Chùa Phi Lai đẫm máu

Nói đến chùa Phi Lai ở Biên Hòa, tui nhớ đến một ngôi chùa Phi Lai khác cách nơi đây tới gần 300 km. Đó là chùa Phi Lai ở Ba Chúc, Tri Tôn, tỉnh An Giang.

Chùa Phi Lai ở Ba Chúc, Tri Tôn. Ảnh: kienthuc.net.vn

Hơn hai mươi năm trước, nhân dịp cùng dự một hội thảo ở Cần Thơ, anh bạn cùng đi đề nghị tôi cho xe qua Tri Tôn để anh thăm nhà, và thăm mộ thân sinh nhân dịp tiết thanh minh.

Ngọt ngào nghề làm đường thốt nốt của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi

Trải qua thăng trầm của thời gian, nghề làm đường thốt nốt của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi An Giang không chỉ đơn thuần là sinh kế bền vững mà đã hóa thân thành một biểu tượng văn hóa đặc sắc. 

Những cánh rừng thốt nốt bạt ngàn ở vùng Bảy Núi, An Giang.

Nằm ở miền biên viễn Tây Nam của Tổ quốc, vùng Bảy Núi của tỉnh An Giang không chỉ là miền đất của những huyền thoại hùng vĩ mà còn là nơi lưu giữ những tinh hoa văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer. Giữa bức tranh thiên nhiên sơn thủy hữu tình, hình ảnh những hàng thốt nốt vươn cao, tạc vào nền trời xanh thẳm đã trở thành biểu tượng kiêu hãnh của sự sống và sức mạnh bản địa. Cây thốt nốt - một loài cây hoang dại, qua bàn tay tài hoa của con người đã kết tinh thành những giọt mật ngọt ngào, trở thành một di sản ẩm thực độc bản, khẳng định giá trị riêng biệt của mảnh đất An Giang.

Về An Giang, đắm mình trong hương vị bánh Kà tum

Về với vùng đất Bảy Núi An Giang, du khách không chỉ bị mê hoặc bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn bởi những giá trị văn hóa ẩm thực độc bản. Trong đó, bánh Kà tum - món bánh truyền thống của đồng bào Khmer xã Ô Lâm (tỉnh An Giang), một biểu tượng của sự khéo léo, kết tinh từ hương vị đất trời và tấm lòng hiếu khách của người dân nơi đây.

Chị em phụ nữ người dân tộc Khmer trên địa bàn xã Ô Lâm học cách đan vỏ bánh Kà tum tại nhà của Nghệ nhân Néang Phương.

Vẻ đẹp thanh bình của chùa Tà Pạ giữa vùng Bảy Núi, An Giang

Nằm tựa lưng vào triền núi Tà Pạ thuộc xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, Chùa Tà Pạ là một trong những ngôi chùa Khmer tiêu biểu của vùng Bảy Núi, với kiến trúc đặc trưng của Phật giáo Nam tông Khmer. Mái chùa cong vút, hoa văn chạm khắc tinh xảo và gam màu rực rỡ nổi bật giữa không gian núi rừng xanh mát. Không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo của đồng bào Khmer, chùa Tà Pạ còn là điểm đến du lịch hấp dẫn ở Tri Tôn.

Quần thể kiến trúc Chùa Tà Pạ nổi bật giữa khung cảnh thiên nhiên vùng Bảy Núi, An Giang. Ảnh: Thanh Sang-TTXVN

Sản vật miền Tây có múi giống mít, vị chua ngọt như măng cụt hút khách tìm mua

Nhờ phần ruột mềm dẻo, vị chua ngọt giống măng cụt lại có thể làm sinh tố, lắc muối ớt hoặc dầm đường nên sản vật này được người miền Tây và thực khách gần xa ưa chuộng, tìm mua.

Gùi là loại cây mọc hoang dã, phân bổ chủ yếu ở một số tỉnh miền Tây như An Giang, Tây Ninh… và khu vực Tây Nguyên, nơi còn lưu giữ những cánh rừng già tự nhiên.

Quả của loại cây này có vị chua ngọt, trước đây chưa được ưa chuộng nhưng dần trở thành sản vật lạ miệng, hút khách gần xa tìm mua vì sạch, lành lại tươi ngon.

Theo người dân địa phương, mùa quả gùi bắt đầu từ khoảng tháng 3 đến tháng 5 dương lịch hằng năm. Khi đó, quả gùi chín vàng lúc lỉu trên cành, bà con lại rủ nhau vào rừng hái về, đem bán cho thương lái hoặc để thưởng thức.

Quả gùi là sản vật "trời ban" của núi rừng miền Tây, nhất là ở An Giang. Ảnh: SG Nguyen

Chiêm bái tượng Phật A Di Đà cao 24 m tại chùa Kim Tiên

Tượng Phật A Di Đà cao 24 m uy nghi trên mái chính điện chùa Kim Tiên. Ảnh: Thanh Sang-TTXVN

Nằm giữa núi rừng hùng vĩ, chùa Kim Tiên (phường Tịnh Biên, tỉnh An Giang) là điểm đến tâm linh độc đáo của vùng Bảy Núi, An Giang. Điểm nhấn nổi bật của ngôi chùa là tượng Phật A Di Đà cao 24 mét, được đặt uy nghi trên mái chính điện, vươn cao giữa nền trời và núi non trập trùng.

Về Bảy núi ăn bánh Kà tum để năm mới sung túc, đủ đầy

Nguyên liệu làm bánh Kà tum rất quen thuộc, gồm có gạo nếp, đậu trắng, dừa, đường cát, muối…và phần lá câu thốt nốt để làm vỏ bánh. Ảnh: Công Mạo-TTXVN

Kà tum theo tiếng Khmer có nghĩa là “trái lựu” - loại bánh được gói bằng lá cây thốt nốt. Bánh Kà tum mang ý nghĩa của sự đủ đầy, sung túc chỉ xuất hiện trong các dịp lễ, Tết truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer An Giang như: Chol Chnam Thmay, Sen Dolta, Ok om bok. Điều đặc biệt, loại bánh này chỉ có duy nhất ở vùng đất Ô Lâm, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Ngôi đình xưa ở Tân Châu

Đình Long Sơn tọa lạc giữa phố dân cư đông đúc, nhà cửa san sát, thuộc TX. Tân Châu, An Giang. Long Sơn là vùng đất lâu đời và nổi tiếng của xứ lụa Tân Châu. Qua nhiều lần trùng tu, dù mang dáng dấp tân kỳ, nhưng dấu vết ngôi đình xưa vẫn còn đậm nét.

Ngôi đình hơn 170 năm

Cổng vào ngôi đình được xây dựng theo lối mới với cổng tam quan mái lợp ngói. Trước sân đình có một cây dương cổ thụ rất to. Dù nằm trong khu vực phố xá, nhưng khuôn viên ngôi đình có diện tích khá rộng, nhiều công trình phụ được trùng tu xây mới.

Mặt trước đình Long Sơn. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Di tích cổ mộ trên đất cù lao

Từ chợ Vũng Liêm đi xe máy khoảng 30 phút đến bến phà vượt sông Cổ Chiên qua cù lao Dài. Qua phà xong, chúng tôi chạy lòng vòng, hỏi thăm đường tới khu mộ mẫu thân và cha mẹ vợ Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại tại ấp Thái Bình, xã Thanh Bình, H.Vũng Liêm, Vĩnh Long.

Lánh cư ở cù lao Dài

Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh kinh lý đất Gia Định, chiêu mộ dân tới ở và lập làng xã. Năm 1732, thấy vùng này quá rộng, chúa Nguyễn bèn chia cắt, lập thêm châu Định Viễn và dinh Long Hồ. Bấy giờ, lỵ sở dinh Long Hồ đóng tại thôn An Bình, xứ Cái Bè. Đến năm 1765, lỵ sở châu Định Viễn và dinh Long Hồ dời đến xứ Tầm Bào (Vĩnh Long bây giờ). Lúc này, cù lao Dài đã được cư dân xứ Quảng vào khai phá, lập nghiệp.

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Cổ tích Miếu Hội Tân Châu

Trong dân gian, có lẽ do chịu ảnh hưởng tục của người Hoa, người ta gọi ngôi đình làng là miễu, có nơi gọi là miếu võ, thần từ hoặc cổ miếu...

Miếu thờ tứ vị vương

Giới thiệu cho chúng tôi xem hình ảnh ngôi miếu bằng tre lá ngày xưa, ông từ giữ Miếu Hội ở P.Long Châu, TX.Tân Châu (An Giang) nói: "Nghe ông bà kể lại, từ ngôi miếu ban đầu, ông kế hiền đã đứng ra cất lại ngôi miếu nền đúc, mái ngói, rồi có người hiến đất mở rộng thêm, xung quanh toàn cây cổ thụ. Khoảng năm 1968, ngôi miếu bị trúng bom cháy rụi. Sau đó người dân chung sức dựng lại. Ngôi miếu hiện tại được cất trên nền miếu cũ và đã qua nhiều lần sửa chữa".

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Dấu ấn thời khai hoang lập ruộng

Bửu Hương tự, còn gọi là đền thờ Quản Cơ, tọa lạc ấp Bờ Dâu, xã Thạnh Mỹ Tây, H.Châu Phú (An Giang). Người địa phương quen gọi là dinh Đức Cố Quản.

Đây là cơ sở tín ngưỡng của tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương, cũng là nơi thờ tự các vị anh hùng kháng Pháp trong cuộc khởi nghĩa Láng Linh - Bãi Thưa (1867 - 1873), do Quản Cơ Trần Văn Thành lãnh đạo.

Khai hoang lập ruộng

Quản Cơ Trần Văn Thành (1823 - 1873) người thôn Bình Thạnh Đông, tổng An Lương, huyện Đông Xuyên, phủ Tuy Biên, An Giang (nay thuộc H.Phú Tân, An Giang). Ông xuất thân từ gia đình nông dân, có sức mạnh và thông suốt binh thư đồ trận. Năm 19 tuổi, ông nhập ngũ, tham gia bảo vệ biên giới. Nhờ lập nhiều công trạng nên ông nhanh chóng được thăng Suất Đội rồi Phó Quản Cơ.

Mái đền lợp ngói ống, trên nóc xây một cổ lâu gắn tượng lưỡng long tranh châu. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Huyền tích Phù Sơn tự

Giữa cánh đồng mênh mông bát ngát, từ xa đã nhìn thấy tượng Phật Quan Âm và Phật Di Đà cao chừng 30 m, uy nghi sừng sững. Đó là Phù Sơn tự (còn gọi là Núi Nổi), tọa lạc tại giồng Trà Dên, thuộc xã Tân Thạnh, TX.Tân Châu, An Giang.

Chuyện chiếc thuyền bị chìm

Phù Sơn tự là ngôi chùa không xưa lắm nhưng chứa nhiều câu chuyện kỳ bí, có thể bổ sung vào kho tàng huyền thoại Thất Sơn. Núi Nổi thật ra chỉ là ngọn đồi nhỏ cao chừng 10 m so với mặt ruộng, bao gồm đất và đá chất chồng lên nhau trên một diện tích chưa tới 1 ha. Dân gian gọi là Núi Nổi theo truyền thuyết khá ly kỳ, vì mỗi năm vào mùa nước nổi tràn đồng, ngọn núi này chưa bao giờ bị ngập. Chẳng hạn, trận lũ lịch sử năm 2000, toàn vùng châu thổ sông Cửu Long bị ngập lụt nhưng đỉnh Núi Nổi vẫn "bất khả xâm phạm".

Phù Sơn tự. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Dấu vết xưa ở Giồng Thành

Nằm giữa ngôi vườn xanh mát ở P. Long Sơn, TX.Tân Châu (An Giang), Long Hưng tự còn có tên khác là chùa Giồng Thành. Đây là một trong những điểm du lịch tâm linh nổi tiếng tại An Giang và cũng là nơi ghi dấu lịch sử của tiền nhân thời khai hoang, mở cõi.

Dấu vết thành xưa

Trước năm 1960, chùa Giồng Thành ở giữa cánh đồng cô tịch, bên phải rạch Cái Vừng. Đường vô chùa phải qua con lộ đất hai bên trồng nhiều cây to bóng mát. Bấy giờ, dân địa phương xem ngôi chùa là một thắng cảnh của Tân Châu. Mặc dù mang tên Long Hưng tự nhưng ít phổ biến, người ta biết nhiều với tên Giồng Thành vì ngôi chùa nằm ngay vị trí cái nền thành cũ ngày xưa. Theo địa bạ Minh Mạng năm 1836, ở thôn Long Sơn có 2 sở đất lập thổ bảo, tức thành đắp bằng đất. Sau này người ta còn phát hiện vài di tích như hào thành và nền cột cờ xung quanh chùa.

Chùa Giồng Thành còn có tên Long Hưng cổ tự. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Khu chợ nổi tiếng bậc nhất miền Tây có loạt món ‘tí hon’ khiến du khách mê mẩn

Không chỉ nổi tiếng bậc nhất miền Tây với các loại mắm, chợ Châu Đốc còn níu chân du khách bằng thế giới ẩm thực độc đáo, món nào cũng nhỏ xinh, giá rẻ.

Nhắc đến An Giang, chợ Châu Đốc luôn là điểm dừng chân gần như “mặc định” trong hành trình của du khách. Khu chợ sôi động từ sáng sớm đến chiều tối, nhưng nhộn nhịp nhất vẫn là khoảng 6h-9h, khi từng gian hàng ẩm thực tỏa mùi thơm quyến rũ.

Không chỉ nổi tiếng với các loại mắm trứ danh miền Tây, nơi đây còn được ví như thiên đường ẩm thực mini, nơi món nào cũng nhỏ xinh, giá rẻ nhưng hương vị thì khó quên.

Núi Sam, An Giang: Vùng đất linh thiêng nơi miền Tây của Tổ quốc

Núi Sam có tên khác Vĩnh Tế Sơn (do vua Minh Mạng đặt để ghi công cho Thoại Ngọc Hầu trong việc hoàn thành kênh Vĩnh Tế), hay Ngọc Lãnh Sơn (con sam biển) cao 284 m, chu vi 5.200 m thuộc phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang.

Quanh núi Sam có hơn 200 đền, chùa, miếu, am, trong đó nổi tiếng nhất là Miếu Bà chúa Xứ, Chùa Tây An, lăng Thoại Ngọc Hầu, Chùa Hang (còn gọi Chùa Phước Điền) là những hạng mục trong Khu di tích lịch sử - Văn hoá núi Sam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là di tích cấp Quốc gia.

Ngày 19/3/2025 núi Sam đã chứng kiến sự kiện đặc biệt khi UBND tỉnh An Giang tổ chức Lễ đón bằng của UNESCO ghi danh “Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam” là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào đối với người dân An Giang mà còn là niềm vui chung của cả nước.

Núi Sam nhìn từ xa.

Giữ lửa nghề dệt thổ cẩm của người Chăm An Giang

Nép mình nơi ngã ba sông ở đầu nguồn châu thổ Cửu Long, nơi dòng nước mát lành của sông Hậu và sông Châu Đốc cùng in bóng những thánh đường Hồi giáo cổ kính hòa quyện tiếng đọc kinh Quan âm vang như nhịp đập của xóm người Chăm, nghề dệt thổ cẩm truyền thống theo đạo Hồi giáo Islam ở An Giang đã và đang được hồi sinh mạnh mẽ dưới đôi tay của những người phụ nữ xóm Chăm ở ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, tỉnh An Giang. 

Không gian đa sắc màu tại cơ sở dệt thổ cẩm Mohamach ở ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, thị xã Tân Châu (An Giang) thu hút các bạn trẻ người Chăm đến tham quan, trải nghiệm. Ảnh: TTXVN

Không chỉ truyền lửa đam mê từ thế hệ này sang thế hệ khác, các nghệ nhân nơi đây còn biến khung cửi thô sơ thành cầu nối gìn giữ bản sắc văn hóa, phát triển du lịch cộng đồng và tạo sinh kế bền vững cho địa phương.

Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê: Hội tụ những giá trị nổi bật để trở thành Di sản văn hoá thế giới

Khu di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật Óc Eo - Ba Thê (xã Óc Eo, tỉnh An Giang) là một quần thể di tích đặc biệt quan trọng phản ánh nền văn hóa Óc Eo cổ đại (thế kỷ 1-7) và Vương quốc Phù Nam. Đây là quần thể di tích kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng có quy mô, nơi tập trung dày đặc các di tích khảo cổ đặc sắc nhất ở Nam Bộ; góp phần phác họa diện mạo về một trung tâm tôn giáo lớn và đời sống văn hóa rất đặc sắc của cư dân đô thị cổ Óc Eo trong lịch sử.

Khám phá rừng tràm đẹp và nổi tiếng nhất Việt Nam

Với diện tích hơn 800 ha, rừng tràm Trà Sư được xem là “lá phổi xanh” của vùng Bảy Núi, đồng thời là nơi bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập nước đặc trưng của Đồng bằng sông Cửu Long. Nằm giữa vùng Thất Sơn, rừng tràm Trà Sư (xã Núi Cấm, tỉnh An Giang) nổi bật với hệ sinh thái ngập nước đặc trưng của Tây Nam Bộ.

Màu xanh bạt ngàn của tràm, bèo phủ kín mặt nước, xen lẫn ánh nắng vàng tạo nên khung cảnh thiên nhiên yên bình, cuốn hút. Không chỉ là "lá phổi xanh" điều hòa môi trường, Trà Sư còn là khu bảo tồn đa dạng sinh học với nhiều loài chim, thủy sinh quý hiếm.

Màu xanh của tràm hòa quyện cùng mặt nước phẳng lặng tạo nên khung cảnh rất nên thơ. Ảnh: Thanh Sang-TTXVN

An Giang: Phát huy các giá trị di sản văn hóa, phát triển kinh tế di sản

Tỉnh An Giang luôn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, góp phần hình thành công nghiệp văn hóa.

Là địa phương nằm ở vùng biên giới Tây Nam Tổ quốc, có 29 dân tộc cùng sinh sống, nhiều di sản văn hóa, di tích lịch sử và các lễ hội truyền thống đặc sắc của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

Để phát triển kinh tế di sản, phát huy các giá trị di sản văn hóa, những năm qua, tỉnh An Giang luôn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, góp phần hình thành công nghiệp văn hóa.

Hồ nước vùng cao

Những hồ nước vùng cao rộng lớn nằm dưới chân các ngọn núi cung cấp nước tưới tiêu cho người dân và phòng cháy, chữa cháy rừng hiệu quả. Hiện nay, các hồ nước này được xây dựng kiên cố, là địa chỉ du lịch hấp dẫn.

Tích nước từ mạch nước trên núi

Nằm dưới chân núi Cô Tô, hồ Soài So, xã Tri Tôn có diện tích khoảng 5 ha, với sức chứa khoảng 400.000 m³ nước. Mùa mưa, từng giọt nước nhỏ róc rách len lỏi qua các khe đá rồi tích tụ thành dòng suối Vàng mát lành chảy xuống hồ Soài So. Qua vài đám mưa già, hồ Soài So sẽ hứng đầy ắp nước. Nguồn nước phong phú, mặt hồ phẳng lặng như gương, nên thơ và hữu tình.

Hồ Thủy Liêm trên núi Cấm. Ảnh: THÀNH CHINH