Trái này tròn tròn, nhỏ như viên bi. Cây mọc ở rất nhiều nơi tại miền Nam, đặc biệt ở khu vực gần nhà tui nhiều lắm, hái ăn thoải mái.
Có người nói với tui rằng người ta vẫn có bán trái trứng cá bỏ trong bịch ở các bến phà miền Tây. Chắc là vậy, nhưng tiếc là tui chưa gặp lần nào dù rằng đã đi phà miền Tây không ít lần. Bây giờ miền Tây có cầu gần hết rồi, phà hiếm lắm nên chắc càng khó gặp ai bán trái trứng cá.
Ở miền Nam - cả Đông và Tây Nam bộ - chỗ nào cũng có cây trứng cá, cây mọc ở vườn nhà, ven đường, bờ rào và cả những nơi đất bị bỏ hoang. Khi dừng chân bên một quán nước ven đường có thể ngay cạnh quán là một cây trứng cá lòa xòa cành lá với những trái đỏ tròn treo lơ lửng mà bạn có thể vói hái ăn được. Thiệt ra là chính quán đã chọn mở cạnh cây trứng cá để khách hưởng bóng mát của cây.
Hai người bạn già đang vói hái trái trứng cá khi dừng chân ở một quán nước ven đường, để nhớ lại tuổi thơ ngày nào.
Hái được mấy trái
Trái trứng cá có mùi thơm nhè nhẹ, ngọt và tương đối dễ hái nên trẻ em thường hái ăn. Trái mềm, khi bể ra bên trong có vô số hột nhỏ li ti như trứng cá. Cũng do vậy nên trái có tên là trứng cá.
Hai trái ở giữa bể ra cho thấy bên trong là vô số... trứng cá
À, tới đây một câu hỏi tò mò được đặt ra: Tên Việt Nam của nó là cây trứng cá, vậy tên tiếng Anh của nó là gì? Có phải trứng cá (fish roe) không?
Trước hết, cần xác định một điều: Mặc dù cây trứng cá mọc rất nhiều tại Việt Nam, thậm chí mọc hoang nhưng nó không hề là cây bản địa.
Cây trứng cá có tên khoa học là Muntingia calabura, vùng phân bố bản địa trải từ Mexico qua Trung Mỹ đến một phần Nam Mỹ. Việt Nam nằm trong vùng du nhập, nhưng khi đã được đưa vào Đông Nam Á, cây thích nghi rất tốt. Nó có khả năng tự tái sinh mạnh, cộng với việc trái được chim và các động vật khác ăn, phát tán hột nên ở Việt Nam nó giống một cây mọc hoang bản địa.
Tên tiếng Anh thông dụng nhất của cây trứng cá là Jamaica cherry. Có tên này là do người Anh thấy nó rất phổ biến ở Jamaica và trái giống một trái cherry nhỏ. Ngoài ra nó còn được gọi là: Panama berry, Singapore cherry, Japanese cherry, West Indian cherry... Tức là tên chủ yếu được đặt theo hình dáng trái (giống trái berry hoặc cherry) và thường thấy ở đâu, chớ không liên quan gì tới trứng cá hết!
Cây trứng cá dễ mọc, chim, dơi, sóc... ăn trái rồi ị ra hột tới đâu cây mọc tới đó. Cây mau lớn do đó trồng lấy bóng mát rất tiện lợi. Thế nhưng ta không thấy cây trứng cá cổ thụ, vì tuổi thọ cây khá ngắn, chỉ 10 năm.
Một cây trứng cá khá lớn, ở gần nhà tui.
Cây trứng cá không có một mùa ra trái cố định như xoài, vải hay chôm chôm. Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, cây có thể ra hoa và kết trái nhiều đợt trong năm. Cùng một thời điểm, có cây mới ra hoa, cây khác thì có trái xanh, cây khác thì trái đã chín đỏ. Còn hơn vậy nữa, có khi trên cùng một cây vừa có hoa, vừa có trái xanh, vừa có trái chín. Bởi vậy con nít hầu như có thể hái trứng cá ăn quanh năm.
Trái xanh, trái đỏ và hoa cùng ở trên cây
Vì sao người ta không bán trái trứng cá?
Trái trứng cá hoàn toàn ăn được và khá ngon khi chín, nhưng nó gần như không hình thành một ngành hàng thương mại ở Việt Nam.
Lý do dễ thấy nhất là trái này mọc free khá nhiều, trẻ con là đối tượng khách hàng chính dễ dàng hái ăn được mà không tốn tiền mua.
Ngoài ra có thể kể các lý do sau:
- Trái quá nhỏ, chỉ khoảng 1 cm, muốn thu được 1 kg trái phải hái một lượng rất lớn, trong khi đó, với cùng công sức thu hái, người trồng có thể thu được những loại trái có giá trị cao hơn rất nhiều.
- Trái rất mềm và dễ hư, không thuận lợi cho vận chuyển xa và bảo quản lâu, mà tiêu thụ tại chỗ thì như đã nói: có thể hái ăn miễn phí.
- Không có giống thương mại được tuyển chọn mạnh
- Cây cho trái rất nhiều nhưng... giá trị mỗi trái quá thấp
- Thói quen tiêu dùng: Ở Việt Nam, trứng cá chủ yếu được xem là thứ trái trẻ con hái ăn chơi hơn là một loại trái cây để mua về ăn thiệt.
Nếu bạn lên mạng tìm, thì có thể thấy người ta bán cây giống trứng cá, chớ không phải bán trái trứng cá. Mục đích là làm cây cảnh quan hoặc lấy bóng mát.
Cây giống trứng cá bán trên Shopee
Giá trị lớn hơn hết của cây trứng cá có lẽ là giá trị ký ức, giá trị kỷ niệm tuổi thơ, vì với nhiều người cây trứng cá gắn liền với những ngày còn nhỏ ở quê nhà. Chuyện này kể ra còn dài lắm, ta để dành cho bài sau nghen.
Phạm Hoài Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét