Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình trăm cột trên đất cù lao

Trải qua hàng trăm năm, dù thời gian có biến đổi nhưng nhiều di tích vẫn tồn tại, lưu dấu một thời tiền nhân đi mở cõi đất phương Nam.

Tọa lạc ở ấp Long Hậu, xã Long Khánh A, H.Hồng Ngự (Đồng Tháp), đình Long Khánh được vua Tự Đức ban sắc phong Bổn cảnh Thành hoàng ngày 29.11.1852. Tuy nhiên, do nằm trên đất cù lao, thế đất không ổn định, ngôi đình phải nhiều lần di dời. Hoành phi, câu đối, các đồ tự khí xưa dần dần hư hỏng, thất lạc.

Ngôi đình có hơn 100 cột. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Khi bảo vật quốc gia 'kể chuyện' làm du lịch

Với việc có thêm 6 hiện vật, nhóm hiện vật vừa được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia, Nghệ An không chỉ khẳng định vị thế của một vùng "địa linh nhân kiệt" mà còn mở ra vận hội mới trong việc biến di sản thành tài sản, đưa các báu vật lịch sử trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc thu hút du khách trong và ngoài nước.

Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh đã số hóa hiện vật và đang trong giai đoạn hoàn thiện phòng trưng bày bảo vật quốc gia đạt tiêu chuẩn để phục vụ du khách trong thời gian tới. Ảnh: TTXVN phát

Sản vật miền Tây có tên gọi dễ nhầm lẫn, thịt béo chắc, giá đắt hơn cua

Tuy có tên gọi dễ khiến người nghe nhầm lẫn nhưng sản vật này lại được ưa chuộng ở miền Tây vì thịt chắc, béo và thơm, dần trở thành đặc sản yêu thích của thực khách trên cả nước.

Cá heo miền Tây (còn gọi là cá heo nước ngọt) là sản vật nổi tiếng thường xuất hiện vào mùa nước nổi (khoảng từ tháng 7 đến tháng 10 âm lịch) tại một số địa phương như Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau…

Loại cá này có kích thước nhỏ cỡ 3 đầu ngón tay, thân dẹt, màu xanh nhạt, da trơn láng, còn đuôi và vây nổi bật với màu cam. Khi bị bắt lên khỏi mặt nước, chúng cũng có thể phát ra tiếng “éc éc” đặc trưng nên được gọi là cá heo.

Nhiều người khi nghe tên thường nhầm lẫn cá heo miền Tây với cá heo nước mặn. Tuy nhiên, cá heo ở miền Tây được sử dụng làm thực phẩm, là nguyên liệu chế biến nên nhiều món đặc sản.

Cá heo nước ngọt là sản vật mùa nước nổi ở vùng sông nước miền Tây. Ảnh: Ngọc Trà Nguyễn

Thảo mộc bản địa Tây Nguyên - tiềm năng phát triển kinh tế du lịch

Số hóa tên các loại thảo mộc người bản địa Tây Nguyên sử dụng trong đời sống thực dưỡng và trị liệu (tên người bản địa Tây Nguyên gọi, tên trong tiếng Việt, tên khoa học...) để làm cơ sở khoa học cho việc phát triển loại hình du lịch chữa lành tại cộng đồng.

Ẩm thực Tây Nguyên ít nhiều đều mang công dụng chữa bệnh

Khu chợ nổi tiếng bậc nhất miền Tây có loạt món ‘tí hon’ khiến du khách mê mẩn

Không chỉ nổi tiếng bậc nhất miền Tây với các loại mắm, chợ Châu Đốc còn níu chân du khách bằng thế giới ẩm thực độc đáo, món nào cũng nhỏ xinh, giá rẻ.

Nhắc đến An Giang, chợ Châu Đốc luôn là điểm dừng chân gần như “mặc định” trong hành trình của du khách. Khu chợ sôi động từ sáng sớm đến chiều tối, nhưng nhộn nhịp nhất vẫn là khoảng 6h-9h, khi từng gian hàng ẩm thực tỏa mùi thơm quyến rũ.

Không chỉ nổi tiếng với các loại mắm trứ danh miền Tây, nơi đây còn được ví như thiên đường ẩm thực mini, nơi món nào cũng nhỏ xinh, giá rẻ nhưng hương vị thì khó quên.

Độc đáo Lễ hội Đại Phan của người Sán Dìu

Trong hai ngày 31/1 và 1/2/2026 (tức ngày 13, 14 tháng Chạp năm Ất Tỵ), tại Trung tâm Văn hóa - Thể thao kết hợp Nhà truyền thống dân tộc Sán Dìu, đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đã diễn ra Lễ hội Đại Phan. Đây là một trong những lễ hội dân gian tiêu biểu, mang đậm bản sắc tín ngưỡng của đồng bào Sán Dìu.

Các thầy cúng người Sán Dìu chuẩn bị văn khấn

Ngày xưa có tỉnh Phước Tuy

3 bài viết gần đây tui viết về những điểm nổi tiếng ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ là Phước Tỉnh, Phước Hải và Phước Bửu. Cả 3 địa danh đều bắt đầu bằng chữ Phước. Còn hơn vậy nữa, rất nhiều địa danh khác ở Bà Rịa - Vũng Tàu cũng bắt đầu bằng Phước. Đến nỗi người ta phải đặt câu hỏi: Vì sao nơi đây nhiều Phước quá vậy? 

Vũng Tàu xưa thuộc tỉnh Phước Tuy

Ờ, cái chuyện này kể ra cũng có nguồn gốc xa xôi. Nếu chúng ta tìm hiểu sẽ biết rằng trước năm 1975 tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có tên là Phước Tuy, tỉnh lỵ là Phước Lễ. Xưa hơn nữa, thời nhà Nguyễn đã có phủ Phước Tuy. Phủ Phước Tuy lúc bấy giờ bao gồm các đơn vị hành chính cấp dưới mà tiêu biểu nhất là huyện Phước An. Huyện Phước An chính là tiền thân trực tiếp của phần lớn diện tích tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ngày nay. Ông bà, cha mẹ đã có họ Phước rồi nên con cháu tất nhiên phải mang họ Phước luôn!

Giữ “hồn” hoa kiểng ở làng nghề trăm tuổi

Nằm bên dòng Sa Giang hiền hòa, làng hoa Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp đã bước qua hành trình hơn một thế kỷ, là vùng hoa kiểng lớn nhất Tây Nam Bộ. Từ những bông hoa nở mỗi sớm đến những mô hình du lịch đang góp phần kiến tạo một “vương quốc hoa” đang chuyển mình theo xu thế mới.

Cùng với trồng và cung cấp hoa, nhiều chủ vườn tại làng hoa Sa Đéc đã cải tạo cảnh quan để làm du lịch.

Dựng cây nêu đón Xuân về

Những ngày giáp Tết, trên các nẻo đường cao nguyên Gia Lai rực rỡ sắc màu từ những cây nêu trang trí ven đường. Không chỉ tạo thêm điểm nhấn cho bức tranh ngày Tết thêm phần rực rỡ, đây còn là một phong tục đẹp, là biểu tượng gửi gắm ước vọng về một năm mới ấm no, hạnh phúc.

Cây nêu rực rỡ sắc màu trên tuyến đường qua thôn Sơn Bình, xã Chư A Thai

Khi mưa không thuận, gió chưa hòa - đồng bào Pa Cô cúng Thần Nước

Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô ở A Lưới (TP. Huế) được tổ chức vào các năm "mưa không thuận, gió chưa hòa" và xảy ra nhiều thiên tai liên quan đến nước. Lễ cúng Thần Nước được tổ chức với các nghi thức và lễ vật rất đặc biệt.

Đồng bào Pa Cô chuẩn bị vật phẩm để thực hiện nghi Lễ cúng Thần Nước

Tại xã vùng cao A Lưới 1, đồng bào Pa Cô (nhánh địa phương thuộc dân tộc Tà Ôi) vẫn còn lưu giữ nguyên bản Lễ cúng Thần Nước. Nét độc đáo ở chỗ Lễ cúng Thần Nước chỉ được tổ chức vào các năm mưa không thuận, gió chưa hòa và xảy ra nhiều thiên tai liên quan đến nước. Lễ cúng Thần Nước được tổ chức với các nghi thức và lễ vật rất đặc biệt.

Năm 2025 là một năm mà đồng bào Pa Cô ở vùng cao A Lưới nói riêng và nhiều vùng quê trong cả nước nói chung, phải trải qua nhiều thiên tai liên quan đến nước, như: Lũ lụt, sạt lở, giông bão… Để cầu cho mưa thuận gió hòa, các già làng, trưởng bản, Người có uy tín ở xã A Lưới 1 đã họp bàn thống nhất tổ chức Lễ cúng Thần Nước.

Trung tuần tháng 12/2025, đồng bào Pa Cô chính thức khai Lễ cúng Thần nước ở Làng A Năm, xã A Lưới 1. Ngày khai Lễ, cùng tiếng trống, tiếng chiêng vang lên ở sân Târ Đah, các già làng: Quỳnh Quyên, Quỳnh Lá, Quỳnh Sao, Quỳnh Thư… cùng đại diện 6 dòng họ trong làng đã sẵn sàng cho nghi lễ cúng Dàng Xứ - vị thần tối cao, cai quản toàn bộ không gian sinh tồn của bản. Cúng Dàng Xứ là nghi lễ mở đầu trong Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô ở vùng cao A Lưới.

Mâm cỗ cúng được bày trên một con bè nhỏ rồi gửi vào dòng sông linh thiêng

Nghi lễ cúng Dàng Xứ được tiến hành trang nghiêm dưới sự chủ trì của các già làng, Người có uy tín với lời trình báo các đấng thần linh, lời xin phép tổ tiên cho làng được tổ chức lễ lớn. Lễ cúng Dàng Xứ cũng là lời tạ ơn sự che chở của đấng thần linh dành cho đồng bào Pa Cô từ bao đời nay.

Nghệ nhân Ưu tú Ta Dưr Tư (Hồ Thị Tư), người tham gia xây dựng kịch bản Lễ cúng Thần Nước ở xã A Lưới 1 cho biết: “Từng bước cúng đều được lưu truyền cẩn trọng. Không được làm sai. Không được giản lược. Lễ cúng Thần Nước đã thành luật tục của làng. Từ họp bàn cộng đồng, quét dọn, vệ sinh bản làng... mỗi nghi thức đều mang ý nghĩa răn dạy, nhắc con cháu biết đoàn kết, biết yêu thương, đùm bọc lẫn nhau”.

Trong Lễ cúng Thần Nước, tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng điệu múa truyền thống vang vọng giữa núi rừng Trường Sơn. Không gian lễ hội trở thành sợi dây kết nối giữa con người với thần linh, giữa hiện tại với quá khứ.

Khi phần cúng Dàng Xứ kết thúc, đoàn người tiến ra bến sông thiêng A Lin, ở làng A Năm. Đây là nơi diễn ra nghi lễ quan trọng nhất - Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô.

Cùng với phần Lễ trang nghiêm, phần hội ở Lễ cúng Thần Nước diễn ra sôi động, đậm đà bản sắc văn hóa của đồng bào Pa Cô ở vùng cao A Lưới

Lễ vật dâng cúng Thần Nước đều mang màu trắng: Dê trắng, heo trắng, gà trắng, màu của bọt nước và sự tinh khiết. Theo các già làng, đó là màu mà Thần Nước ưa thích.

Tại bờ sông A Lin, thay mặt cộng đồng, già làng Quỳnh Quyên thực hiện nghi thức tế sống. Những lời khấn ngắn gọn, mộc mạc và cả lời nhận lỗi vì những vô ý của con cháu trong sinh hoạt, sản xuất...

Nghi thức tế sống kết thúc cũng là lúc vũ điệu Thần Nước vang lên ngay bên bến sông. Già làng, Người có uy tín, trưởng họ và con cháu trong làng cùng hòa vào điệu múa. Nhịp điệu khi khoan thai, khi dồn dập như chính dòng nước lúc hiền hòa, lúc cuộn xiết.

Mâm cỗ cúng chín được bày trên một con bè nhỏ với các món ăn do chính tay đồng bào Pa Cô chuẩn bị. Kèm theo là những vật phẩm bằng tre nứa mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc gửi vào dòng sông linh thiêng.

Lễ cúng Thần Nước của đồng bào Pa Cô được tổ chức trang nghiêm, quy mô Lễ ngày càng được mở rộng

Sau lời khấn mời, mâm cỗ được đặt lên bè nhỏ và thả trôi theo dòng nước. Đó là cách người Pa Cô gửi lễ vật về nơi Thần Nước ngự trị mang theo ước mong bình an cho các bản làng trên bờ. Khi nghi lễ khép lại, phần thức ăn còn lại được dùng ngay tại bờ sông. Lễ hội kết thúc trong sự gắn kết bền chặt của cộng đồng.

Theo quan niệm của người Pa Cô, Thần Nước là vị thần vô hình nhưng đầy quyền năng. Khi hiền hòa, thần ban nước mát, cá tôm. Khi nổi giận, thần nước hóa thành lũ dữ, sạt lở, cuốn trôi nương rẫy. Vì vậy, vào những năm có nhiều rủi ro liên quan đến sông nước, cộng đồng người Pa Cô lại tổ chức Lễ cúng Thần Nước để cầu xin thần nguôi giận, trả lại sự bình yên cho bản làng.

Phạm Tiến

Báo ảnh Dân tộc và Phát triển - 04/02/2026