Về xứ Mường: Câu hò xin thần rừng và nhà lang cuối cùng

Muốn lắng nghe hồn vía xứ Mường, phải về Hòa Bình (nay là tỉnh Phú Thọ) - vùng đất được xem là địa bàn cư trú cổ xưa nhất của người Mường (chiếm hơn 60% dân số).

Từ QL6, qua Mường Khan, Mường Khến…, chúng tôi rẽ vào Tân Lạc - Mường Bi xưa - đúng mùa vàng đương vụ, thung lũng như khoác tấm áo rực rỡ nhất trong năm. Đường vào Mường Bi nức mùi lúa chín…

HÒ MƯỜNG - THANH ÂM DĨ VÃNG

Hò Mường còn gọi là hò kéo gỗ. Tư liệu chi tiết về lời ca cụ thể của điệu hò này rất hiếm nhưng sự tồn tại của nó gắn liền với nghi lễ dựng nhà sàn. Việc kéo những cây gỗ lớn từ rừng về bản đòi hỏi sức mạnh tập thể. Tiếng hò ở đây đóng vai trò như nhịp đếm để đồng bộ hóa sức lực của hàng chục con người. Đồng thời, điệu hò còn mang ý nghĩa tâm linh: lời xin phép thần rừng, thần cây trước khi đưa gỗ về làm nhà.

Họa sĩ Hiếu "Mường" (Vũ Đức Hiếu, người có hơn 20 năm sưu tầm, nghiên cứu văn hóa Mường) kể lại: "Tôi biết điệu hò Mường khoảng năm 2007 khi thuê phường mộc Tuân Lộ (Mường Bi) dựng lại nhà lang (kiến trúc đặc trưng của người Mường). Khi dựng cột, kéo gỗ, họ cất tiếng hát, khi đến cuối câu, ngắt nhịp, lại nghe: Hò dô! Hò ả! Hỏi ra mới biết đó là hò Mường".

Đỉnh núi cột cờ nơi cánh đồng Mường Bi. Ảnh: P.A

Về xứ Mường: 'Quái ngư' sông Đà trong cỗ lá Mường

Tại sao dân sành ăn lại mê mẩn những loài "quái ngư" dưới sông Đà ? Bài viết hé lộ câu chuyện quái ngư và quy tắc "người vào, ma ra" trong ẩm thực xứ Mường.

"Cỗ lá" là mâm cỗ bày trên lá (thường là lá chuối). Người Mường đi đâu, về đâu, trong mọi cuộc hội hè, khi dọn mâm đãi khách, cỗ lá là điều không thể thiếu. Món đãi khách bày trên lá chuối xanh, nơi xôi đồ (xôi hấp), thịt lợn, rau rừng sum vầy. Trong mâm cỗ lá ấy, từ ngàn đời đã có một "ngôi chủ" được ưu ái, nâng niu nhiều nhất, chính là cá - món ngon mang hồn vía sông Đà, dân dã mà huyền thoại.

Đoạn đường về với xứ Mường, dường như ngày nào cũng gặp cỗ lá. Dù đã quen, đã say với những món ăn tươi nguyên hơi thở núi rừng, vẫn luôn có một điều khiến những kẻ phương xa chúng tôi phải reo lên thích thú, bởi vì cá!

Một mâm cá sông Đà với cá bống kho, cá ốt đồ, cá mầm nấu lá sắn muối chua. ẢNH: P.A

Về xứ Mường: Thầy mo Mường và túi Khót bí ẩn

Lên xứ Mường Chậm (tỉnh Phú Thọ) gặp thầy mo đời thứ 6, mở túi Khót chứa hơn 40 bảo bối và nghe những câu chuyện nằm giữa ranh giới hư - thực.

Theo cứ liệu lịch sử, khảo cổ và giới chuyên gia, người Kinh và người Mường ngày xưa có cùng tổ tiên là người Việt cổ. Cả hai đều tương đồng nền văn minh lúa nước, nhóm ngôn ngữ, văn hóa…, đến nay, người Mường được xem là còn giữ nhiều nét xưa của người Việt cổ như thuật "gọi chiêng" bí truyền, ẩm thực "cỗ lá - cá Mường", thầy mo chữa bệnh, trừ tà...

Từ ngàn đời, người Mường coi thầy mo là cầu nối hai thế giới của Mường trời, Mường ma với Mường giữa (Mường Bằng) dành cho người. Mo vừa là người hành lễ trong các nghi thức tang ma, vía, dựng nhà, khai hạ… vừa là người gìn giữ văn hóa, bản sắc, gánh trên vai cả ký ức bản Mường.

Thầy mo Bùi Văn Quyện và ban thờ trong nhà của ông ở Mường Chậm. ẢNH: P.A - L.Y

Bảo tồn Mộc bản chùa Trăm Gian

Mộc bản chùa Trăm Gian, thuộc xã An Phú, thành phố Hải Phòng đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Thời gian qua, cùng với việc gìn giữ, tôn tạo di tích, địa phương đã chú trọng gắn bảo tồn với công tác quảng bá, giáo dục di sản, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Bảo vật quốc gia Mộc bản tại chùa Trăm Gian. Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN

Để di sản nói chung, bảo vật quốc gia nói riêng trở nên gần gũi hơn, khơi dậy nguồn lực từ giá trị văn hóa trong đời sống hiện đại, bên cạnh trùng tu, tôn tạo, việc số hóa, chuẩn hóa dữ liệu di tích, kết nối với các di sản khác trên địa bàn được xác định là giải pháp cần thiết nhằm lan tỏa giá trị di sản.

Gỏi trứng cá chuồn, đến Quảng Nam không ăn quá tiếc

Món gỏi trứng cá chuồn ở miền Trung tỉnh nào cũng có, nhưng gỏi trứng cá chuồn ở Quảng Nam mang hương vị biển khơi hòa quyện với rau gia vị truyền thống như ngổ điếc, củ nén… nên có hương vị rất riêng.

Đĩa gỏi trứng cá chuồn với nhiều màu sắc bắt mắt và hương vị tuyệt vời

Gỏi trứng cá chuồn ngày xưa là món ăn dân dã từ biển khơi, nhưng nay trở thành món ăn đặc sản của nhiều du khách khi đến xứ Quảng.

“Sạc năng lượng” giữa núi rừng Yang Bay

Rời xa nhịp sống ồn ào của phố thị, dịp lễ 30-4 và 1-5 năm nay, đến với Yang Bay, du khách được đến với một khoảng trời bình yên riêng, nơi có rừng xanh, thác nước và bầu không khí trong lành. Không còn tiếng còi xe, không còn những mảng bê tông khô cứng, Yang Bay mang đến không gian lưu trú xanh mát, nơi mỗi sớm mai thức giấc là một lần được lắng nghe tiếng chim hót và cảm nhận trọn vẹn từng khoảnh khắc giao hòa với thiên nhiên.

Toàn cảnh Khu lưu trú Đảo Ngọc - Yang Bay.

Đêm lên đèn trên bờ kè Đông Hải

Chiều cuối tuần, con đường dẫn ra bờ kè Đông Hải (phường Đông Ninh Hòa) dày thêm những vệt xe. Gió biển mang vị mặn quen, lùa qua những hiên nhà thấp. Trên thân kè, ánh đèn bật sáng từng điểm, nối thành dải dài men theo mép nước. Biển phía ngoài lặng. Phía trong, một nhịp sống khác vừa kịp thức.

Tuyến bờ kè Đông Hải kéo dài dọc làng biển, trở thành không gian dạo bộ và sinh hoạt cộng đồng.

Về ghềnh đá Bàn Than ăn cá chuồn nướng than

Ghềnh đá Bàn Than hiện lên nổi bật với sự giao hòa của biển xanh, đá đen và món cá chuồn nướng than thơm lừng - tất cả tạo nên một trải nghiệm mộc mạc mà khó lòng quên được.

Cá chuồn nướng than với hương vị đặc trưng

Giữa dải biển từng thuộc Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng), xã đảo Tam Hải vẫn vẹn nguyên nét hoang sơ, như một khoảng lặng dịu dàng giữa nhịp sống hiện đại. Nơi đây níu bước chân người đến không chỉ bởi cảnh sắc trong lành, mà còn bởi những hương vị dân dã đậm tình biển.

Những 'báu vật' còn lại tại Phật viện 1.151 năm tuổi ở Đà Nẵng

Từng là trung tâm Phật giáo lớn bậc nhất Đông Nam Á, Phật viện Đồng Dương (Đà Nẵng) nay chỉ còn là phế tích phủ cỏ dại. Song những “báu vật” khai quật tại đây vẫn hé lộ thời kỳ rực rỡ của Phật giáo và nghệ thuật Chămpa hơn một thiên niên kỷ trước.

Phật viện Đồng Dương (xã Đồng Dương, TP Đà Nẵng) được vua Indravarman II xây dựng vào năm 875 để thờ Bồ tát bảo hộ vương triều Laksmindra – Lokesvara (một dạng của Bồ tát Quán Thế Âm). Công trình từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Chămpa, có ảnh hưởng rộng trong khu vực Đông Nam Á thời trung đại, được xem như một “thánh địa” Phật giáo của vương quốc này.

Trường Bồ Đề, chứng tích sống của 'mùa hè đỏ lửa' 1972 ở Quảng Trị

Giữa lòng Thành cổ Quảng Trị, có một công trình vẫn mang trên mình những vết thương chiến tranh chưa bao giờ lành. Đó là Trường Bồ Đề, chứng tích của 81 ngày đêm “mùa hè đỏ lửa” năm 1972.

Được xây dựng từ năm 1959 bởi Hội Phật giáo tỉnh Quảng Trị, Trường Bồ Đề không chỉ là một cơ sở giáo dục mà còn là biểu hiện sinh động của tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời của Phật giáo. Trong suốt những năm hoạt động, nhà trường đào tạo học sinh từ lớp 6 đến lớp 12, trong đó có nhiều em mồ côi, hoàn cảnh khó khăn được cưu mang, tạo điều kiện học tập.

Di tích Trường Bồ Đề, công trình mang dấu tích chiến tranh tại Quảng Trị. Ảnh: Ngọc Vũ