Chùa Động Ngọ - ngôi cổ tự hơn 1.000 năm tuổi ở Hải Phòng

Nằm ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng), chùa Động Ngọ là một trong những ngôi cổ tự mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Chùa Động Ngọ ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng).

Dấu ấn kiến trúc cổ

Chùa Động Ngọ có nhiều tên gọi khác nhau như Linh Ứng, Đồng Ngọ hay tên gắn với bảo vật đặc biệt của chùa là Cửu phẩm Liên hoa. Theo tư liệu lịch sử, chùa được khởi dựng vào năm 971 dưới triều Đinh, do thiền sư Khuông Việt xây dựng theo chiếu lệnh của vua Đinh Tiên Hoàng.

Trải qua nhiều triều đại như Tiền Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn, chùa nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Không chỉ là cơ sở tôn giáo, nơi đây từng giữ vai trò trung tâm Phật giáo lớn, gắn bó mật thiết với dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử.

Với kiến trúc cổ kính, đây là địa điểm nhiều du khách ghé thăm, chiêm bái và lưu giữ những nét đẹp truyền thống.

Dù chịu tác động của chiến tranh và thiên tai, song nhiều hạng mục kiến trúc của ngôi chùa vẫn được bảo tồn, lưu giữ dấu tích theo thời gian. Trong khuôn viên rộng khoảng 1 ha, chùa tọa lạc ở vị trí hướng ra trục đường chính của làng, phía trước là giếng cổ.

Thượng tọa Thích Thanh Thắng, trụ trì chùa Động Ngọ cho biết chùa Động Ngọ là minh chứng cho sự trường tồn của Phật pháp qua các thời kỳ. Những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc tại là di sản quý của cộng đồng.

Bước qua cổng tam quan kiểu gác chuông hai tầng, du khách sẽ cảm nhận rõ vẻ uy nghiêm, cổ kính của ngôi chùa. Trên gác chuông treo quả đại hồng chung cao khoảng 1,5 m, được đúc vào năm 1813 dưới triều Nguyễn.

Nhà Tam bảo ở chùa Động Ngọ.

Bên trong chùa, các công trình kiến trúc được bố trí hài hòa, gồm tòa thiền đường 5 gian, nhà Tam bảo 4 gian với 21 pho tượng Phật được sắp xếp trang nghiêm. Tiếp đó là tổ đường 3 gian nằm trên nền đất cao, phía trước có hai cây đại cổ thụ có tuổi đời khoảng 700 năm, tạo nên không gian tĩnh lặng, cổ kính.

Dấu tích kiến trúc thời Lý, Trần vẫn còn được lưu giữ qua những chân tảng đá lớn, ngói mũi hài và các chi tiết điêu khắc gỗ mang đậm phong cách mỹ thuật cổ truyền. Những mái cong mềm mại, chồng diêm đặc trưng vừa tạo vẻ đẹp thẩm mỹ vừa thể hiện trình độ kỹ thuật xây dựng tinh xảo của người xưa.

Đối với người dân địa phương, chùa Động Ngọ không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, gắn liền với nhiều lễ hội truyền thống, phong tục tín ngưỡng qua nhiều thế hệ.

Tòa Cửu phẩm có chiều cao hơn 5 m, cấu trúc 9 tầng tượng trưng cho 9 tầng hoa sen, mỗi mặt gắn các tượng Phật.

Điểm nhấn đặc sắc nhất tại chùa Động Ngọ là tòa Cửu phẩm Liên hoa - kiệt tác kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc gỗ cổ truyền. Công trình được xây dựng vào cuối thế kỷ XVII do Hòa thượng Chân Nguyên chỉ đạo thực hiện, hoàn thành vào năm 1692.

Tòa Cửu phẩm có chiều cao hơn 5 m, cấu trúc 9 tầng tượng trưng cho 9 tầng hoa sen, mỗi mặt gắn các tượng Phật, tổng cộng 163 pho tượng gỗ được sơn son thếp vàng tinh xảo. Công trình thể hiện quan niệm triết lý Phật giáo về thế giới tâm linh và con đường hướng thiện của con người. Theo thời gian, đến nay tòa cửu phẩm không còn quay được nữa. Trong 163 pho tượng cổ trên tòa cửu phẩm đã bị kẻ gian lấy mất 60 pho.

Năm 2016, tòa Cửu phẩm Liên hoa được công nhận là bảo vật quốc gia. Hiện nay, cả nước chỉ còn 3 công trình Cửu phẩm có niên đại từ thế kỷ XVII - XVIII còn tồn tại, trong đó có tòa cửu phẩm ở chùa Động Ngọ.

Ngoài giá trị kiến trúc và tôn giáo, chùa Động Ngọ còn nổi tiếng với bộ sưu tập hàng nghìn hiện vật bằng đá như cối đá, trục đá, bia đá, tượng đá. Đây là kết quả của hơn 30 năm sưu tầm, lưu giữ của Thượng tọa Thích Thanh Thắng.

Điểm tựa tâm linh của cộng đồng

Chùa Động Ngọ còn nổi tiếng với bộ sưu tập hàng nghìn hiện vật bằng đá.

Với người dân tổ dân phố Cập Nhất 1, chùa Động Ngọ gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần. Bà Nguyễn Thị Huệ, người dân địa phương chia sẻ: “Từ nhỏ, tôi đã theo gia đình đến chùa lễ Phật, tham gia các ngày lễ truyền thống. Chùa không chỉ là nơi cầu bình an mà còn là nơi bà con gặp gỡ, giữ gìn nếp sống văn hóa làng quê”.

Những năm gần đây, khi chùa được công nhận là điểm du lịch văn hóa, lượng du khách đến tham quan, chiêm bái ngày càng tăng. Điều này góp phần quảng bá giá trị di sản địa phương, đồng thời tạo cơ hội phát triển du lịch tâm linh gắn với bảo tồn văn hóa.

Những di tích như chùa Động Ngọ không chỉ phản ánh lịch sử phát triển Phật giáo Việt Nam mà còn lưu giữ các giá trị nghệ thuật, kiến trúc và đời sống cộng đồng qua nhiều thế kỷ.

Chùa là điểm tựa tâm linh của người dân và du khách.

Năm 1974, chùa Động Ngọ được xếp hạng di tích cấp quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc biệt của công trình. Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo tồn, trùng tu di tích gắn với phát triển du lịch bền vững được xem là nhiệm vụ quan trọng nhằm gìn giữ những giá trị truyền thống cho thế hệ mai sau.

Theo Thượng tọa Thích Thanh Thắng, cùng với sự quan tâm của chính quyền và cộng đồng, nhà chùa đang nỗ lực bảo vệ các hạng mục kiến trúc cổ, đồng thời duy trì hoạt động văn hóa, giáo dục, hướng con người đến lối sống thiện lành.

Giữa nhịp sống hiện đại, chùa Động Ngọ vẫn giữ vẻ trầm mặc, thanh tịnh. Những mái chùa rêu phong, tiếng chuông ngân vang cùng không gian cổ kính khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân lý tưởng cho những ai muốn tìm về sự an yên và khám phá chiều sâu văn hóa truyền thống. 

MỘC MIÊN

Báo Hải Phòng online - 04/02/2026