Mật ngữ 200 năm tuổi của ngôi làng ngoại thành Hà Nội

Ngoài tiếng phổ thông, người làng Đa Chất, xã Đại Xuyên (huyện Phú Xuyên cũ) có một ngôn ngữ riêng với hàng nghìn từ lóng từng giúp giữ bí mật nghề đóng cối tre.

Bên dòng sông Nhuệ, những quán nước ở làng Đa Chất, xã Đại Xuyên thi thoảng lại vang lên những cuộc hội thoại lạ lẫm. Người lạ nghe cảm giác như "tiếng nước ngoài", nhưng lại phát ra từ những nông dân thuần hậu. Đó là "Tõi Xưỡn" - thứ tiếng lóng độc nhất vô nhị của vùng đất này.

"Dân làng tôi không học sách vở, chỉ truyền khẩu để giữ nếp", ông Nguyễn Văn Nghinh, 67 tuổi, một trong những người thạo "Tõi Xưỡn" nhất làng, mở đầu câu chuyện. Thứ tiếng này ngấm vào máu thịt ông từ thuở bé, khi theo cha chú đi đóng cối khắp các tỉnh phía Bắc.

Ông Nguyễn Văn Phường, 66 tuổi, người làng Đa Chất đang đọc sách tài liệu về ngôn ngữ của làng, tháng 1/2026. Ảnh: Quỳnh Nguyễn

Hai an toàn khu - một dòng lịch sử

Trong thế kỷ XX, An toàn khu (ATK) Định Hóa và ATK Chợ Đồn là những địa danh lịch sử, biểu tượng của ý chí độc lập, tinh thần đoàn kết và niềm tin tất thắng của dân tộc Việt Nam trước kẻ thù lớn mạnh. Trải qua thời gian, hai vùng đất từng là “Thủ đô kháng chiến” và phòng tuyến vững chắc của cách mạng nay lại tiếp tục song hành trong một chặng đường mới - chặng đường bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử gắn với phát triển bền vững trong không gian tỉnh Thái Nguyên sau sáp nhập.

Nhân dân đến tham quan, dâng hương tại Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Khu di tích lịch sử sinh thái ATK Định Hóa.

Ngôi làng 'cổ tích' của người tí hon ở Đà Lạt

Rũ bỏ mặc cảm ngoại hình, những người cao chưa đầy một mét tìm thấy cuộc đời mới khi hóa thân thành cư dân ngôi làng cổ tích dưới chân đồi ở Tà Nung.

Qua cánh cổng gỗ dẫn xuống thung lũng, một thế giới khác mở ra với những ngôi nhà mái cỏ thấp. Đầu làng, "chàng thợ rèn" Nguyễn Văn Lợi vung búa tạ giáng xuống đe. Dù chỉ là đạo cụ, cú gồng mình của chàng trai cao 90 cm khiến du khách thích thú. Cách đó vài bước, hai người chị của Lợi trong trang phục nông dân đon đả mời trà, thân hình nhỏ bé lọt thỏm giữa những ổ bánh mì khổng lồ.

Những người tí hon tại ngôi làng hobbit ở Tà Nung, Đà Lạt tổ chức sinh nhật cho chị Tình năm 2024. Trong hình là Hiền, Hưng, Lợi, Tình, Hằng (từ phải qua). Ảnh: GOD Valley

Bản 'cổ tích giữa lưng chừng trời' ở Lai Châu, hoa đào, hoa cải nở đẹp như tranh

Ở xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu, nơi cách Hà Nội hơn 400 km, cách Sa Pa khoảng 50 km, có một bản làng người Dao nhỏ, nằm nép mình bên sườn núi, mang vẻ đẹp bình yên và nên thơ giữa bạt ngàn mây trời, núi non trùng điệp vùng Tây Bắc.

Đó là Sì Thâu Chải, nơi còn được cộng đồng mê du lịch gọi là "bản chữa lành", "bản cổ tích".

Bản nhỏ này là nơi sinh sống của hơn 60 hộ dân tộc Dao, nằm cheo leo ở độ cao gần 1.500 m so với mực nước biển. Đứng từ trên điểm cao của bản, du khách có thể phóng tầm mắt chiêm ngưỡng toàn cảnh thị trấn Tam Đường (cũ), những dãy núi trập trùng hay biển mây trắng muốt.

Năm 2024, du lịch cộng đồng bản Sì Thâu Chải được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh, trở thành điểm đến lý tưởng trên bản đồ du lịch Lai Châu.

Bản du lịch cộng đồng Sì Thâu Chải là nơi nhiều du khách ưu ái gọi là "bản cổ tích". Ảnh: Lê Thu Thảo

Du khách thích thú khám phá hang động Tiên Cá trong lòng đất ở Ninh Bình

Động Tiên Cá mang vẻ đẹp bí ẩn và huyền ảo uốn lượn trong lòng núi đá vôi, là điểm đến đang được nhiều du khách trong nước và quốc tế lựa chọn tham quan, khám phá.

Để xuống động Tiên Cá trong lòng đất, du khách phải vượt qua cây cầu sắt

Động Tiên Cá là hang động xuyên thủy mang đặc điểm hang động karst (đá vôi) nằm trong khu du lịch Thung Nham (Ninh Bình). Động có chiều dài hơn 500 m, nơi rộng nhất khoảng 40 m, nơi cao nhất 30 m, tạo nên không gian kín gió, hoang sơ và đầy hấp dẫn.

Làng hoa giấy đẹp mê ở Vĩnh Long dịp giáp Tết, khách vượt xa tới check-in

Khung cảnh tràn ngập màu sắc rực rỡ ở làng hoa giấy Phú Sơn (Vĩnh Long) thu hút đông đảo du khách tới tham quan, chụp hình trong những ngày cận kề tết Nguyên đán 2026.

Nằm bên dòng sông Cái Lách hiền hòa, làng hoa giấy Phú Sơn thuộc xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long (xã Phú Sơn, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre cũ) nổi lên như một điểm đến đầy sức hút với du khách gần xa.

Ngôi đền nghìn năm tuổi thờ 'ngựa thần', nổi tiếng linh thiêng ở Hà Nội

Là nơi trấn giữ phía Đông kinh thành Thăng Long xưa, đền Bạch Mã mang vẻ đẹp cổ kính, trang nghiêm, cùng nhiều câu chuyện văn hóa - lịch sử gắn liền với Thủ đô Hà Nội.

Đền Bạch Mã tọa lạc tại số 76 phố Hàng Buồm, giữa khu phố tấp nập người qua lại. Bước chân qua cổng đền, du khách sẽ đi vào không gian tĩnh mịch, trong lành, tách biệt hẳn với sự ồn ào, nhộn nhịp bên ngoài.

Đây là nơi nhiều người dân, du khách lựa chọn ghé đến trong những ngày đầu năm mới Bính Ngọ 2026 để cầu bình an, may mắn.

Ngôi đền nằm tại khu vực trung tâm phố cổ, có đông du khách ghé thăm. Ảnh: Nguyễn Huy

'Xuyên không' ở ngôi làng cổ Hà Nội, nơi thời gian như ngủ quên

Cách trung tâm Hà Nội không xa, có những ngôi làng cổ dường như “ngủ quên” giữa nhịp sống hiện đại - nơi du khách có thể tìm kiếm cảm giác bình yên, đầy hoài niệm.

Trong kỳ nghỉ tết Nguyên đán Bính Ngọ, du khách có thể dành thời gian ghé thăm những ngôi làng cổ Hà Nội, không chỉ để săn những khung hình đẹp, đậm màu thời gian, mà còn lắng nghe và cảm nhận những câu chuyện văn hóa, nếp sống xưa vẫn âm thầm được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Vùng đất Hóa An xưa và nay

Phường Hóa An (TP. Biên Hòa) xưa thuộc làng Tân An và thôn Tân Hóa. Năm 1899, thôn Tân Hóa và làng Tân An sáp nhập thành làng Hóa An (Tổng Chánh Mỹ Thượng, H.Phước Chánh, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa). Vào thời vua Tự Đức (1847-1883), làng Hóa An vỏn vẹn chưa tới 20 nhà.

Một góc nơi khuôn viên chùa Hiển Lâm (Hóc Ông Che). Ảnh: Đ.PHÚ

Với vùng đất được hình thành từ khá lâu đời, cư dân P. Hóa An góp phần làm đa dạng, phong phú về phong tục tập quán, văn hóa, con người của xứ Biên Hòa - Đồng Nai xưa và nay.

Giữ hương men rượu cần

Trong bức tranh đa sắc màu của các dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S, rượu cần hiện lên như một biểu tượng văn hóa đặc trưng của các dân tộc thiểu số miền núi. Tại vùng đất Đông Nam Bộ, nơi hội tụ của những cư dân địa phương lâu đời và những cộng đồng di cư theo dòng lịch sử, rượu cần không chỉ là thức uống mà còn là nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, cầu nối giao thoa văn hóa các dân tộc.

Từ xã Lộc Quang đến vùng lõi Bù Gia Mập và cả huyền thoại sóc Bom Bo, hương men rượu cần đang kể những câu chuyện khác nhau về sức sống mãnh liệt của bản sắc.

Xóm Lò Heo

Không phải ngẫu nhiên khi nhà nghiên cứu Lương Văn Lựu (1916-1992) - tác giả bộ địa chí Biên Hòa sử lược toàn biên trong chương Tỉnh thành Biên Hòa vào đầu thế kỷ XX bên cạnh việc chỉ rõ những công trình xây dựng quan trọng và tiêu biểu như: tòa bố, tòa án, nhà thương, trường học, chợ Biên Hòa, thành cổ, sân vận động… đã đưa vào một cơ sở dịch vụ giết mổ gia súc, được gọi là… lò sát sinh.

Xóm Lò Heo trong bản đồ Biên Hòa năm 1968. Ảnh do nhà nghiên cứu Lê Ngọc Quốc cung cấp.

Theo đó, “Lò sát sinh: Mới lập ở đầu đường Lý Thường Kiệt, sau dời đến “Thủy phi thuyền” (nay là trung tâm Phụng Hoàng). Kế, lại được thiên di lên đầu đường Trần Thượng Xuyên (còn lưu lại tục danh là Xóm Lò Heo"… “Lò Heo: Xóm Hoa - Việt tại góc đường Trần Thượng Xuyên - Thành Thái” (nay là khu phố Thành Thái, phường Trấn Biên). Vậy là nguồn gốc của Xóm Lò Heo đã rõ, chỉ tiếc là cụ Lương Văn Lựu không ghi cụ thể thời gian ra đời của khu dân cư khá đặc biệt này.

Song mai Tân Phú

Những năm qua, vào mỗi dịp Tết Nguyên đán, có 4 cây mai tại tỉnh Đồng Nai trở thành những “ngôi sao sáng” trên mạng xã hội. 2 trong số 4 “nhân vật thương hiệu” này là cặp song mai cây anh - cây em tại xã Phú Xuân cũ, nay là xã Tân Phú (2 cây mai vàng còn lại ở xã Xuân Lộc và xã Phú Lợi).

Cây mai cổ thụ có tuổi đời khoảng 70 năm ở xã Tân Phú nở rộ vàng rực trong dịp Tết những năm trước.

Ngoài kích thước thuộc dạng “hiếm có khó tìm”, việc gia chủ luôn rộng cửa để mọi người đến tham quan, chụp ảnh là điều tạo nên sức hút của cặp “song mai” này.

Gốm Biên Hòa - một lựa chọn văn hóa trên vùng đất Ðồng Nai

Xuôi theo dòng Ðồng Nai, nơi in dấu bao lớp trầm tích lịch sử của vùng đất Trấn Biên xưa, nghề gốm Biên Hòa đã hình thành, phát triển, trở thành một mạch nguồn văn hóa bền bỉ.

Công đoạn chấm men cho bình gốm họa tiết “3 hoa” tại xưởng gốm của chị Nguyễn Hoa (ở phường Biên Hòa), chuẩn bị phục vụ thị trường Tết 2026.

Gốm không chỉ hiện diện như sản phẩm thủ công mỹ nghệ mà còn trở thành một lựa chọn văn hóa tinh tế, gợi nhớ cội nguồn và hun đúc bản sắc đất và người Đồng Nai.

Mùa cao su thay lá

Mùa cao su thay lá đến rất khẽ, khẽ đến mức người ta chỉ nhận ra khi một buổi sáng bỗng thấy con đường quen trở nên khác lạ. Không còn màu xanh liền mạch chạy dài tít tắp, rừng cao su hiện ra với những gam màu trầm hơn, chín hơn, như thể đất trời vừa hạ giọng. Nắng vẫn còn đó, nhưng nắng không còn gắt; gió vẫn thổi, nhưng gió dường như biết đi nhẹ để không làm giật mình những chiếc lá đang ở ranh giới cuối cùng của một vòng đời.

Con đường như được “nhuộm vàng” bởi cảnh sắc cao su mùa thay lá.

Những chiếc lá cao su bắt đầu đổi màu từ trên ngọn xuống. Ban đầu chỉ là vài tán cây lấm tấm vàng, rồi dần dần cả khu rừng nhuốm một sắc nâu đỏ rất riêng. Lá không rụng ồ ạt. Chúng rơi từng chiếc, chậm rãi, đủ để người ta kịp nhìn theo quỹ đạo mỏng manh ấy mà nghĩ ngợi. Có chiếc lá xoay nhẹ trong gió, có chiếc rơi thẳng, khẽ khàng chạm đất rồi nằm yên, như thể đã hoàn thành xong việc của mình.

Lễ hội vật làng Vĩnh Khê - di sản của tinh thần thượng võ

Với lịch sử gần 700 năm, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê (phường An Hải, Hải Phòng) trở thành biểu tượng sinh động của tinh thần thượng võ, đạo lý 'uống nước nhớ nguồn' và sức mạnh đoàn kết cộng đồng.

Nhiều nét độc đáo

Theo sử liệu còn lưu giữ của địa phương, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê được hình thành từ thời nhà Trần, vào khoảng thế kỷ XIV, gắn với tín ngưỡng thờ phụng và tri ân công đức nhị vị Thành hoàng làng Vũ Dao, Vũ Sào – những vị tướng tài có công giúp dân lập làng, bảo vệ xóm thôn, xây dựng cuộc sống yên bình, no ấm.

Hằng năm, lễ hội được tổ chức trong ba ngày đầu xuân, trong đó ngày mùng 7 tháng giêng là chính hội. Đây là dịp để nhân dân địa phương dâng lễ vật, sản vật do chính tay mình làm ra, bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân, cầu mong một năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình hạnh phúc, cuộc sống đủ đầy.

Sản vật 'trời ban' ở Quảng Ngãi ăn giòn mát, làm món trộn càng ngon

Tầm trong và sau Tết (khoảng từ tháng 2 đến tháng 5 dương lịch) là thời điểm người dân Lý Sơn (Quảng Ngãi) khai thác sản vật này, đem về chế biến thành nhiều món hấp dẫn.

Ở đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) có một sản vật quen thuộc với người bản địa nhưng còn khá xa lạ với du khách thập phương, được gọi với cái tên thân thương là rau bồng bồng, cum cúm.

Thực chất đây là một loại rong sụn thường xuất hiện ở vùng biển miền Trung nhưng phổ biến hơn cả là ở Lý Sơn, nhất là khu vực đảo An Bình (đảo Bé).

Rau cum cúm thân tròn, không dài, chỉ chừng 10-15cm, phân thành nhiều nhánh nhỏ xòe ra như san hô và có các màu sắc khác nhau.

Chúng mọc thành từng đám ở mực nước tầm 1-5m, bám trên đá hay lẩn khuất trong những rạn san hô ngầm, cách bờ đảo khoảng chục mét.

Giá trị đặc biệt của những cây đại cổ thụ ở chùa Côn Sơn

Trong khuôn viên chùa Côn Sơn (thành phố Hải Phòng) có những cây đại cổ thụ đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Những cây đại cổ thụ bên cạnh mái chùa Côn Sơn cổ kính

Dạo bước dưới hàng thông cổ thụ rồi lách qua cánh cổng chùa Côn Sơn rêu phong, du khách như lạc vào một không gian tĩnh mịch, mà ở đó thời gian như ngưng đọng.

Kia mái chùa cổ kính, đây tiếng chuông trầm mặc rồi tan dần theo những làn hương trầm vương vấn. Trước mắt du khách hiện ra những gốc cây đại sù sì, rêu mốc và hợp với cảnh vật nơi này một cách lạ lùng.

Di tích cách mạng đình Kim Sơn

Đình Kim Sơn ở thôn Kim Sơn, xã Kiến Hưng (Hải Phòng) là một trong những di tích cách mạng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng sớm nhất ở Hải Phòng.

Đình Kim Sơn được trùng tu khang trang.

Chùa Động Ngọ - ngôi cổ tự hơn 1.000 năm tuổi ở Hải Phòng

Nằm ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng), chùa Động Ngọ là một trong những ngôi cổ tự mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Chùa Động Ngọ ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng).

Bí ẩn thời niên thiếu của Hưng Đạo Đại vương và dấu tích ở chùa Thắng Nghiêm

Tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản 'Trần triều sự tích', cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy. Ảnh: ANTAMTOUR

Hiện không có bộ chính sử nào cho biết về giai đoạn đầu đời của Trần Quốc Tuấn từ khi sinh ra cho đến năm 1251 - thời điểm ông lấy Thiên Thành công chúa. Cũng không có chính sử ghi Trần Quốc Tuấn sinh năm nào.

Tuy nhiên, tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản "Trần triều sự tích", đã cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của ông, gắn với thời gian ông ẩn cư, học tập và tu luyện tại ngôi chùa này.

Từ bản thần tích còn lưu giữ và đối chiếu với Đại Việt sử ký toàn thư, PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học) cho rằng có thể tạm thời ghi nhận Trần Quốc Tuấn sinh ngày 10 tháng 3 năm Tân Mão (1231). Cũng theo đó, khi Trần Quốc Tuấn khoảng 6 - 7 tuổi, sau sự việc cha ông là Trần Liễu chống triều đình (năm 1237), ông được mẹ nuôi, cũng là cô ruột là Thụy Bà công chúa đưa về ẩn cư tại chùa Thắng Nghiêm (Khúc Thủy). Ông ẩn cư và học tập dưới sự che chở của sư thầy trụ trì ngôi chùa và của mẹ nuôi, trong khoảng 12 - 13 năm (1237 - 1250).

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy được cho là nơi ẩn cư và học tập của Trần Quốc Tuấn trong khoảng 12 - 13 năm. Ảnh: ANTAMTOUR

Nhận định của PGS.TS Nguyễn Minh Tường được nhiều nhà khoa học khác đánh giá cao và cho rằng kết luận bước đầu Trần Quốc Tuấn đã từng ẩn cư học tập, tu luyện ở chùa Thắng Nghiêm là rất có cơ sở. Được biết, Trần triều sự tích là bản thần tích được chép lại vào cuối thế kỷ XIX. Đây được đánh giá là tài liệu đặc biệt, có cốt lõi lịch sử nhất định.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy và thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo đã từng được cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đề cập đến trong một nghiên cứu. Ảnh: ANTAMTOUR

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thị Vinh (Viện Sử học) cũng đưa ra cảnh báo các bản thần tích hiện còn nói chung cần phải được thẩm định kỹ về nội dung và xác định rõ về niên đại mới bảo đảm độ tin cậy. Hiện nay, phần nhiều di tích đều bị mất thần tích và nhiều địa phương đang tìm cách để khôi phục. Song đã có khá nhiều chuyện "râu ông nọ cắm cằm bà kia", thậm chí làm méo mó lịch sử bởi bệnh "sính" sự tích nhân thần có công với nước.

Tư liệu thần tích có vai trò quan trọng đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và tái tạo di tích. Song cũng cần thận trọng khi sử dụng các tài liệu này. Bản thần tích Trần triều sự tích được lưu giữ từ lâu tại chùa Thắng Nghiêm là tài liệu quý nhưng chưa được kiểm chứng nên chưa có độ tin cậy...

Được biết, cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cũng đã từng đề cập đến vấn đề này trong một nghiên cứu. Dù chưa đưa ra khẳng định, song với tầm ảnh hưởng sâu rộng của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đối với lịch sử thì chắc chắn sẽ có thêm nhiều nghiên cứu khác để đưa ra một lời giải về bí ẩn thời niên thiếu của ông.

Theo sử sách, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn có phần lớn thời gian gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp cho đến khi qua đời.

Anh Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết, dù thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo chưa được khẳng định, song những gì ông đóng góp đối với lịch sử dân tộc, đặc biệt là trong 3 lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông để bảo vệ bờ cõi Đại Việt đã được sử sách ghi chép khá chi tiết. Sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần 1 năm 1258, khoảng năm 1262, Trần Hưng Đạo về Vạn Kiếp xây dựng phòng tuyến quân doanh phòng bị. Đây cũng là những tư liệu gián tiếp chứ không có tư liệu trực tiếp nào khẳng định ông về năm nào.

Sau khi giặc trở lại lần thứ 2 (1285) và lần thứ 3 (cuối năm 1287-1288) đều thất bại khiến chúng từ bỏ dã tâm xâm lược Đại Việt.

Sử sách ghi lại, sau khi đất nước thanh bình, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến chọn Vạn Kiếp - nơi trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông là đại bản doanh của ông cùng tướng sĩ làm nơi sinh sống.

Ngày 20/8 âm lịch năm Hưng Long thứ 8 (1300), Hưng Đạo Đại vương từ trần tại Tư dinh Vạn Kiếp. Tương truyền, trước khi hóa Thánh, Hưng Đạo Vương lên núi Mâm Xôi, 1 trong 9 ngọn núi thuộc dãy núi Trán Rồng phía sau đền Kiếp Bạc để từ biệt con dân. Khi Hưng Đạo Vương hóa Thánh về trời, nhân dân làng Kiếp, làng Bạc tiếc thương đã mang xôi lễ và 100 nén hương lên núi Mâm Xôi thờ phụng.

Theo văn bia tại di tích, đền Kiếp Bạc được xây dựng sau khi Hưng Đạo Đại vương qua đời năm 1300, vị trí đền ở trung tâm thung lũng Kiếp Bạc, trên khu đất rộng khoảng 13.500 m².

Như vậy, dù những cứ liệu về thời niên thiếu Trần Hưng Đạo sinh sống tại đâu vẫn còn nhiều điểm chưa được khẳng định, không có chính sử mà chỉ căn cứ vào bản "Trần triều sự tích", song phần lớn thời gian - gần 40 năm (khoảng từ năm 1262 cho đến khi ông qua đời), ông đã gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp - đại bản doanh của ông trong kháng chiến. Vạn Kiếp và các trận chiến đẩy lùi quân giặc hung hãn đến từ phương Bắc cũng làm nên tên tuổi của ông - Quốc công Tiết chế Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. 

TIẾN HUY

Báo Hải Phòng online - 16/02/2026

Canh thụt - nét độc đáo trong văn hóa ẩm thực của đồng bào M’nông

Giữa đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ, nơi tiếng chiêng ngân vang thẩm thấu qua muôn ngàn màu sắc của lễ hội, ẩm thực của đồng bào M’nông luôn mang một màu sắc riêng biệt, độc đáo; không cầu kỳ, không nặng về hình thức mà ẩn chứa trong đó sự mộc mạc, tinh túy và hơi thở núi rừng. Trong đó, canh thụt được xem là đặc sản tiêu biểu, phản ánh rõ nét văn hóa lao động, sinh hoạt và triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên của cư dân bản địa.

Trong mâm cơm truyền thống của người M’nông không thể thiếu món canh thụt.

Bánh hỏi lòng heo Phú Long - món ngon giữ hồn ẩm thực địa phương

Trong hành trình khám phá vùng Lâm Đồng biển xanh dịp cuối năm, giữa vô vàn thức quà của biển, nhóm bạn từ TP Hồ Chí Minh vẫn nhất quyết chọn bánh hỏi lòng heo Phú Long. Món ăn dân dã, quen thuộc ở nhiều nơi, nhưng theo họ, “nếu không thưởng thức thì chuyến đi chưa thật trọn vẹn”.

Chị Bùi Xuân Thảo - chủ quán bánh hỏi lòng heo Quỳnh (bìa trái) chia sẻ món ăn sáng dân dã nhưng được nhiều thực khách yêu thích

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình xưa ở Tân Châu

Đình Long Sơn tọa lạc giữa phố dân cư đông đúc, nhà cửa san sát, thuộc TX. Tân Châu, An Giang. Long Sơn là vùng đất lâu đời và nổi tiếng của xứ lụa Tân Châu. Qua nhiều lần trùng tu, dù mang dáng dấp tân kỳ, nhưng dấu vết ngôi đình xưa vẫn còn đậm nét.

Ngôi đình hơn 170 năm

Cổng vào ngôi đình được xây dựng theo lối mới với cổng tam quan mái lợp ngói. Trước sân đình có một cây dương cổ thụ rất to. Dù nằm trong khu vực phố xá, nhưng khuôn viên ngôi đình có diện tích khá rộng, nhiều công trình phụ được trùng tu xây mới.

Mặt trước đình Long Sơn. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Giai thoại ông Thần ăn chay

Nằm cạnh bờ sông Ba Rày, Cẩm Sơn trai đình thuộc địa phận ấp 3, xã Cẩm Sơn, H. Cai Lậy, Tiền Giang. Ngôi đình có niên đại khoảng 250 năm, ban đầu gọi là miếu Thần ăn chay với nhiều giai thoại còn lưu truyền đến ngày nay.

Thăng trầm ngôi miếu cũ

Lịch sử địa phương chép, vào khoảng năm 1757, có đoàn người từ vùng Quảng Nam, Quảng Ngãi theo lời kêu gọi của quan Điều khiển Nguyễn Cư Trinh đã vượt biển vào Nam khai hoang, lập làng dọc theo sông Ba Rày. Tục lệ bấy giờ, khi lập ấp phải dựng một ngôi miếu thờ bà Chúa Xứ, còn lập làng thì dựng đình thờ Thành hoàng bổn cảnh.

Lối vào đình Thần ăn chay. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Di tích cổ mộ trên đất cù lao

Từ chợ Vũng Liêm đi xe máy khoảng 30 phút đến bến phà vượt sông Cổ Chiên qua cù lao Dài. Qua phà xong, chúng tôi chạy lòng vòng, hỏi thăm đường tới khu mộ mẫu thân và cha mẹ vợ Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại tại ấp Thái Bình, xã Thanh Bình, H.Vũng Liêm, Vĩnh Long.

Lánh cư ở cù lao Dài

Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh kinh lý đất Gia Định, chiêu mộ dân tới ở và lập làng xã. Năm 1732, thấy vùng này quá rộng, chúa Nguyễn bèn chia cắt, lập thêm châu Định Viễn và dinh Long Hồ. Bấy giờ, lỵ sở dinh Long Hồ đóng tại thôn An Bình, xứ Cái Bè. Đến năm 1765, lỵ sở châu Định Viễn và dinh Long Hồ dời đến xứ Tầm Bào (Vĩnh Long bây giờ). Lúc này, cù lao Dài đã được cư dân xứ Quảng vào khai phá, lập nghiệp.

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Cổ tích Miếu Hội Tân Châu

Trong dân gian, có lẽ do chịu ảnh hưởng tục của người Hoa, người ta gọi ngôi đình làng là miễu, có nơi gọi là miếu võ, thần từ hoặc cổ miếu...

Miếu thờ tứ vị vương

Giới thiệu cho chúng tôi xem hình ảnh ngôi miếu bằng tre lá ngày xưa, ông từ giữ Miếu Hội ở P.Long Châu, TX.Tân Châu (An Giang) nói: "Nghe ông bà kể lại, từ ngôi miếu ban đầu, ông kế hiền đã đứng ra cất lại ngôi miếu nền đúc, mái ngói, rồi có người hiến đất mở rộng thêm, xung quanh toàn cây cổ thụ. Khoảng năm 1968, ngôi miếu bị trúng bom cháy rụi. Sau đó người dân chung sức dựng lại. Ngôi miếu hiện tại được cất trên nền miếu cũ và đã qua nhiều lần sửa chữa".

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình thờ vua Lê, chúa Nguyễn

Dưới bóng những cây sao cổ thụ và ở ngay ngã ba sông, đình Bình Phú (H.Cai Lậy, Tiền Giang) có vị trí phong thủy ít ngôi đình nào trong vùng sánh được. Nơi đây còn lưu giữ nhiều di sản chứng tỏ là một trong những ngôi đình có niên đại xưa nhất.

Thờ vua Lê, chúa Nguyễn…

Địa bạ Minh Mạng năm 1836 ghi Bình Phú là một thôn cổ hình thành từ hai xứ Nam Đăng và Bắc Bình. Theo nhà nghiên cứu Trương Ngọc Tường, Nam Đăng và Bắc Bình không phải là hai ấp mà có thể là hai cơ đồn điền được lập từ thời Nguyễn Cư Trinh đưa dân miền ngoài vào khai hoang lập dinh Long Hồ ở Cái Bè. Từ đó có thể phỏng định thôn Bình Phú được lập vào khoảng sau năm Nhâm Tý (1732).

Đình Bình Phú. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Trăm năm di tích Kiến An Cung

Xây dựng năm 1924, chùa Ông Quách (còn gọi là Kiến An Cung - tọa lạc đường Phan Bội Châu, TP. Sa Đéc, Đồng Tháp) là cơ sở tín ngưỡng, cũng là hội quán liên kết cộng đồng của người Việt gốc Hoa, được công nhận di tích văn hóa lịch sử quốc gia.

Kiến trúc đặc trưng Phúc Kiến

Năm 1698, sau khi lập phủ Gia Định, chúa Nguyễn liền cho cộng đồng người gốc Hoa ở Trấn Biên lập xã Thanh Hà, ở Phiên Trấn thì lập xã Minh Hương rồi ghép vào sổ hộ tịch. Thanh Hà và Minh Hương là 2 tổ chức hành chánh quản lý người Hoa theo chế độ "lãnh sự". Họ lập đền miếu làm hội quán và thờ Phước Đức Chánh thần, Quan Thánh...

Kiến trúc đặc trưng của Kiến An Cung là mái hình thuyền, với hai đầu đao cong vút. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Dấu xưa ở đình Ba Vát

Đình Ba Vát còn gọi là Phước Mỹ Trung, nơi lưu dấu chứng tích trận đánh lịch sử xảy ra vào thế kỷ 18 ở thôn Phước Hạnh, làng Phước Mỹ Trung, H.Tân An, Vĩnh Long (nay thuộc H. Mỏ Cày Bắc, Bến Tre).

Những dấu tích lịch sử

Trải qua hàng trăm năm, chợ Ba Vát nhiều lần thay đổi nhưng ngôi đình bên cạnh vẫn còn lưu giữ chứng tích xưa. Ba Vát là nơi diễn ra trận đánh cuối cùng của Tân Chính vương Nguyễn Phúc Dương với quân Tây Sơn. Đồn binh thất thủ, Tân Chính vương bị bắt rồi bị giết. Vì vậy, đình Phước Mỹ Trung hiện có một chi tiết đặc biệt là thờ cả thần và thánh.

Chợ Ba Vát năm 2019. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Dấu ấn thời khai hoang lập ruộng

Bửu Hương tự, còn gọi là đền thờ Quản Cơ, tọa lạc ấp Bờ Dâu, xã Thạnh Mỹ Tây, H.Châu Phú (An Giang). Người địa phương quen gọi là dinh Đức Cố Quản.

Đây là cơ sở tín ngưỡng của tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương, cũng là nơi thờ tự các vị anh hùng kháng Pháp trong cuộc khởi nghĩa Láng Linh - Bãi Thưa (1867 - 1873), do Quản Cơ Trần Văn Thành lãnh đạo.

Khai hoang lập ruộng

Quản Cơ Trần Văn Thành (1823 - 1873) người thôn Bình Thạnh Đông, tổng An Lương, huyện Đông Xuyên, phủ Tuy Biên, An Giang (nay thuộc H.Phú Tân, An Giang). Ông xuất thân từ gia đình nông dân, có sức mạnh và thông suốt binh thư đồ trận. Năm 19 tuổi, ông nhập ngũ, tham gia bảo vệ biên giới. Nhờ lập nhiều công trạng nên ông nhanh chóng được thăng Suất Đội rồi Phó Quản Cơ.

Mái đền lợp ngói ống, trên nóc xây một cổ lâu gắn tượng lưỡng long tranh châu. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Mỹ Tho cũ, Định Tường xưa

Sau khi đồn Kỳ Hòa thất thủ, đô đốc Charner cho mở các cuộc hành quân lấn chiếm ra vùng lân cận, trong đó có Mỹ Tho. Họ tới Mỹ Tho qua ngã kinh Bưu Điện (Arroyo de La Poste) và sông cửa Tiểu.

Cồn Rồng, còn gọi là Long Châu

Ngày 26.3.1861, Charner cử trung tá Bourdais đem tàu chiến, pháo hạm, cùng một số sà lan chở 3 đại đội thủy quân lục chiến và một phân đội lính Tây Ban Nha ngược sông Vàm Cỏ Tây đến Tân An rồi theo kinh Bưu Điện tiến về Mỹ Tho, nhưng bị quân ta chặn đánh quyết liệt. Sau nhiều lần được tăng viện, họ phá được 9 đập chướng ngại cùng 6 đồn của quân ta ở hai bên bờ kinh và chịu tổn thất nặng nề: trung tá Bourdais bị giết. Ngày 12.4.1861, giặc Pháp chiếm thành Định Tường.

Cây đa “tiền dinh” hiện vẫn còn, dù đã bị gãy nhiều nhánh. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Huyền tích Phù Sơn tự

Giữa cánh đồng mênh mông bát ngát, từ xa đã nhìn thấy tượng Phật Quan Âm và Phật Di Đà cao chừng 30 m, uy nghi sừng sững. Đó là Phù Sơn tự (còn gọi là Núi Nổi), tọa lạc tại giồng Trà Dên, thuộc xã Tân Thạnh, TX.Tân Châu, An Giang.

Chuyện chiếc thuyền bị chìm

Phù Sơn tự là ngôi chùa không xưa lắm nhưng chứa nhiều câu chuyện kỳ bí, có thể bổ sung vào kho tàng huyền thoại Thất Sơn. Núi Nổi thật ra chỉ là ngọn đồi nhỏ cao chừng 10 m so với mặt ruộng, bao gồm đất và đá chất chồng lên nhau trên một diện tích chưa tới 1 ha. Dân gian gọi là Núi Nổi theo truyền thuyết khá ly kỳ, vì mỗi năm vào mùa nước nổi tràn đồng, ngọn núi này chưa bao giờ bị ngập. Chẳng hạn, trận lũ lịch sử năm 2000, toàn vùng châu thổ sông Cửu Long bị ngập lụt nhưng đỉnh Núi Nổi vẫn "bất khả xâm phạm".

Phù Sơn tự. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Dấu vết xưa ở Giồng Thành

Nằm giữa ngôi vườn xanh mát ở P. Long Sơn, TX.Tân Châu (An Giang), Long Hưng tự còn có tên khác là chùa Giồng Thành. Đây là một trong những điểm du lịch tâm linh nổi tiếng tại An Giang và cũng là nơi ghi dấu lịch sử của tiền nhân thời khai hoang, mở cõi.

Dấu vết thành xưa

Trước năm 1960, chùa Giồng Thành ở giữa cánh đồng cô tịch, bên phải rạch Cái Vừng. Đường vô chùa phải qua con lộ đất hai bên trồng nhiều cây to bóng mát. Bấy giờ, dân địa phương xem ngôi chùa là một thắng cảnh của Tân Châu. Mặc dù mang tên Long Hưng tự nhưng ít phổ biến, người ta biết nhiều với tên Giồng Thành vì ngôi chùa nằm ngay vị trí cái nền thành cũ ngày xưa. Theo địa bạ Minh Mạng năm 1836, ở thôn Long Sơn có 2 sở đất lập thổ bảo, tức thành đắp bằng đất. Sau này người ta còn phát hiện vài di tích như hào thành và nền cột cờ xung quanh chùa.

Chùa Giồng Thành còn có tên Long Hưng cổ tự. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình trăm cột trên đất cù lao

Trải qua hàng trăm năm, dù thời gian có biến đổi nhưng nhiều di tích vẫn tồn tại, lưu dấu một thời tiền nhân đi mở cõi đất phương Nam.

Tọa lạc ở ấp Long Hậu, xã Long Khánh A, H.Hồng Ngự (Đồng Tháp), đình Long Khánh được vua Tự Đức ban sắc phong Bổn cảnh Thành hoàng ngày 29.11.1852. Tuy nhiên, do nằm trên đất cù lao, thế đất không ổn định, ngôi đình phải nhiều lần di dời. Hoành phi, câu đối, các đồ tự khí xưa dần dần hư hỏng, thất lạc.

Ngôi đình có hơn 100 cột. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Khi bảo vật quốc gia 'kể chuyện' làm du lịch

Với việc có thêm 6 hiện vật, nhóm hiện vật vừa được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia, Nghệ An không chỉ khẳng định vị thế của một vùng "địa linh nhân kiệt" mà còn mở ra vận hội mới trong việc biến di sản thành tài sản, đưa các báu vật lịch sử trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc thu hút du khách trong và ngoài nước.

Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh đã số hóa hiện vật và đang trong giai đoạn hoàn thiện phòng trưng bày bảo vật quốc gia đạt tiêu chuẩn để phục vụ du khách trong thời gian tới. Ảnh: TTXVN phát

Sản vật miền Tây có tên gọi dễ nhầm lẫn, thịt béo chắc, giá đắt hơn cua

Tuy có tên gọi dễ khiến người nghe nhầm lẫn nhưng sản vật này lại được ưa chuộng ở miền Tây vì thịt chắc, béo và thơm, dần trở thành đặc sản yêu thích của thực khách trên cả nước.

Cá heo miền Tây (còn gọi là cá heo nước ngọt) là sản vật nổi tiếng thường xuất hiện vào mùa nước nổi (khoảng từ tháng 7 đến tháng 10 âm lịch) tại một số địa phương như Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau…

Loại cá này có kích thước nhỏ cỡ 3 đầu ngón tay, thân dẹt, màu xanh nhạt, da trơn láng, còn đuôi và vây nổi bật với màu cam. Khi bị bắt lên khỏi mặt nước, chúng cũng có thể phát ra tiếng “éc éc” đặc trưng nên được gọi là cá heo.

Nhiều người khi nghe tên thường nhầm lẫn cá heo miền Tây với cá heo nước mặn. Tuy nhiên, cá heo ở miền Tây được sử dụng làm thực phẩm, là nguyên liệu chế biến nên nhiều món đặc sản.

Cá heo nước ngọt là sản vật mùa nước nổi ở vùng sông nước miền Tây. Ảnh: Ngọc Trà Nguyễn

Thảo mộc bản địa Tây Nguyên - tiềm năng phát triển kinh tế du lịch

Số hóa tên các loại thảo mộc người bản địa Tây Nguyên sử dụng trong đời sống thực dưỡng và trị liệu (tên người bản địa Tây Nguyên gọi, tên trong tiếng Việt, tên khoa học...) để làm cơ sở khoa học cho việc phát triển loại hình du lịch chữa lành tại cộng đồng.

Ẩm thực Tây Nguyên ít nhiều đều mang công dụng chữa bệnh

Khu chợ nổi tiếng bậc nhất miền Tây có loạt món ‘tí hon’ khiến du khách mê mẩn

Không chỉ nổi tiếng bậc nhất miền Tây với các loại mắm, chợ Châu Đốc còn níu chân du khách bằng thế giới ẩm thực độc đáo, món nào cũng nhỏ xinh, giá rẻ.

Nhắc đến An Giang, chợ Châu Đốc luôn là điểm dừng chân gần như “mặc định” trong hành trình của du khách. Khu chợ sôi động từ sáng sớm đến chiều tối, nhưng nhộn nhịp nhất vẫn là khoảng 6h-9h, khi từng gian hàng ẩm thực tỏa mùi thơm quyến rũ.

Không chỉ nổi tiếng với các loại mắm trứ danh miền Tây, nơi đây còn được ví như thiên đường ẩm thực mini, nơi món nào cũng nhỏ xinh, giá rẻ nhưng hương vị thì khó quên.

Độc đáo Lễ hội Đại Phan của người Sán Dìu

Trong hai ngày 31/1 và 1/2/2026 (tức ngày 13, 14 tháng Chạp năm Ất Tỵ), tại Trung tâm Văn hóa - Thể thao kết hợp Nhà truyền thống dân tộc Sán Dìu, đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đã diễn ra Lễ hội Đại Phan. Đây là một trong những lễ hội dân gian tiêu biểu, mang đậm bản sắc tín ngưỡng của đồng bào Sán Dìu.

Các thầy cúng người Sán Dìu chuẩn bị văn khấn

Ngày xưa có tỉnh Phước Tuy

3 bài viết gần đây tui viết về những điểm nổi tiếng ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ là Phước Tỉnh, Phước Hải và Phước Bửu. Cả 3 địa danh đều bắt đầu bằng chữ Phước. Còn hơn vậy nữa, rất nhiều địa danh khác ở Bà Rịa - Vũng Tàu cũng bắt đầu bằng Phước. Đến nỗi người ta phải đặt câu hỏi: Vì sao nơi đây nhiều Phước quá vậy? 

Vũng Tàu xưa thuộc tỉnh Phước Tuy

Ờ, cái chuyện này kể ra cũng có nguồn gốc xa xôi. Nếu chúng ta tìm hiểu sẽ biết rằng trước năm 1975 tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có tên là Phước Tuy, tỉnh lỵ là Phước Lễ. Xưa hơn nữa, thời nhà Nguyễn đã có phủ Phước Tuy. Phủ Phước Tuy lúc bấy giờ bao gồm các đơn vị hành chính cấp dưới mà tiêu biểu nhất là huyện Phước An. Huyện Phước An chính là tiền thân trực tiếp của phần lớn diện tích tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ngày nay. Ông bà, cha mẹ đã có họ Phước rồi nên con cháu tất nhiên phải mang họ Phước luôn!

Giữ “hồn” hoa kiểng ở làng nghề trăm tuổi

Nằm bên dòng Sa Giang hiền hòa, làng hoa Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp đã bước qua hành trình hơn một thế kỷ, là vùng hoa kiểng lớn nhất Tây Nam Bộ. Từ những bông hoa nở mỗi sớm đến những mô hình du lịch đang góp phần kiến tạo một “vương quốc hoa” đang chuyển mình theo xu thế mới.

Cùng với trồng và cung cấp hoa, nhiều chủ vườn tại làng hoa Sa Đéc đã cải tạo cảnh quan để làm du lịch.

Dựng cây nêu đón Xuân về

Những ngày giáp Tết, trên các nẻo đường cao nguyên Gia Lai rực rỡ sắc màu từ những cây nêu trang trí ven đường. Không chỉ tạo thêm điểm nhấn cho bức tranh ngày Tết thêm phần rực rỡ, đây còn là một phong tục đẹp, là biểu tượng gửi gắm ước vọng về một năm mới ấm no, hạnh phúc.

Cây nêu rực rỡ sắc màu trên tuyến đường qua thôn Sơn Bình, xã Chư A Thai

Khi mưa không thuận, gió chưa hòa - đồng bào Pa Cô cúng Thần Nước

Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô ở A Lưới (TP. Huế) được tổ chức vào các năm "mưa không thuận, gió chưa hòa" và xảy ra nhiều thiên tai liên quan đến nước. Lễ cúng Thần Nước được tổ chức với các nghi thức và lễ vật rất đặc biệt.

Đồng bào Pa Cô chuẩn bị vật phẩm để thực hiện nghi Lễ cúng Thần Nước

Tại xã vùng cao A Lưới 1, đồng bào Pa Cô (nhánh địa phương thuộc dân tộc Tà Ôi) vẫn còn lưu giữ nguyên bản Lễ cúng Thần Nước. Nét độc đáo ở chỗ Lễ cúng Thần Nước chỉ được tổ chức vào các năm mưa không thuận, gió chưa hòa và xảy ra nhiều thiên tai liên quan đến nước. Lễ cúng Thần Nước được tổ chức với các nghi thức và lễ vật rất đặc biệt.

Năm 2025 là một năm mà đồng bào Pa Cô ở vùng cao A Lưới nói riêng và nhiều vùng quê trong cả nước nói chung, phải trải qua nhiều thiên tai liên quan đến nước, như: Lũ lụt, sạt lở, giông bão… Để cầu cho mưa thuận gió hòa, các già làng, trưởng bản, Người có uy tín ở xã A Lưới 1 đã họp bàn thống nhất tổ chức Lễ cúng Thần Nước.

Trung tuần tháng 12/2025, đồng bào Pa Cô chính thức khai Lễ cúng Thần nước ở Làng A Năm, xã A Lưới 1. Ngày khai Lễ, cùng tiếng trống, tiếng chiêng vang lên ở sân Târ Đah, các già làng: Quỳnh Quyên, Quỳnh Lá, Quỳnh Sao, Quỳnh Thư… cùng đại diện 6 dòng họ trong làng đã sẵn sàng cho nghi lễ cúng Dàng Xứ - vị thần tối cao, cai quản toàn bộ không gian sinh tồn của bản. Cúng Dàng Xứ là nghi lễ mở đầu trong Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô ở vùng cao A Lưới.

Mâm cỗ cúng được bày trên một con bè nhỏ rồi gửi vào dòng sông linh thiêng

Nghi lễ cúng Dàng Xứ được tiến hành trang nghiêm dưới sự chủ trì của các già làng, Người có uy tín với lời trình báo các đấng thần linh, lời xin phép tổ tiên cho làng được tổ chức lễ lớn. Lễ cúng Dàng Xứ cũng là lời tạ ơn sự che chở của đấng thần linh dành cho đồng bào Pa Cô từ bao đời nay.

Nghệ nhân Ưu tú Ta Dưr Tư (Hồ Thị Tư), người tham gia xây dựng kịch bản Lễ cúng Thần Nước ở xã A Lưới 1 cho biết: “Từng bước cúng đều được lưu truyền cẩn trọng. Không được làm sai. Không được giản lược. Lễ cúng Thần Nước đã thành luật tục của làng. Từ họp bàn cộng đồng, quét dọn, vệ sinh bản làng... mỗi nghi thức đều mang ý nghĩa răn dạy, nhắc con cháu biết đoàn kết, biết yêu thương, đùm bọc lẫn nhau”.

Trong Lễ cúng Thần Nước, tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng điệu múa truyền thống vang vọng giữa núi rừng Trường Sơn. Không gian lễ hội trở thành sợi dây kết nối giữa con người với thần linh, giữa hiện tại với quá khứ.

Khi phần cúng Dàng Xứ kết thúc, đoàn người tiến ra bến sông thiêng A Lin, ở làng A Năm. Đây là nơi diễn ra nghi lễ quan trọng nhất - Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô.

Cùng với phần Lễ trang nghiêm, phần hội ở Lễ cúng Thần Nước diễn ra sôi động, đậm đà bản sắc văn hóa của đồng bào Pa Cô ở vùng cao A Lưới

Lễ vật dâng cúng Thần Nước đều mang màu trắng: Dê trắng, heo trắng, gà trắng, màu của bọt nước và sự tinh khiết. Theo các già làng, đó là màu mà Thần Nước ưa thích.

Tại bờ sông A Lin, thay mặt cộng đồng, già làng Quỳnh Quyên thực hiện nghi thức tế sống. Những lời khấn ngắn gọn, mộc mạc và cả lời nhận lỗi vì những vô ý của con cháu trong sinh hoạt, sản xuất...

Nghi thức tế sống kết thúc cũng là lúc vũ điệu Thần Nước vang lên ngay bên bến sông. Già làng, Người có uy tín, trưởng họ và con cháu trong làng cùng hòa vào điệu múa. Nhịp điệu khi khoan thai, khi dồn dập như chính dòng nước lúc hiền hòa, lúc cuộn xiết.

Mâm cỗ cúng chín được bày trên một con bè nhỏ với các món ăn do chính tay đồng bào Pa Cô chuẩn bị. Kèm theo là những vật phẩm bằng tre nứa mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc gửi vào dòng sông linh thiêng.

Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô được tổ chức trang nghiêm, quy mô Lễ ngày càng được mở rộng

Sau lời khấn mời, mâm cỗ được đặt lên bè nhỏ và thả trôi theo dòng nước. Đó là cách người Pa Cô gửi lễ vật về nơi Thần Nước ngự trị mang theo ước mong bình an cho các bản làng trên bờ. Khi nghi lễ khép lại, phần thức ăn còn lại được dùng ngay tại bờ sông. Lễ hội kết thúc trong sự gắn kết bền chặt của cộng đồng.

Theo quan niệm của người Pa Cô, Thần Nước là vị thần vô hình nhưng đầy quyền năng. Khi hiền hòa, thần ban nước mát, cá tôm. Khi nổi giận, thần nước hóa thành lũ dữ, sạt lở, cuốn trôi nương rẫy. Vì vậy, vào những năm có nhiều rủi ro liên quan đến sông nước, cộng đồng người Pa Cô lại tổ chức Lễ cúng Thần Nước để cầu xin thần nguôi giận, trả lại sự bình yên cho bản làng.

Phạm Tiến

Báo ảnh Dân tộc và Phát triển - 04/02/2026

Núi Sam, An Giang: Vùng đất linh thiêng nơi miền Tây của Tổ quốc

Núi Sam có tên khác Vĩnh Tế Sơn (do vua Minh Mạng đặt để ghi công cho Thoại Ngọc Hầu trong việc hoàn thành kênh Vĩnh Tế), hay Ngọc Lãnh Sơn (con sam biển) cao 284 m, chu vi 5.200 m thuộc phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang.

Quanh núi Sam có hơn 200 đền, chùa, miếu, am, trong đó nổi tiếng nhất là Miếu Bà chúa Xứ, Chùa Tây An, lăng Thoại Ngọc Hầu, Chùa Hang (còn gọi Chùa Phước Điền) là những hạng mục trong Khu di tích lịch sử - Văn hoá núi Sam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là di tích cấp Quốc gia.

Ngày 19/3/2025 núi Sam đã chứng kiến sự kiện đặc biệt khi UBND tỉnh An Giang tổ chức Lễ đón bằng của UNESCO ghi danh “Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam” là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào đối với người dân An Giang mà còn là niềm vui chung của cả nước.

Núi Sam nhìn từ xa.

Độc đáo 'Tết năm cùng' ở bản người Dao Hạ Sơn

Với quan niệm, Tết là dịp để gia đình, dòng tộc sum họp sau 1 năm lao động vất vả, cũng là dịp để báo với tổ tiên về những thành quả trong cả năm, cầu mong những điều tốt sẽ đến trong năm mới, từ tháng 11 - 12 Âm lịch hàng năm, khắp các bản làng người Dao xứ Thanh lại cùng nhau ăn "Tết năm cùng". 

Giã bánh dầy.

Độc đáo “27 phong vị ẩm thực Điện Biên”

Sáng 8/2/2026, tại chợ du lịch Mường Thanh, phường Điện Biên Phủ, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên tổ chức Liên hoan ẩm thực "27 phong vị ẩm thực Điện Biên", nhằm tôn vinh những giá trị văn hóa ẩm thực truyền thống được hun đúc qua bao thế hệ của đồng bào các dân tộc tỉnh Điện Biên.

Sự kiện còn là dịp để quảng bá hình ảnh Điện Biên – điểm đến giàu bản sắc, thân thiện, mến khách, nơi văn hóa ẩm thực gắn chặt với trải nghiệm du lịch, phát triển kinh tế và sinh kế bền vững của cộng đồng các dân tộc ở cực Tây Tổ quốc.

Sự kiện thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham dự. Ảnh: Trung Kiên - TTXVN

Đặc sản 'trời ban' ở Phú Thọ thịt béo, thơm, chiên giòn hay kho đều ngon

Tuy kích cỡ chỉ bằng lá tre nhưng đặc sản này được người dân Phú Thọ và khách sành ăn ưa chuộng vì thịt béo, ngọt, đem chiên hay kho đều ngon.

Đầm Vạc là hồ nước ngọt tự nhiên được hình thành từ phần phình to của sông Cánh, với 23 nhánh chính tỏa rộng khắp khu vực phường Vĩnh Yên và phường Vĩnh Phúc (thuộc tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập).

Nơi đây nổi tiếng với một đặc sản “nhỏ mà có võ”, mỗi năm chỉ có một mùa. Đó là tép dầu.

Theo người dân địa phương, đây là loại cá bản địa, thân chỉ nhỏ bằng lá tre, màu trong suốt, chiều dài thân khoảng 5-7cm. Vì kích thước khiêm tốn, phần thịt lại béo ngậy, nhiều dầu nên chúng được gọi tên là tép dầu.

Tép dầu là loài cá thường thấy ở các sông, hồ tự nhiên miền Bắc nhưng phổ biến hơn cả là ở lòng hồ thủy điện Sơn La và Đầm Vạc (tỉnh Vĩnh Phúc cũ). Ảnh: S Vietnam