Cận cảnh bia điện Nam Giao - đàn tế trời đất Thăng Long xưa

Tấm bia đá duy nhất còn lại của đàn Nam Giao Thăng Long nơi vua tế trời cầu mưa thuận gió hòa nhận là Bảo vật quốc gia.

Bia điện Nam Giao hiện nằm trong quần thể hệ thống Trưng bày ngoài trời và không gian tưởng niệm tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Hiện vật quý hiếm này là một minh chứng cho lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Theo Đại Việt Sử ký toàn thư viết: “Giáp Tuất, năm thứ 15 (1154) tháng 9, vua ngự ra cửa nam thành Đại La xem đắp đàn Viên Khâu” (Nam Giao). Như vậy, chính vào thời Lý, đàn tế trời (còn được gọi là đàn Hoàn Khâu hay Viên Khâu) đã được lập tại kinh đô Thăng Long.

Sang đời vua Lê Thần Tông (1619 - 1643) đã cho khôi phục các nghi lễ tế tại đàn này và gọi là Nam Giao. Cũng theo Đại Việt Sử ký toàn thư: “Trước đây, đàn Nam Giao đã có điện, nhưng quy mô còn nhỏ hẹp. Đến đây Vương sai làm thêm.

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Những địa danh huyền thoại

Trong biên khảo Tìm hiểu đất Hậu Giang, nhà văn Sơn Nam chép: "Cà Mau do tiếng Tuk Khmâu (nước đen), gọi trại Khmâu thành Cà Mau. Ở sông Cái Tàu (U Minh Hạ) còn gia phả của họ Đào, là họ xưa nhứt và đông đảo nhứt. Nhưng chúng tôi chưa được xem. Chỉ nghe nói họ Đào đến Tắc Thủ trước thời Gia Long tẩu quốc".

Tên Cà Mau có từ khi nào ?

Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức chép Hà Tiên tục gọi Mang Khảm, người Việt gọi Phương Thành. Năm 1680, vì bất phục nhà Thanh, Mạc Cửu đem gia đình từ phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông, chạy về phương Nam… Mạc Cửu thấy ở phủ Sài Mạt có đông người Việt, người Hoa, Cao Miên, Chà Và tụ tập mở sòng bạc thu thuế, gọi là thuế hoa chi, mới lãnh thầu thuế ấy, lại đào được bạc chôn, trở nên giàu có. Mạc Cửu bèn chiêu mộ dân lưu tán người Việt lập thành 7 xã thôn ở các xứ Phú Quốc, Lũng Kỳ, Cần Bột, Vũng Thơm, Rạch Giá, Cà Mau. Tương truyền xứ này thường thấy tiên hiện trên sông, nên gọi là Hà Tiên. Rồi sai thuộc hạ mang biểu văn tới kinh đô Phú Xuân dâng trình, xin làm người đứng đầu xứ.

Trên sông Trèm Trẹm. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Cà Mau có cái Ao Vua

Cà Mau xưa có một xóm gọi là xóm Ao Kho. Tương truyền, nơi đây có cái ao do chúa Nguyễn Ánh ra lệnh đào để lấy nước ngọt cho binh lính sử dụng trong thời gian đồn trú ở vùng này.

Dấu tích Ao Kho hiện không còn, nhưng gần đó có nhà thờ Ao Kho cạnh sông Gành Hào, nay thuộc P.Hòa Thành, Cà Mau.

Nhà tôi xưa ở đất vua…

Bà Bảy Hòa (78 tuổi) nhớ lại: "Vị trí Ao Kho cách đường Huỳnh Thúc Kháng hiện nay hơn 100 m, nhưng bây giờ đã là vườn và ao nuôi tôm của người dân. Gia đình tôi ở xóm này xưa lắm. Lúc 10 tuổi, má tôi thường sai tôi tới Ao Kho gánh nước về xài. Ao rất sâu, rộng khoảng 1 công đất, nước rất trong và ngọt. Bờ ao có hai chỗ xây bậc thang bằng đá để bà con lên xuống gánh nước cho tiện. Ở đây mỗi năm sông Gành Hào có 6 tháng nước mặn, 6 tháng nước ngọt. Vào mùa nước mặn, đầu trên xóm dưới đều nhờ vào cái ao đó. Người ta lấy nước rất đông nhưng nước trong ao không bao giờ cạn. Khi lớn lên, tôi mới nghe kể lại sự tích, đó là cái Ao Vua".

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Độc đáo tiệc làng ở miếu Ông Bổn

Miếu Ông Bổn xưa có tên là Phước Lãnh Miếu (còn gọi là chùa Ông Bổn) do người Hoa tạo lập. Đây là hội quán của bang Phước Kiến, thờ Phước Đức Chánh Thần, vị thần chủ quản xã thôn bang hội, tương tự như Bổn Cảnh Thành Hoàng của người Việt.

Ngôi miếu xưa 170 năm

Miếu Ông Bổn tọa lạc trên đường Trương Phùng Xuân, P. Lý Văn Lâm, tỉnh Cà Mau. Cổng chính lợp mái ngói cong, trang trí hình rồng ở đỉnh. Phần trên của cổng có hàng chữ Hán màu vàng nổi bật trên nền đỏ: Phước Đức Miếu. Bên dưới là dòng chữ quốc ngữ ghi: Miếu Ông Bổn. Ở gian chánh điện, hai bên cột có câu đối viết bằng chữ Hán ca ngợi Phước Đức Chánh Thần ban sự may mắn bình an cho người dân.

Cổng miếu Ông Bổn. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Truyền thuyết miếu Bà Thiên Hậu

Miếu Bà Thiên Hậu (còn gọi là chùa Bà Mã Châu) là cơ sở tín ngưỡng, đồng thời là Hội quán của các bang Triều Châu, Hải Nam và Quảng Đông (người Hoa) tọa lạc trên đường Lê Lợi, P.An Xuyên, Cà Mau.

Ngôi miếu qua 3 thế kỷ

Thiên Hậu cung, theo bức hoành viết bằng chữ Hán treo giữa cửa vào chánh điện, có lối kiến trúc tương tự kiến trúc phổ biến ở các ngôi chùa miếu người Hoa, theo mô hình "tứ hợp viện" được bố cục theo hình chữ nhật, lấy trục dọc làm trục đối xứng với quần thể gồm tiền điện, sân thiên tĩnh, hương đình, chánh điện và hai dãy nhà dọc hai bên gọi là đông lang và tây lang. Vật liệu trong gian chánh điện hầu hết làm bằng gỗ quý, chạm trổ tinh vi sắc sảo.

Theo lời của các vị trong Ban trị sự, ngôi miếu này ngày xưa gọi là miếu Bà Mã Châu. Miếu được xây dựng từ năm 1882, đầu tiên là một mái lá đơn sơ để thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu; đến năm 1903 được trùng tu, xây cất quy mô. Việc thờ tự được xác nhận ở cổng chùa qua câu đối viết bằng chữ Hán chiết tự hai chữ Thiên Hậu: Thiên ân vĩnh tích kiều cư lạc/ Hậu đức trường lưu miếu mạo tôn.

Cổng miếu Bà Thiên Hậu. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Tri huyện 'Thần Minh nhứt xứ'

Nằm một dải trên đường Nguyễn Thiện Năng (P.An Xuyên, Cà Mau), ngoài đình Tân Xuyên, chùa Phật Tổ, miếu Ngũ Hành, còn có miếu Ông Thần Minh. Đây là ngôi miếu thờ vị quan huyện thanh liêm, hết lòng vì dân.

Trấn áp vụ trộm nổi loạn

Vào thời vua Minh Mạng, đất Cà Mau thuộc H.Long Xuyên, tỉnh Hà Tiên, có quan Tri huyện tên là Nguyễn Văn Năng, người đời sau gọi là Nguyễn Thiện Năng (có tài liệu chép là Nguyễn Hiền Năng) được người dân kính trọng, tôn thờ là "Ông Thần Minh".

Sách Đại Nam thực lục chính biên chép, năm Minh Mạng thứ 14 (1833) người Thanh (tức Hoa kiều) ở phố Lạc Dục, H.Long Xuyên, tỉnh Hà Tiên là Lâm Đại Mạnh, Lâm Nhĩ, Trịnh Đại Nô tự xưng là nhất ca, nhị ca, tam ca, tụ họp đến vài trăm quân giết viên Tri huyện Nguyễn Văn Năng cùng với vợ con và môn thuộc đến 12 người. Cùng lúc, người Thanh ở phố Lạc Tân là Trịnh Thần Thông và Trần Biện tự xưng là chánh phó thống binh, cùng với bọn Lâm Đại Mạnh kết làm bè đảng, cướp bóc dân lành.

Cổng Thần Minh Miếu. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Chuyện xưa ở Âm Dương thần miếu

Âm Dương thần miếu là một trong những di tích xưa, tương truyền có từ thời vua Gia Long mới lên ngôi. Tuy nhiên, hiện nay các hiện vật liên quan đến ngôi miếu không còn nên rất khó truy nguyên nguồn gốc.

Dấu tích ngôi miếu xưa

Ngôi miếu có diện tích khá khiêm tốn, tọa lạc trên đường Quang Trung, P.Tân Thành, Cà Mau, với nhiều tên gọi khác nhau, như: miếu Gia Long, miếu Quốc Công và Âm Dương thần. Bà Châu Kim Yến, người lo việc thắp hương, quét dọn, cho biết hồi xưa ngôi miếu nằm trong khuôn viên Trường tiểu học Quang Trung bên cạnh. Khi xây trường học, miếu được dời ra chỗ hiện nay.

Ở trước miếu có tấm biển đề Âm Dương thần. Bài vị trên bàn thờ chính cũng ghi Đại Nam Âm Dương Vị Tôn Thần. Hai bên cửa ra vào có câu đối viết bằng chữ quốc ngữ: "Một thuở thân đền non nước Việt/Ngàn thu danh rạng đất trời Nam". Bên trong có bàn thờ Tả ban, Hữu ban và bàn thờ Tiền hiền tương tự nghi thức thờ cúng ở các đình làng.

Miếu Âm Dương thần Cà Mau

Chuyện xưa tích cũ xứ Cà Mau: Cổ tích ngã ba sông Giồng Kè

Ngã ba sông Giồng Kè là khu vực giáp ranh giữa P. An Xuyên với 2 xã Tân Lộc và Hồ Thị Kỷ, tỉnh Cà Mau. Ở đây có cơ sở thờ tự nổi tiếng là đình Tân Lộc và miếu thờ liệt nữ Nguyễn Thị Nương. Đặc biệt là khu mộ Bà Đệ huyền thoại, người dân địa phương đã lấy tên bà đặt cho địa danh xóm Bà Đệ và ngã ba sông Bà Đệ.

Bà mụ đỡ đẻ cho… cọp

Tọa lạc trên phần đất hơn 4.000 m² thuộc ấp 4, xã Tân Lộc, cổng chính đình Tân Lộc hướng ra sông Giồng Kè (còn gọi là kinh xáng Bạch Ngưu). Ông Hồ Thành Sơn, Trưởng ban trị sự, kể lại: "Tôi năm nay 82 tuổi và đã gắn bó với ngôi đình này từ năm 14 tuổi. Thuở nhỏ, tôi làm học trò lễ trong các dịp cúng đình. Ngôi đình xưa ở khu vực cầu số 5, cách ngôi đình hiện tại khoảng 5 km. Thời chiến tranh, đình bị lính Tây đốt chỉ còn cái nền. Năm 1992, người dân xin cất lại, nhưng nền đất cũ đã xây trường học rồi nên phải dời tới đây". Theo sắc thần được vua Tự Đức sắc phong ngày 2.11.1852, đình Tân Lộc xưa có tên là đình làng Tân Mỹ, chưa rõ Tân Mỹ đổi thành làng Tân Lộc từ năm nào.

Ngã ba sông Giồng Kè. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Chùa Gò Kén - Tây Ninh

 Tui biết chùa Gò Kén đã lâu, trong ký ức của tui đây là ngôi chùa ở hơi xa trung tâm thị xã Tây Ninh và không có gì nổi bật. Vì vậy, gần đây thấy hầu hết các tour du lịch Tây Ninh đều có mục tham quan chùa Gò Kén thì tui nghĩ bụng chắc tại Tây Ninh không có điểm tham quan hấp dẫn nào ngoài núi Bà Đen và Tòa Thánh Cao Đài nên người tổ chức mới điền thêm chùa Gò Kén vô cho nó... kín tour, chớ ở đây đâu có gì đặc sắc.

Tam quan chùa Gò Kén hiện nay. Ảnh: Giang Phương, báo Thanh niên

Ngắm thác nước hùng vĩ ẩn mình giữa rừng Quảng Ngãi

Cách trung tâm thị trấn Măng Đen khoảng 50 km, thác Hùng Ngàn ẩn mình giữa rừng xanh trở thành điểm trekking lý tưởng.

Khu vực thác Hùng Ngàn trước đây thuộc làng Kon Pling, xã Hiếu, nay là thôn Kon Pling, xã Kon Plong của tỉnh Quảng Ngãi. Từ trung tâm xã Hiếu cũ, du khách đi khoảng 20 km là tới chân thác, gần thủy điện Đăk Re.