Gốm Biên Hòa - một lựa chọn văn hóa trên vùng đất Ðồng Nai

Xuôi theo dòng Ðồng Nai, nơi in dấu bao lớp trầm tích lịch sử của vùng đất Trấn Biên xưa, nghề gốm Biên Hòa đã hình thành, phát triển, trở thành một mạch nguồn văn hóa bền bỉ.

Công đoạn chấm men cho bình gốm họa tiết “3 hoa” tại xưởng gốm của chị Nguyễn Hoa (ở phường Biên Hòa), chuẩn bị phục vụ thị trường Tết 2026.

Gốm không chỉ hiện diện như sản phẩm thủ công mỹ nghệ mà còn trở thành một lựa chọn văn hóa tinh tế, gợi nhớ cội nguồn và hun đúc bản sắc đất và người Đồng Nai.

Mùa cao su thay lá

Mùa cao su thay lá đến rất khẽ, khẽ đến mức người ta chỉ nhận ra khi một buổi sáng bỗng thấy con đường quen trở nên khác lạ. Không còn màu xanh liền mạch chạy dài tít tắp, rừng cao su hiện ra với những gam màu trầm hơn, chín hơn, như thể đất trời vừa hạ giọng. Nắng vẫn còn đó, nhưng nắng không còn gắt; gió vẫn thổi, nhưng gió dường như biết đi nhẹ để không làm giật mình những chiếc lá đang ở ranh giới cuối cùng của một vòng đời.

Con đường như được “nhuộm vàng” bởi cảnh sắc cao su mùa thay lá.

Những chiếc lá cao su bắt đầu đổi màu từ trên ngọn xuống. Ban đầu chỉ là vài tán cây lấm tấm vàng, rồi dần dần cả khu rừng nhuốm một sắc nâu đỏ rất riêng. Lá không rụng ồ ạt. Chúng rơi từng chiếc, chậm rãi, đủ để người ta kịp nhìn theo quỹ đạo mỏng manh ấy mà nghĩ ngợi. Có chiếc lá xoay nhẹ trong gió, có chiếc rơi thẳng, khẽ khàng chạm đất rồi nằm yên, như thể đã hoàn thành xong việc của mình.

Lễ hội vật làng Vĩnh Khê - di sản của tinh thần thượng võ

Với lịch sử gần 700 năm, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê (phường An Hải, Hải Phòng) trở thành biểu tượng sinh động của tinh thần thượng võ, đạo lý 'uống nước nhớ nguồn' và sức mạnh đoàn kết cộng đồng.

Nhiều nét độc đáo

Theo sử liệu còn lưu giữ của địa phương, Lễ hội vật làng Vĩnh Khê được hình thành từ thời nhà Trần, vào khoảng thế kỷ XIV, gắn với tín ngưỡng thờ phụng và tri ân công đức nhị vị Thành hoàng làng Vũ Dao, Vũ Sào – những vị tướng tài có công giúp dân lập làng, bảo vệ xóm thôn, xây dựng cuộc sống yên bình, no ấm.

Hằng năm, lễ hội được tổ chức trong ba ngày đầu xuân, trong đó ngày mùng 7 tháng giêng là chính hội. Đây là dịp để nhân dân địa phương dâng lễ vật, sản vật do chính tay mình làm ra, bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân, cầu mong một năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình hạnh phúc, cuộc sống đủ đầy.

Sản vật 'trời ban' ở Quảng Ngãi ăn giòn mát, làm món trộn càng ngon

Tầm trong và sau Tết (khoảng từ tháng 2 đến tháng 5 dương lịch) là thời điểm người dân Lý Sơn (Quảng Ngãi) khai thác sản vật này, đem về chế biến thành nhiều món hấp dẫn.

Ở đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) có một sản vật quen thuộc với người bản địa nhưng còn khá xa lạ với du khách thập phương, được gọi với cái tên thân thương là rau bồng bồng, cum cúm.

Thực chất đây là một loại rong sụn thường xuất hiện ở vùng biển miền Trung nhưng phổ biến hơn cả là ở Lý Sơn, nhất là khu vực đảo An Bình (đảo Bé).

Rau cum cúm thân tròn, không dài, chỉ chừng 10-15cm, phân thành nhiều nhánh nhỏ xòe ra như san hô và có các màu sắc khác nhau.

Chúng mọc thành từng đám ở mực nước tầm 1-5m, bám trên đá hay lẩn khuất trong những rạn san hô ngầm, cách bờ đảo khoảng chục mét.

Giá trị đặc biệt của những cây đại cổ thụ ở chùa Côn Sơn

Trong khuôn viên chùa Côn Sơn (thành phố Hải Phòng) có những cây đại cổ thụ đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Những cây đại cổ thụ bên cạnh mái chùa Côn Sơn cổ kính

Dạo bước dưới hàng thông cổ thụ rồi lách qua cánh cổng chùa Côn Sơn rêu phong, du khách như lạc vào một không gian tĩnh mịch, mà ở đó thời gian như ngưng đọng.

Kia mái chùa cổ kính, đây tiếng chuông trầm mặc rồi tan dần theo những làn hương trầm vương vấn. Trước mắt du khách hiện ra những gốc cây đại sù sì, rêu mốc và hợp với cảnh vật nơi này một cách lạ lùng.

Di tích cách mạng đình Kim Sơn

Đình Kim Sơn ở thôn Kim Sơn, xã Kiến Hưng (Hải Phòng) là một trong những di tích cách mạng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng sớm nhất ở Hải Phòng.

Đình Kim Sơn được trùng tu khang trang.

Chùa Động Ngọ - ngôi cổ tự hơn 1.000 năm tuổi ở Hải Phòng

Nằm ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng), chùa Động Ngọ là một trong những ngôi cổ tự mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Chùa Động Ngọ ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng).

Bí ẩn thời niên thiếu của Hưng Đạo Đại vương và dấu tích ở chùa Thắng Nghiêm

Tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản 'Trần triều sự tích', cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy. Ảnh: ANTAMTOUR

Hiện không có bộ chính sử nào cho biết về giai đoạn đầu đời của Trần Quốc Tuấn từ khi sinh ra cho đến năm 1251 - thời điểm ông lấy Thiên Thành công chúa. Cũng không có chính sử ghi Trần Quốc Tuấn sinh năm nào.

Tuy nhiên, tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản "Trần triều sự tích", đã cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của ông, gắn với thời gian ông ẩn cư, học tập và tu luyện tại ngôi chùa này.

Từ bản thần tích còn lưu giữ và đối chiếu với Đại Việt sử ký toàn thư, PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học) cho rằng có thể tạm thời ghi nhận Trần Quốc Tuấn sinh ngày 10 tháng 3 năm Tân Mão (1231). Cũng theo đó, khi Trần Quốc Tuấn khoảng 6 - 7 tuổi, sau sự việc cha ông là Trần Liễu chống triều đình (năm 1237), ông được mẹ nuôi, cũng là cô ruột là Thụy Bà công chúa đưa về ẩn cư tại chùa Thắng Nghiêm (Khúc Thủy). Ông ẩn cư và học tập dưới sự che chở của sư thầy trụ trì ngôi chùa và của mẹ nuôi, trong khoảng 12 - 13 năm (1237 - 1250).

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy được cho là nơi ẩn cư và học tập của Trần Quốc Tuấn trong khoảng 12 - 13 năm. Ảnh: ANTAMTOUR

Nhận định của PGS.TS Nguyễn Minh Tường được nhiều nhà khoa học khác đánh giá cao và cho rằng kết luận bước đầu Trần Quốc Tuấn đã từng ẩn cư học tập, tu luyện ở chùa Thắng Nghiêm là rất có cơ sở. Được biết, Trần triều sự tích là bản thần tích được chép lại vào cuối thế kỷ XIX. Đây được đánh giá là tài liệu đặc biệt, có cốt lõi lịch sử nhất định.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy và thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo đã từng được cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đề cập đến trong một nghiên cứu. Ảnh: ANTAMTOUR

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thị Vinh (Viện Sử học) cũng đưa ra cảnh báo các bản thần tích hiện còn nói chung cần phải được thẩm định kỹ về nội dung và xác định rõ về niên đại mới bảo đảm độ tin cậy. Hiện nay, phần nhiều di tích đều bị mất thần tích và nhiều địa phương đang tìm cách để khôi phục. Song đã có khá nhiều chuyện "râu ông nọ cắm cằm bà kia", thậm chí làm méo mó lịch sử bởi bệnh "sính" sự tích nhân thần có công với nước.

Tư liệu thần tích có vai trò quan trọng đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và tái tạo di tích. Song cũng cần thận trọng khi sử dụng các tài liệu này. Bản thần tích Trần triều sự tích được lưu giữ từ lâu tại chùa Thắng Nghiêm là tài liệu quý nhưng chưa được kiểm chứng nên chưa có độ tin cậy...

Được biết, cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cũng đã từng đề cập đến vấn đề này trong một nghiên cứu. Dù chưa đưa ra khẳng định, song với tầm ảnh hưởng sâu rộng của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đối với lịch sử thì chắc chắn sẽ có thêm nhiều nghiên cứu khác để đưa ra một lời giải về bí ẩn thời niên thiếu của ông.

Theo sử sách, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn có phần lớn thời gian gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp cho đến khi qua đời.

Anh Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết, dù thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo chưa được khẳng định, song những gì ông đóng góp đối với lịch sử dân tộc, đặc biệt là trong 3 lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông để bảo vệ bờ cõi Đại Việt đã được sử sách ghi chép khá chi tiết. Sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần 1 năm 1258, khoảng năm 1262, Trần Hưng Đạo về Vạn Kiếp xây dựng phòng tuyến quân doanh phòng bị. Đây cũng là những tư liệu gián tiếp chứ không có tư liệu trực tiếp nào khẳng định ông về năm nào.

Sau khi giặc trở lại lần thứ 2 (1285) và lần thứ 3 (cuối năm 1287-1288) đều thất bại khiến chúng từ bỏ dã tâm xâm lược Đại Việt.

Sử sách ghi lại, sau khi đất nước thanh bình, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến chọn Vạn Kiếp - nơi trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông là đại bản doanh của ông cùng tướng sĩ làm nơi sinh sống.

Ngày 20/8 âm lịch năm Hưng Long thứ 8 (1300), Hưng Đạo Đại vương từ trần tại Tư dinh Vạn Kiếp. Tương truyền, trước khi hóa Thánh, Hưng Đạo Vương lên núi Mâm Xôi, 1 trong 9 ngọn núi thuộc dãy núi Trán Rồng phía sau đền Kiếp Bạc để từ biệt con dân. Khi Hưng Đạo Vương hóa Thánh về trời, nhân dân làng Kiếp, làng Bạc tiếc thương đã mang xôi lễ và 100 nén hương lên núi Mâm Xôi thờ phụng.

Theo văn bia tại di tích, đền Kiếp Bạc được xây dựng sau khi Hưng Đạo Đại vương qua đời năm 1300, vị trí đền ở trung tâm thung lũng Kiếp Bạc, trên khu đất rộng khoảng 13.500 m².

Như vậy, dù những cứ liệu về thời niên thiếu Trần Hưng Đạo sinh sống tại đâu vẫn còn nhiều điểm chưa được khẳng định, không có chính sử mà chỉ căn cứ vào bản "Trần triều sự tích", song phần lớn thời gian - gần 40 năm (khoảng từ năm 1262 cho đến khi ông qua đời), ông đã gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp - đại bản doanh của ông trong kháng chiến. Vạn Kiếp và các trận chiến đẩy lùi quân giặc hung hãn đến từ phương Bắc cũng làm nên tên tuổi của ông - Quốc công Tiết chế Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. 

TIẾN HUY

Báo Hải Phòng online - 16/02/2026

Canh thụt - nét độc đáo trong văn hóa ẩm thực của đồng bào M’nông

Giữa đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ, nơi tiếng chiêng ngân vang thẩm thấu qua muôn ngàn màu sắc của lễ hội, ẩm thực của đồng bào M’nông luôn mang một màu sắc riêng biệt, độc đáo; không cầu kỳ, không nặng về hình thức mà ẩn chứa trong đó sự mộc mạc, tinh túy và hơi thở núi rừng. Trong đó, canh thụt được xem là đặc sản tiêu biểu, phản ánh rõ nét văn hóa lao động, sinh hoạt và triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên của cư dân bản địa.

Trong mâm cơm truyền thống của người M’nông không thể thiếu món canh thụt.

Bánh hỏi lòng heo Phú Long - món ngon giữ hồn ẩm thực địa phương

Trong hành trình khám phá vùng Lâm Đồng biển xanh dịp cuối năm, giữa vô vàn thức quà của biển, nhóm bạn từ TP Hồ Chí Minh vẫn nhất quyết chọn bánh hỏi lòng heo Phú Long. Món ăn dân dã, quen thuộc ở nhiều nơi, nhưng theo họ, “nếu không thưởng thức thì chuyến đi chưa thật trọn vẹn”.

Chị Bùi Xuân Thảo - chủ quán bánh hỏi lòng heo Quỳnh (bìa trái) chia sẻ món ăn sáng dân dã nhưng được nhiều thực khách yêu thích