng này nằm ở khúc sông đi qua Biên Hòa (bây giờ phải nói là đi qua Trấn Biên mới "phải đạo"). Đầu rồng là núi Long Ẩn ở Bửu Long, đuôi rồng là núi Châu Thới ở Dĩ An. Từ Bửu Long chạy về trung tâm TP Biên Hòa, qua Tân Ba, Hóa An... có những gò nhấp nhô là thân rồng, vẩy rồng.

Ở Bửu Long có 2 ngọn núi: Long Ẩn (nơi khai thác đá) và Bình Điện (có Bửu Phong cổ tự). Người xưa nói rằng núi Long Ẩn là đầu rồng, núi Bình Điện là trái ngọc châu. Tư thế rồng nằm quay đầu về hướng Bắc, ngậm trái ngọc châu Bình Điện. Ngày nay, con đường Võ Trường Toản đi từ hướng đường Huỳnh văn Nghệ vào văn miếu Trấn Biên chia 2 ngọn núi ra hai bên, bên trái là núi Bình Điện, bên phải là núi Long Ẩn.

Đường bộ lên núi Long Ẩn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Chùa Bửu Phước bên sông Đồng Nai

Chùa Bửu Phước ở xã Bình Lợi, Đồng Nai (huyện Vĩnh Cửu cũ), nằm bên sông Đồng Nai. Bên kia sông là Cù lao Bạch Đằng (thuộc Bình Dương cũ).

Con đường ở trước chùa tên là đường Chùa Bửu Phước luôn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Chùa Bửu Phước có cách nay vài trăm năm. Năm 1945-1946, theo tinh thần chỉ thị "tiêu thổ kháng chiến", chùa bị thiêu hủy. Sau này được dựng lại tại ấp 5 cách vị trí cũ 500 m. Năm 1998, Ban Hộ tự cùng Phật tử bàn bạc thống nhất dời ngôi chùa về vị trí ban đầu. Chùa được xây dựng trên diện tích 4.300 m².

Chùa Hội Phước, ngôi chùa trong làng bưởi

 Chùa Hội Phước nằm trong khu vực Làng bưởi Tân Triều. Từ ngã tư Bến Cá đi theo hương lộ 9 về hướng làng bưởi Tân Triều, nhà thờ Tân Triều khoảng 800 met, quẹo phải khoảng 400 m sẽ tới chùa.

Đi trên HL 9, thấy cổng này bên tay phải, quẹo vô khoảng 400 met là tới chùa.  Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Chuyện bên dòng sông Buông

Ngoài chuyện địa lý và chuyện thời sự, bên dòng sông Buông còn có những chuyện đáng để kể khác.

Cầu sông Buông, nối Phước Tân và Long Thành. Ảnh: Xây dựng Hữu Lộc

Chuyện chiếc nồi đồng và những truyền thuyết

Người ta kể rằng thuở xưa ở gần đầu nguồn sông Buông có một bến sông mang tên Bến Tượng (chỗ voi tắm). Nơi đây có một tảng đá tròn to, hai bên hông nổi hai quai, phía dưới hơi bầu, nhìn giống như cái nồi đồng. Tảng đá tròn này rời, nhưng tự nhiên lại bị kẹt ở giữa ba mỏm đá châu vào nhau trong thế tam giác. Dưới dòng nước chảy, khối đá có lúc lăn tròn, có khi tự xây tứ phía, nhưng vẫn ở kẹt dưới 3 mỏm đá, không sao xê dịch đi được.

Sông Buông ở Đồng Nai

Sông Đồng Nai là con sông dài nhất hoàn toàn chảy trong nội địa nước Việt Nam. Vậy còn con sông dài nhất hoàn toàn chảy trong nội địa tỉnh Đồng Nai là con sông nào?

Ắt hẳn trong quá khứ con sông này từng giữ vị trí quan trọng, vì nó được nhắc đến trong cả 2 bộ địa chí lớn của triều Nguyễn là Gia Định thành thông chí và Đại Nam nhất thống chí. Trong hai bộ sách trên con sông này được nhắc đến với tên là Bối Diệp giang. Bối Diệp nghĩa là lá buông. Đặt tên như vậy vì hai bên bờ sông có nhiều lá buông.

Một đoạn yên ả trên sông Buông. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Ơ đâu rồi cáp treo núi Bà Rá?

Trong một bài viết liệt kê các hệ thống cáp treo tại Việt Nam, tui có thiếu sót khá lớn là quên kể đến cáp treo núi Bà Rá ở Bình Phước (cũ). Thông tin về cáp treo núi Bà Rá như sau:

Cáp treo núi Bà Rá được khởi công xây dựng tháng 6/2008 với tổng số vốn đầu tư khoảng 80 tỷ đồng, đưa vào sử dụng năm 2010. Tuyến cáp treo này có chiều dài 2.063 mét. Hệ thống cabin có 32 chiếc, chia làm 8 nhóm với 6 chỗ ngồi một cabin. Thời gian cho một hành trình từ ga đầu tiên dưới chân núi đến ga cuối trên đỉnh núi là 12 phút.

Cáp treo núi Bà Rá. Ảnh: Vietnam Tourism

Bà Rá có bà con với Bà Đen không?

 3 ngọn núi cao nhất miền Nam là:

1. Núi Bà Đen, cao 986 met, ở Tây Ninh
2. Núi Chứa Chan, cao 837 met, ở Đồng Nai
3. Núi Bà Rá, cao 723 met, ở Bình Phước

Kể từ tháng 7/2025, khi Bình Phước sáp nhập với Đồng Nai thì Đồng Nai sở hữu cả 2 ngọn núi cao thứ nhì và thứ ba của miền Nam. Thôi kệ, nhường huy chương vàng cho Tây Ninh, Đồng Nai ẵm huy chượng bạc và đồng cũng được. Hi hi.

Núi Bà Rá

Chuyện trò bên gốc bòn bon - Bòn bon Long Khánh

Từ hồi tui còn nhỏ xíu xìu xiu ở Long Khánh đã từng biết đến trái bòn bon rồi. Không biết bòn bon đó xuất xứ từ đâu, chỉ biết là ở Long Khánh chỉ nổi tiếng nhiều chôm chôm, cà phê chớ không hề có nhiều bòn bon.

Rất nhiều năm sau, tui về Long Khánh vô vườn trái cây của người thân, bạn bè chơi, rất ngạc nhiên khi thấy hầu như vườn nào cũng có trồng bòn bon, thậm chí bòn bon còn nhiều hơn chôm chôm.

Chuyện trò bên gốc bòn bon - Trái cây vương giả

Về Long Khánh vô rẫy của bạn tui tha hồ leo cây hái trái bòn bon, được ăn thoải mái. Ấy nhưng bòn bon đã từng là loại trái cây quý dùng để tiến vua đó nghen!

Trái bòn bon, lòn bon hay loòng boong, còn có tên rất quý phái là nam trân. Nam trân nghĩa là sản vật quý giá của phương Nam, đó là tên mà vua nhà Nguyễn đã ban tặng cho trái bòn bon.

Cây và trái nam trân (bòn bon)

Chuyện trò bên gốc bòn bon - Khúc hát bòn bon

Mùa mưa năm nay ngẫu nhiên mà tui cùng bạn bè nhiều lần về Long Khánh thăm rẫy của những người bạn thân thương ngày xưa nay vẫn còn ở đó. Và dù lần nào, ở rẫy nào cũng có những gốc bòn bon vào mùa, lúc lỉu trái.

Bên gốc bòn bon, mình nói chuyện bòn bon.

Ai đó nhắc rằng có câu vè ngày xưa con nit thường nghêu ngao là: Bòn bon, sô cô la, sữa hột gà, dầu cù là Mac Phsu. Ý, hổng phải đâu nha, bòn bon đây là kẹo bòn bon, một loại kẹo tròn tròn như viên bi. Chữ bòn bon này xuất xứ từ tiếng Pháp bonbon nghĩa là kẹo. Cả câu kể tên những thứ ngoại nhập (bòn bon, sô cô la, dầu cù là Mac Phsu) hoặc thức uống "quý tộc" (sữa hột gà), còn trái bòn bon là một thứ trái cây  mộc mạc, quê mùa đâu có đứng chung ở đó.

Biển ở Đồng Nai

Bây giờ Đồng Nai không có biển, nhưng đã một thời Đồng Nai có biển, thậm chí biển rất nhiều nữa kìa.

Sau 30/4/75, 3 tỉnh Biên Hòa, Long Khánh, Phước Tuy nhập lại thành Đồng Nai, Mà Phước Tuy chính là tỉnh có toàn bộ Vũng Tàu (không có Côn Đảo). Đồng Nai có biển từ thời đó.

Biển Hồ Cốc, xưa kia thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Đồng Nai, một thời là... cửa ngõ vượt biên. Sau này huyện Xuyên Mộc thuộc Bà Rịa - Vũng Tàu. Bây giờ thuộc TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Phạm Hoài Nhân.

Bờ biển ngắn nhất Việt Nam

Trong 13 tỉnh thành Việt Nam không có đường bờ biển thì đến 11 ở miền Bắc. Dễ hiểu thôi, vì bản đồ miền Bắc có dạng quả trám nên các tỉnh nằm trong nội địa nhiều. Từ Thanh Hóa trở xuống hình dạng bản đồ thon dài, lại thêm sau sáp nhập các tỉnh miền núi phía Tây nhập với các tỉnh miền biển phía Đông nên tỉnh nào cũng có biển (như Kon Tum nối Quảng Ngãi, Gia Lai nối Bình Định, Đắk Lắk nối Phú Yên, Lâm Đồng & Đắk Nông nối Bình Thuận).

Xuống phía Nam cũng vậy, tỉnh nào không có biển thì được sáp nhập với tỉnh có biển để thành tỉnh chung có đường bờ biển. Ví dụ như Đồng Tháp (0 biển) nối Tiền Giang (có biển), An Giang (0 biển) nối Kiên Giang (có biển), Cần Thơ + Hậu Giang (0 biển) nối Sóc Trăng (có biển), Vĩnh Long (0 biển) nối Trà Vinh + Bến Tre (có biển).

Biển Tân Thành ở Gò Công, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp

Bờ biển dài nhất Việt Nam

Trước sáp nhập, Việt Nam có 28 tỉnh/thành giáp biển trên tổng số 63 tỉnh thành, chiếm 44%.Sau sáp nhập, Việt Nam có 34 tỉnh thành thì có đến 21 tỉnh thành có đường bờ biển, chiếm đến 62%. 

Trong số đó, tỉnh có đường bờ biển dài nhất là Khánh Hòa với 490 km. Trước sáp nhập, Khánh Hòa đã có bờ biển dài rồi, khoảng 200 km nếu chỉ tính bờ biển ở đất liền, còn nếu tính đến đảo (bao gồm quần đảo Trường Sa) thì chiều dài bờ biển lên đến 385 km. Sau sáp nhập, Khánh Hòa được cộng thêm Ninh Thuận có 105 km bờ biển nữa, nâng tổng chiều dài bờ biển lên 490 km.