Nhiều nét độc đáo
Theo sử liệu còn lưu giữ của địa phương, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê được hình thành từ thời nhà Trần, vào khoảng thế kỷ XIV, gắn với tín ngưỡng thờ phụng và tri ân công đức nhị vị Thành hoàng làng Vũ Dao, Vũ Sào – những vị tướng tài có công giúp dân lập làng, bảo vệ xóm thôn, xây dựng cuộc sống yên bình, no ấm.
Hằng năm, lễ hội được tổ chức trong ba ngày đầu xuân, trong đó ngày mùng 7 tháng giêng là chính hội. Đây là dịp để nhân dân địa phương dâng lễ vật, sản vật do chính tay mình làm ra, bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân, cầu mong một năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình hạnh phúc, cuộc sống đủ đầy.
Theo Tổ trưởng Tổ dân phố Vĩnh Khê (phường An Hải) Trần Văn Trọng, điểm tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho Lễ hội vật làng Vĩnh Khê chính là những quy định thi đấu mang đậm dấu ấn truyền thống. Các đô vật tham gia tranh tài không tính hạng cân, lứa tuổi và thời gian thi đấu. Mỗi trận thi đấu 3 hiệp, thời gian mỗi hiệp là 3 phút để phân thắng bại.
Các thành viên trong câu lạc bộ vật của làng Vĩnh Khê tập luyện chuẩn bị tham gia lễ hội.
Trong trường hợp kết thúc 3 hiệp thi đấu vẫn không phân được thắng bại, các đô vật sẽ bước tiếp vào hiệp phụ, trong hiệp phụ sẽ không tính thời gian, chỉ có thắng tuyệt đối. Người được coi là thắng tuyệt đối là khi hạ được đối thủ ở tư thế hai vai, một bên mông hoặc hai mông và một vai chạm thảm cùng lúc trong khoảng thời gian 2 giây. Bởi vậy, lễ hội vật Vĩnh Khê không chỉ đòi hỏi các đô vật có sức khỏe, mà còn đề cao kỹ thuật, bản lĩnh và tinh thần thượng võ.
Một nét riêng nữa của lễ hội là không phân biệt lứa tuổi, đẳng cấp, các thanh niên có thể thách đấu với các kiện tướng vật quốc gia, khách thập phương có thể thách đấu với người dân địa phương. Chính những nét độc đáo, đặc sắc riêng có này, nhiều năm nay, lễ hội quy tụ nhiều đô vật cổ truyền tiêu biểu của thành phố và các tỉnh, thành phố khác tham gia.
Không chỉ độc đáo trong sới vật, lễ hội vật làng Vĩnh Khê còn giữ những nghi thức truyền thống. Đó là nghi thức “vật giao điệp” trước khi nổi trống khai màn sới vật.
Nghi thức "vật giao điệp" được hai cụ cao tuổi trong làng thực hiện tại Lễ hội vật làng Vĩnh Khê năm 2025.
Sau khi thực hiện phần nghi lễ truyền thống, hai vị cao tuổi đại diện 2 dòng họ lớn trong làng, khăn áo chỉnh tề, thực hiện các động tác vật trong đình Vĩnh Khê, trước sự chứng kiến của các thánh. Tập tục xưa định rõ, cụ được chọn làm lễ “vật giao điệp” phải có tiêu chí riêng, “song toàn” nhiều mặt như tuổi đời hơn 70, sinh ra và lớn lên tại làng, hiện còn cả vợ cả chồng, có lối sống tốt đời đẹp đạo; con cháu đầy đủ cả trai lẫn gái, không mắc tệ nạn xã hội, có công việc, thành đạt...
Các bậc cao niên trong thôn, ai cũng mong được một lần làm lễ giao điệp trước khi về với tiên tổ, vì đó không chỉ là vinh dự của một cá nhân mà là niềm tự hào của cả gia đình, dòng tộc.
Gìn giữ và bồi đắp hồn di sản
Với người dân Vĩnh Khê nói riêng, phường An Hải nói chung, lễ hội vật làng Vĩnh Khê không đơn thuần là một sự kiện thể thao đầu xuân, mà còn được xem như một “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức lịch sử, giá trị văn hóa và niềm tự hào của quê hương.
Với sự chung tay ủng hộ của người dân địa phương và du khách thập phương, Ban Quản lý di tích triển khai tôn tạo, trùng tu một số hạng mục, công trình, tạo thêm điểm nhấn cho không gian tổ chức lễ hội.
Qua từng miếng vật, tiếng trống hội dồn dập, những nghi lễ truyền thống và sự cổ vũ nhiệt tình của người xem, tinh thần thượng võ, lòng biết ơn và ý thức cộng đồng được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Dù đời sống xã hội ngày càng đổi thay, nhưng những lớp thanh niên làng Vĩnh Khê vẫn say mê với tiếng trống hội, với sới vật sân đình. Từ năm 2025, tổ dân phố thành lập Câu lạc bộ Vật Vĩnh Khê, thu hút sự tham gia của đông đảo thanh thiếu niên yêu môn vật.
Ông Trần Văn Trọng, Tổ trưởng Tổ dân phố Vĩnh Khê cho biết, lễ hội vật làng Vĩnh Khê năm nay sẽ diễn ra từ ngày 20 - 23/2 (từ mùng 4 - 7 tháng giêng) và được khai mạc vào mùng 7 tháng giêng.
Điểm nhấn đặc biệt của lần trùng tu, tôn tạo đình làng này là 15 bức tranh tường tái hiện lịch sử, công lao của nhị vị Thành hoàng.
Chuẩn bị cho lễ hội, được sự đồng ý của chính quyền địa phương, Ban Quản lý di tích, tổ dân phố huy động nguồn xã hội hóa tôn tạo, trùng tu lại một số hạng mục trong gian đình làng như tường bao, cổng, vỉa hè, rãnh thoát nước… Điểm nhấn của lần trùng tu, tôn tạo này là 15 bức tranh tường được kỳ công đắp, vẽ, tái hiện lịch sử đình làng, công lao của nhị vị Thành hoàng, không gian lễ hội cũng như bản sắc văn hóa của miền quê thanh bình.
Đến nay, công trình đã hoàn thành với tổng chi phí xã hội hóa gần 1 tỷ đồng, tạo điểm nhấn không gian tổ chức lễ hội khang trang.
Công tác trang trí chuẩn bị cho lễ hội vật năm 2026 đang được Ban Quản lý di tích tập trung triển khai.
Lễ hội vật làng Vĩnh Khê không chỉ là biểu hiện sinh động của tinh thần thượng võ, mà còn là điểm tựa văn hóa, nơi kết tinh niềm tự hào, bản sắc và sức mạnh đoàn kết của cộng đồng dân cư – những giá trị cần tiếp tục được bảo tồn và lan tỏa trong đời sống hiện đại.
Năm 2017, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc sắc và sức sống lâu bền của lễ hội trong đời sống cộng đồng.
MINH CHÂM
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét