Chè sen- tinh túy ẩm thực Hà Nội

Hè là mùa mang đến nhiều sắc hoa nhất cho Hà Nội. Và cùng với mùa sen nở trong nắng hè thì ẩm thực của người Hà Nội không thể thiếu món chè sen với vị thơm ngọt thanh mang đặc trưng riêng. 

Chỉ là món ăn dân dã được bán trong cửa hàng nhỏ nằm ở những ngõ hẹp của phố cổ Hà Nội, nhưng món chè sen đã gắn với kỷ niệm tuổi thơ của mỗi đứa trẻ Hà Nội. Có lẽ vì vậy mà khi ngày càng xuất hiện nhiều loại chè như chè Thái, chè khúc bạch... nhưng chè sen vẫn giữ chỗ đứng riêng với nhiều người.

Theo bà Nguyễn Thị Thơm chủ cửa hàng chè hơn 40 năm ở Quán Thánh (Hà Nội) thì nguyên liệu để làm chè sen khá đơn giản. Hạt sen khô được chọn ở những đầm sen ngon sẽ được đem ngâm cho mềm. Sau đó đãi sạch và cho lên bếp nấu đến khi nào bở và dẻo. Thế rồi dưới cách chế biến tinh tế của người nấu chè lâu năm ở Hà Nội, sự kết hợp giữa vị ngọt thanh của đường với các nguyên liệu đi cùng như đậu xanh, thạch đen và trân châu hòa quyện vào vị bùi của hạt sen đã tạo nên một bát chè sen thơm ngon mê đắm lòng người.

Vào khoảng tháng 8 hàng năm, đây là thời điểm thích hợp để thu hoạch đài sen.

Động Quan Âm ở Đà Nẵng - Kỳ quan tâm linh

Giữa một Đà Nẵng đang từng ngày vươn lên trong xu thế công nghiệp hóa hiện đại hóa, có một khoảng không gian tĩnh lặng thiêng liêng này, để đến Đà Nẵng có những phút giây quên đi những trần ai, hòa mình vào thiên nhiên, với cửa Phật, để nội tâm quay về với những điều bình yên hướng thiện.

Dưới ngọn Kim Sơn trong quần thể Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng), qua hàng triệu năm kiến tạo và dấu mình trong lòng núi một hang động đẹp. Đến năm 1956, Hòa thượng Thích Pháp Nhãn mới có cơ duyên phát hiện ra động này:

“Ngũ Hành có núi Kim Sơn 

Có chùa tĩnh lặng bên sông Cổ Cò 

Bàn tay tạo hóa điểm tô 

Quan Âm thạch động, vọng chuông kinh cầu” 

Cơ duyên đó là một giấc thần mộng về Ngài Quán Thế Âm Bồ tát ứng hiện nơi động thiêng, pháp đàn của Ngài. Theo đó, Hòa thượng đã tìm thấy ngôi thạch động có tôn tượng Quán Âm thiên tạo, thật ứng nghiệm. 

Gỏi cá dãnh Phan Thiết

Nhà tôi ở Phan Thiết, gần cầu Dục Thanh, sát chân cầu là một dãy nhà sàn, đa số người dân sống bằng nghề biển trong đó có nhà bác Ty, vợ chồng bác có một cô con gái trạc tuổi tôi nên tôi thường sang chơi. Bác rất quý mến và tôi thường được chiêu đãi nhiều món ăn ngon, có hôm vài con ghẹ lưới, ốc vôi luộc, có khi là nồi cháo cá mú tươi, thơm ngon nhưng tôi "ghiền" nhất vẫn là món cá khô dãnh.

Cá khô dãnh. 

Hang Câu, một tuyệt phẩm trời ban

Hang Câu ở xã An Hải (Lý Sơn), nằm dưới chân núi Thới Lới, tiếp liền với chùa Hang, kéo dài về phía đông theo mé biển. Giống như chùa Hang, hang Câu hình thành do nước biển ăn vào chân núi Thới Lới trong thời kỳ biển tiến, cách chúng ta chừng 4.500 năm, vào Kỷ nguyên Holocene (Holocene epoch).

Trong chuyến nghiên cứu về địa mạo, địa chất Lý Sơn năm 2016, sau khi trực tiếp khám phá hang Câu và núi Thới Lới, GS.TS Ibrahim Comoo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu (Global Geoparks Network) thuộc UNESCO, đã khẳng định: “Thiên nhiên quá thiên vị cho nơi này, chỉ cần đến đây là đã có thể thấy được gần như đầy đủ về từng đợt phun trào núi lửa hình thành nên trái đất chúng ta hiện nay. Trên thế giới, không mấy địa điểm đẹp, có trầm tích núi lửa như ở hang Câu”.

Tuyệt phẩm trời ban
Có người cho rằng, sở dĩ có tên hang Câu vì vùng biển ở đây có nhiều rau câu, một loài tảo biển có thể chế biến thành xu xoa (thạch), giá trị dinh dưỡng rất cao, đồng thời là món quà mùa hè khá phổ biến và rất được ưa thích của người Quảng Ngãi. Cũng có cách giải thích khác, cho rằng tên gọi hang Câu là do dưới các rạn san hô có nhiều loài hải sản sinh sống, lại có những ghềnh đá nổi chạy từ bờ ra phía biển sâu, ngồi lên đó buông câu, vừa bắt được nhiều cá, vừa rất thích thú vì được đón gió mát và ngắm cảnh thiên nhiên chuyển động quanh mình.

Thắng cảnh Hang Câu - Lý Sơn. ảnh: TL 

Đến Con Cuông thưởng thức món 'chịn xồm' của người Thái

"Chịn xồm" là cách gọi món thịt chua của đồng báo Thái ở Con Cuông (Nghệ An). Món ăn này là sự kết hợp tinh tế của lá cây rừng, gia vị và thịt lợn tươi. Hiện nay nó là đặc sản núi rừng rất được ưa chuộng. 

Thịt chua hiện nay trở thành đặc sản của huyện miền núi Con Cuông. Ảnh: Bá Hậu 

Cũng như giàng thức ăn trên gác bếp hay dìm sâu xuống lòng sông, suối, "chịn xồm" được người dân miền núi thuở xưa chế biến bằng cách ủ chua nhằm bảo quản nguồn thức ăn trong quá trình đi rừng dài ngày hoặc khi thú rừng săn về ăn không hết. Cách thức này được người đồng bào truyền giữ cho đến ngày nay.

Bản Thái cổ bên dòng Nậm Xan

Bản Tùng Hương, xã Tam Quang, huyện Tương Dương có 169 hộ dân, 782 nhân khẩu trong đó có gần 100% là cư dân đồng bào Thái với những phong tục, tập quán cổ xưa.

Cách trung tâm xã biên giới Tam Quang (Tương Dương) chừng 15km, men theo tuyến đường liên bản như dải lụa mềm vắt trên sườn núi để đến với bản Tùng Hương. Ảnh: Hồ Phương 

Dẻo thơm nếp lam Khe Kèm

Người ta vẫn hay nói nếu chưa đến thác Kèm chưa phải đến Con Cuông, đến thác Kèm chưa thưởng thức cơm nếp lam sau khi tắm thác thì quả là điều đáng tiếc. 

Để làm được một mẻ cơm lam ngon được người ăn tấm tắc rất kỳ công. Người Thái Con Cuông cũng phải có những bí quyết riêng để du khách đến ngắm thác Khe Kèm, thưởng thức cơm lam mãi nhớ.

Trước tiên nếp thơm phải được đãi sạch cho vào chậu nhôm ngâm một buổi cho nở ra. Khi ngâm có cùi dừa thái sợi chỉ, ngâm nước cốt dừa cho nếp thấm, đổ ra thúng cho ráo nước. Ống để lam nướng được chặt từ cây nứa non trong rừng, về chặt từng lóng một, nếu chặt ống già khi nướng lửa sẽ bị vỡ. 

Gạo nếp trộn với dừa thái nhỏ. Ảnh: Tường Vi 

Ánh trăng Khmer

Cả nước Việt Nam có hơn 15.000 ngôi chùa, trong đó hầu hết là chùa Bắc tông, chùa Nam tông chỉ có 539 ngôi (hơn 3%). 539 ngôi chùa Nam tông ấy tập trung chính ở miền Tây Nam bộ và chủ yếu là Nam tông Khmer. Thí dụ, riêng Trà Vinh đã có tới 141 ngôi chùa Nam tông Khmer.

TPHCM có hơn 1.000 ngôi chùa, nhưng chỉ có 19 ngôi chùa Nam tông (dưới 2%). Khác với miền Tây, ở TPHCM chùa Nam tông chủ yếu là của người Việt, cả thành phố chỉ có 2 ngôi chùa Nam tông Khmer thôi. Đó là chùa Chantarangsay ở 164/235 đường Trần Quốc Thảo, thuộc phường 7, quận 3 và chùa Pothiwong ở 1985B Hồng Lạc, phường 10, quận Tân Bình.

Chùa Chantarangsay là ngôi chùa Nam tông Khmer to và đẹp nhất ở TPHCM (chùa Pothiwong to và đẹp... nhì!).

Cổng chùa

Đông Bích - làng của những nhà thơ

Làng Đông Bích sẽ như bao nhiêu làng quê xứ Nghệ khác trong tôi, nếu không phải nó đi vào trong rất nhiều bài thơ, câu chuyện của những nhà văn sinh ra, lớn lên ở làng. 

Cái tên Đông Bích hóa thật gợi với núi Quỳ, cây đa ba nhánh, khe Nhà Vàng... và những bà mẹ nông dân ru con, dạy con bằng ca dao tục ngữ, bằng thơ.

Đi từ Vinh, qua Thanh Chương đến thị trấn Đô Lương, dừng lại ở đường qua Đò Cung, rẽ tay trái đi mấy trăm mét nữa thì gặp làng quê bé nhỏ nằm giữa cánh đồng. Đó là làng Đông Bích của xã Trung Sơn, huyện Đô Lương.

Bến đò Cung hôm nay. Ảnh: Vương Trọng 

Độc đáo những món lam của người vùng cao

Lam là món ăn không thể thiếu của đồng bào dân tộc Thái, Khơ Mú ở vùng cao Nghệ An và ngày nay nó còn được phổ biến rộng rãi, được nhiều thực khách ưa chuộng.

Theo những già làng người Thái kể lại thì món lam xuất phát từ cộng đồng dân tộc này. Đây là món ăn dùng ống tre, nứa làm "nồi" để nấu chín các loại thức ăn. Ảnh: Đào Thọ