Bẻ một nhành cây, nhành cây trứng cá...

Có một loại trái cây ăn khá ngon, vị ngọt ngọt, mùi thơm thơm, con nít rất khoái ăn (người lớn và già như tui cũng khoái) nhưng không thể mua được. Lý do là... không ai bán, cho dù mua ngoài chợ, mua trong siêu thị hay mua online.

Trái này tròn tròn, nhỏ như viên bi. Cây mọc ở rất nhiều nơi tại miền Nam, đặc biệt ở khu vực gần nhà tui nhiều lắm, hái ăn thoải mái.

Đó là cây trứng cá.

Gà thùng rác ở Sydney

Ngay trong buổi sáng đầu tiên ở Sydney, tui đã hết sức ngạc nhiên thấy ở khu vực sân nơi mình ở có mấy con chim to như con cò lững thững đi tới đi lui. Tui chỉ Bùm và hỏi:

• Chim nhà ai nuôi hả con?

• À, không phải đâu ba. Đó là con Ibis, nó sống tự do chớ không có ai nuôi hết. Ở đây người ta còn kêu nó là Bin Chicken, tức là gà thùng rác, vì nó thường bươi thùng rác để kiếm ăn.

Ibis đi lững thững tự nhiên ở khoảng sân bên đường

Truyền thuyết Bà Rịa và địa danh Bà Rịa

Nguyễn Đình Thống là một nhà nghiên cứu lịch sử chuyên sâu về Nam Bộ, đặc biệt là lịch sử Bà Rịa – Vũng Tàu và Côn Đảo. Ông có học vị Tiến sĩ khoa học lịch sử, từng công tác tại Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bà Rịa – Vũng Tàu và giữ vai trò lãnh đạo trong Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Hiện nay ông là phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TPHCM.

Bài viết công phu về Truyền thuyết Bà Rịa và địa danh Bà Rịa sau đây của ông đã được trình bày trong hội thảo khoa học về nhân vật Bà Rịa và ngôi mộ bà Rịa ở Long Điền, đăng lại trên tạp chí Thông tin Khoa học Công nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu số 4-1998, sau đó được nhiều nguồn khác đăng lại như Tạp chí Xưa & Nay, Khoa Văn học trường Đại học KHXN & NV TPHCM... Nội dung bài viết sau đây được dẫn lại từ website Khoa Văn học trường Đại học KHXN & NV TPHCM ngày 21/9/2012.

---

“Bà Rịa ở địa đầu biên giới trấn Biên Hòa, là đất có danh tiếng, cho nên các phủ phía Bắc có câu ngạn rằng, “cơm Nai Rịa - cá Rí Rang” ấy là lấy xứ Đồng Nai mà Bà Rịa đứng đầu mà bao gồm cả Bến Nghé, Sài Gòn, Mỹ Tho, Long Hồ vậy”. Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức đã chép như vậy. Gần đây, tin tức về những hoạt động thiết thực kỷ niệm 300 năm Đồng Nai - Biên Hòa, 300 năm Sài Gòn, thành phố Hồ Chí Minh khiến các độc giả Bà Rịa - Vũng Tàu cũng thảo luận thật sôi nổi một vấn đề: lịch sử hình thành vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu và nguồn gốc địa danh Bà Rịa. Sau cuộc tranh luận hết sức sôi động suốt một ngày ròng tại cuộc Hội thảo khoa học ngày 25-9-1998 do Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức về Nhân vật chí tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, chúng tôi lại được tham dự cuộc hội thảo rất thú vị về ngôi mộ bà Nguyễn Thị Rịa do huyện ủy Long Đất tổ chức ngày 7-10-1998 tại xã Tam An, truyền rằng đó là nơi bà có công khai hoang, lập làng và bà mất ở đấy. Và quả là ít có một nhân vật lại có trong nhiều truyền thuyết như Bà Rịa.

Cổng khu di tích Mộ Bà Rịa. Ảnh: Báo Thanh niên

Mộ Bà Rịa ở Long Điền

Ở Long Điền có khu di tích Mộ Bà Rịa. Nơi đó có mộ của bà Nguyễn thị Rịa, - được cho là người mà tên đã được đặt cho vùng đất Bà Rịa - có đền thờ bà và có tượng đài kỷ niệm.

Lăng mộ tướng quân Châu văn Tiếp ở Hắc Lăng

Danh tướng Châu văn Tiếp - một trong Gia Định tam hùng thời chúa Nguyễn Ánh - quê quán ở Phù Mỹ, Bình Định (là quê nội tui luôn đó nghen!), sinh sống ở Phú Yên, theo Nguyễn Ánh bôn ba chinh chiến khắp nơi, rồi tử trận tại Vĩnh Long. Ấy vậy nhưng ngôi mộ của ông không nằm ở bất cứ nơi nào trong các nơi kể trên, mà nằm ở Hắc Lăng, thuộc huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Khi đến viếng mộ ông ở Hắc Lăng, tui thắc mắc điều này lắm.

Mộ tướng quân Châu văn Tiếp. Dòng chữ trên bia là Lâm Hải quận công Chu Văn Tiếp chi mộ. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Châu văn Tiếp trong Sông Côn mùa lũ

Nhắc đến sự xuất hiện của nhân vật Châu văn Tiếp trong tiểu thuyết lịch sử không thể bỏ qua tiểu thuyết Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác. Trong bộ Gia Long tẩu quốc của Tân Dân Tử, Châu văn Tiếp được lý tưởng hóa thành một con người nghĩa khí, trang dũng tướng võ nghệ cao cường, thậm chí là một vị thần trên thượng giới được đầu thai xuống trần để phò vua giúp nước. Trong Tây Sơn tam kiệt của Vũ Thanh, Châu văn Tiếp là hào kiệt của một gia tộc võ học lẫy lừng, người kế thừa dòng họ võ tướng này nhưng chọn con đường khác với nhà Tây Sơn. Còn trong Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác, Châu văn Tiếp chỉ là một nhân vật khá nổi trội trong dòng chảy lịch sử với những chọn lựa đúng sai (mà dưới góc nhìn của tác giả tiểu thuyết thì sai nhiều hơn) và ưu nhược điểm của mình.

Bìa sách Sông Côn mùa lũ, NXB Hội Nhà văn, bản phát hành năm 2017

Cao thủ võ lâm Châu văn Tiếp qua tiểu thuyết võ hiệp

Trong bài trước, tui đã kể chuyện danh tướng Châu văn Tiếp qua bộ tiểu thuyết lịch sử Gia Long tẩu quốc - Hoàng tử Cảnh như Tây - Gia Long phục quốc của Tân Dân Tử, xuất bản đầu thập niên 1930. Bữa nay xin kể tiếp chuyện cao thủ võ lâm Châu văn Tiếp qua bộ tiểu thuyết lịch sử Tây Sơn tam kiệt của Vũ Thanh, xuất bản đầu thập niên 2010.

Trước hết xin được nói qua về tác giả Vũ Thanh và bộ tiểu thuyết Tây Sơn tam kiệt

Vũ Thanh và bộ tiểu thuyết Tây Sơn tam kiệt

Tác giả Vũ Thanh ký tặng sách ở TPHCM. Ảnh: Vũ Thanh

Chuyện tình của tướng quân Châu văn Tiếp qua... tiểu thuyết

Châu văn Tiếp là một danh tướng, một khai quốc công thần thời chúa Nguyễn Ánh. Ông đã từng được người đời xưng tụng là một trong Gia Định Tam Hùng (hai người còn lại là Võ Tánh và Đỗ Thanh Nhơn). Với vai trò nổi bật, trong những câu chuyện lịch sử về Gia Long - Nguyễn Ánh, hành trạng của Châu văn Tiếp được nhắc đến rất nhiều. Ở đây tui muốn nhắc đến một bộ tiểu thuyết như vậy. Đó là bộ truyện lịch sử về vua Gia Long của Tân Dân Tử.

Lăng mộ Châu văn Tiếp ở Hắc Lăng, Long Điền

Châu văn Tiếp - Dấu xưa của một danh tướng

Từ Bà Rịa đi theo quốc lộ 55 về hướng Long Điền, đến chợ An Ngãi rẽ phải theo con đường nhỏ khoảng 1 km người ta sẽ bắt gặp một khu lăng mộ bề thế. Đó là Lăng Quận công Châu văn Tiếp.

Lăng quận công Châu văn Tiếp. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Cách đó không xa, khoảng 500 met theo đường đi bộ là một ngôi đình trang nghiêm. Đó là đình thần Hắc Lăng, thờ 2 vị thần là Châu văn Tiếp và Nguyễn Diên.

Chợ ở đường lên chùa

Chùa Cổ Thạch là một ngôi chùa cổ, khai sơn từ năm 1835, nằm trên một ngọn đồi cao khoảng 64 m, cạnh bãi biển Cà Dược. Nơi đây không chỉ là một ngôi chùa mà là một quần thể kiến trúc, am, điện, cốc được xây dựng rải rác, liên hoàn trên khu đồi đá rộng hơn 4 hecta. Ngôi chính điện nằm xen lẫn với những tảng đá to dựng đứng, kế đó là các nhà thiền, từ đường, nhà tổ, gác chuông, lầu trống, am cốc thờ tự... Đây là điểm tham quan hấp dẫn du khách, đặc biệt là những người đến bãi biển Cổ Thạch để ngoạn cảnh, tắm biển.

Đường lên chùa

Bàng biển

Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Hình trên chụp ở ven biển Cổ Thạch, phường Tuy Phong, tỉnh Lâm Đồng (ấy, viết cho đúng với địa danh hành chính bây giờ, chớ viết cho quen thuộc dễ hiểu thì là ở huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận).

Cây trong hình là cây bồng bồng (có khi còn gọi là lá hen hay bàng biển), tên khoa học là Calotropis gigantea, thuộc họ Thiên lý (Asclepiadaceae).

Tại Việt Nam, cây mọc hoang rất nhiều ở vùng đồi cát ven biển các tỉnh miền Trung và Nam Trung Bộ. Những hình này cũng chụp ở ven biển Cô Thạch.

Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san

Lá phong trên quốc kỳ Canada

Nhắc đến lá phong, người ta lại nghĩ ngay tới Canada. Bởi vì chiếc lá phong là biểu tượng chính thức trên quốc kỳ Canada, được phê duyệt năm 1965).

Có nhiều lý do khiến cho chiếc lá phong xuất hiện trên quốc kỳ Canada, nhưng tui sẽ không bàn ở đây. Điều tui muốn nhắc là cây phong là cây bản địa cực kỳ đặc trưng của Canada.

Trên thế giới có khoảng 150 loài phong thì Canada sở hữu ít nhất 10 loài phong bản địa mọc tự nhiên. Trong đó nổi tiếng nhất là loài Sugar Maple (Acer saccharum - Phong đường), nguồn cung cấp siro phong nổi tiếng thế giới.

Kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn

Năm 2026 đánh dấu tròn 300 năm ngày sinh của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (02/08/1726 – 02/08/2026). Ông là một trong những nhà bác học kiệt xuất, nhà tư tưởng lớn và là biểu tượng tri thức đồ sộ nhất trong lịch sử Việt Nam.

Tại kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 43 (tháng 10/2025), UNESCO đã chính thức thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam trao Nghị quyết của UNESCO vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726-2026) cho đại diện Việt Nam và tỉnh Hưng Yên - Ảnh: VGP/Phương Nguyên

Cả thế giới ở Đà Lạt

Ở Đà Lạt không chỉ có phim trường Trung quốc, Mông Cổ, Nhật Bản như tui đã kể đâu nghen. Còn nữa!

• Muốn đi Hà Lan hay Bắc Âu: Hãy tới Fresh Garden Đà Lạt. Nơi đây ngập sắc hoa gợi nhớ đến làng quê Hà Lan. Điểm nhấn nổi bật tại đây là cối xay gió khổng lồ phủ đầy hoa, những ngôi nhà bằng hoa tươi, cùng các đại cảnh đồi hoa trải dài uốn lượn.

Rừng phong giữa lòng Đà Lạt

Nói đến điểm du lịch mang phong cách Nhật Bản ở Đà Lạt thì ngoài Hoàng Long Ohayo còn phải kể đến Khu Du lịch Lá phong, tại số 45 đường Đặng Thái Thân, phường Xuân Hương.

Vườn Nhật Bản ở chân đèo Mimosa

Không chỉ có "phim trường" Trung quốc, Mông Cổ, ở Đà Lạt còn có phim trường Nhật Bản.

Nếu ở phía Tây Đà Lạt có đèo Tà Nung và cạnh đó là Mongo Land thì ở phía Đông, dưới chân đèo Mimosa là Hoàng Long Ohayo, điểm đến mang phong cách Nhật Bản.
Ohayo (おはよう) là câu chào hỏi trong tiếng Nhật, còn Hoàng Long là tên của nhà đầu tư nơi này (Hoàng Long Group).

Thảo nguyên Mông Cổ ở Đà Lạt

Như đã giới thiệu trong bài trước, nhiều khu vui chơi ở Đà Lạt hiện giờ được tạo như một phim trường để du khách đến chụp ảnh. Rất nhiều khu mang tên Tàu với khung cảnh Tàu, như Lạc Hư cổ trấn, Hiệp Khách quán, Lạc Tiên giới...

Sánh vai cùng các điểm đến Trung Hoa còn có điểm đến Mông Cổ. Đó là khu Mongo Land thu hút rất đông du khách.

Lão tiền bối đến Lạc Hư cổ trấn

Đà Lạt ngày nay có rất nhiều điểm du lịch mới (và điểm du lịch cũ được làm mới) khiến những người quyến luyến với Đà Lạt xưa sẽ ngỡ ngàng và tiếc nhớ khi tìm về chốn cũ.

Một trong những xu hướng tạo nên điểm du lịch mới là tạo nên các phim trường để du khách - nhất là giới trẻ - tới để check in, chụp hình sống ảo. Người hoài cổ tới đây sẽ thất vọng khi những gì xa xưa gắn với kỷ niệm của mình đã không còn nữa và buông lời chê trách: Tất cả đều là giả tạo! Thế nhưng với người trẻ, đây là những khung cảnh, những khung hình đẹp tuyệt vời.

Lạc Hư cổ trấn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Trảng nước

Ở Đồng Nai có nhiều địa danh có chữ Trảng, như: huyện Trảng Bom, phường Trảng Dài (thuộc TP Biên Hòa cũ), ấp Trảng Táo (thuộc huyện Xuân Lộc cũ). Ngoài Đồng Nai thì có huyện Trảng Bàng (cũ) ở Tây Ninh.

Tự điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học) định nghĩa: Trảng là khoảng đất rộng giữa rừng hoặc giữa hai khu rừng. Bùi Đức Tịnh (trong Lược khảo nguồn gốc địa danh Nam bộ) thì giải thích: Trảng là chỗ trống trải vì không có cây mọc, ở giữa một khu rừng hay bên cạnh một khu rừng.

Nghĩ về 3 ngôi Chùa Bà Châu Đốc

Ở Việt Nam có tới 3 ngôi Chùa Bà Châu Đốc. Ngôi có thể coi là Chùa Bà Châu Đốc nguyên gốc chính là ngôi ở Châu Đốc, dưới chân núi Sam. Chùa Bà Châu Đốc 2 ở Nhà Bè và Chùa Bà Châu Đốc 3 ở quận 9 (các địa danh hành chánh Châu Đốc, Nhà Bè, quận 9 nói theo tên cũ cho dễ hình dung, lát nữa sẽ ghi địa chỉ mới cho chính xác).

Điều thú vị là cả 3 ngôi Chùa Bà Châu Đốc này không có ngôi nào thật sự là Chùa Bà Châu Đốc hết, kể cả ngôi Chùa Bà Châu Đốc zin!

Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam - Châu Đốc. Ảnh: Phạm Hoài Nhân