Ký ức chùa Hoa Mai ở Sài Gòn - còn lại một hương hoa lạ

Mai Hoa Tự, tên ngôi chùa gắn với loài mai ấy mọc trên gò gần Chợ Lớn của Sài Gòn, ngôi chùa chỉ còn trong ký ức bời dằng dặc lịch sử đất ấy thời nào cũng là doanh trại quân đội.

Lạ, bởi Mai ở gò mai không phải thuộc về Mai thông thường ở Nam Bộ, loài ấy thuộc họ măng cụt, cây lâu năm thành cổ thụ, vút cao, hương hoa phảng phất, sắc hoa đẹp, nụ hoa nhỏ nhắn xinh xinh.

Mai Hoa Tự - tên ngôi chùa gắn với loài mai ấy mọc trên gò gần Chợ Lớn - Sài Gòn, ngôi chùa chỉ còn trong ký ức bời dằng dặc lịch sử đất ấy thời nào cũng là doanh trại quân đội.

Chùa Sổ - từ đạo quán, Đạo giáo đến di tích quốc gia

Chùa Sổ còn là kho tàng văn hóa, lịch sử, nơi mỗi pho tượng, tấm bia hay di vật đều kể lại câu chuyện về tinh thần hiếu nghĩa và khát vọng sống thiện của người xưa.

Tượng Tam Thanh chùa Sổ. Ảnh: Kế Hưng

Ngôi chùa mang trong mình dấu ấn tôn giáo độc lạ và lịch sử lâu đời trong nhiều thời kỳ đã gắn bó mật thiết với bao thế hệ cư dân ven đô. Không ồn ào, phô trương, chùa Sổ lặng lẽ như một chứng nhân, lưu giữ lớp trầm tích văn hóa của mảnh đất Thăng Long - Hà Nội.

Ăn bánh xèo dế cơm mùa dế lụt xứ Quảng

Mùa mưa lụt ở xứ Quảng từng là mùa của những con dế cơm bò ra khỏi hang, cũng là mùa lũ trẻ theo cha ra bãi biền bắt dế. Món dế chiên giòn, bánh xèo dế cơm gợi nhớ ký ức bên bếp lửa.

Bánh xèo nhân dế, tôm, thịt thơm ngon, hấp dẫn ngày mưa - Ảnh: Tác giả cung cấp

Truyền thuyết Bà Rịa và địa danh Bà Rịa

Nguyễn Đình Thống là một nhà nghiên cứu lịch sử chuyên sâu về Nam Bộ, đặc biệt là lịch sử Bà Rịa – Vũng Tàu và Côn Đảo. Ông có học vị Tiến sĩ khoa học lịch sử, từng công tác tại Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bà Rịa – Vũng Tàu và giữ vai trò lãnh đạo trong Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Hiện nay ông là phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TPHCM.

Bài viết công phu về Truyền thuyết Bà Rịa và địa danh Bà Rịa sau đây của ông đã được trình bày trong hội thảo khoa học về nhân vật Bà Rịa và ngôi mộ bà Rịa ở Long Điền, đăng lại trên tạp chí Thông tin Khoa học Công nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu số 4-1998, sau đó được nhiều nguồn khác đăng lại như Tạp chí Xưa & Nay, Khoa Văn học trường Đại học KHXN & NV TPHCM... Nội dung bài viết sau đây được dẫn lại từ website Khoa Văn học trường Đại học KHXN & NV TPHCM ngày 21/9/2012.

---

“Bà Rịa ở địa đầu biên giới trấn Biên Hòa, là đất có danh tiếng, cho nên các phủ phía Bắc có câu ngạn rằng, “cơm Nai Rịa - cá Rí Rang” ấy là lấy xứ Đồng Nai mà Bà Rịa đứng đầu mà bao gồm cả Bến Nghé, Sài Gòn, Mỹ Tho, Long Hồ vậy”. Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức đã chép như vậy. Gần đây, tin tức về những hoạt động thiết thực kỷ niệm 300 năm Đồng Nai - Biên Hòa, 300 năm Sài Gòn, thành phố Hồ Chí Minh khiến các độc giả Bà Rịa - Vũng Tàu cũng thảo luận thật sôi nổi một vấn đề: lịch sử hình thành vùng đất Bà Rịa - Vũng Tàu và nguồn gốc địa danh Bà Rịa. Sau cuộc tranh luận hết sức sôi động suốt một ngày ròng tại cuộc Hội thảo khoa học ngày 25-9-1998 do Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức về Nhân vật chí tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, chúng tôi lại được tham dự cuộc hội thảo rất thú vị về ngôi mộ bà Nguyễn Thị Rịa do huyện ủy Long Đất tổ chức ngày 7-10-1998 tại xã Tam An, truyền rằng đó là nơi bà có công khai hoang, lập làng và bà mất ở đấy. Và quả là ít có một nhân vật lại có trong nhiều truyền thuyết như Bà Rịa.

Cổng khu di tích Mộ Bà Rịa. Ảnh: Báo Thanh niên

Mộ Bà Rịa ở Long Điền

Ở Long Điền có khu di tích Mộ Bà Rịa. Nơi đó có mộ của bà Nguyễn thị Rịa, - được cho là người mà tên đã được đặt cho vùng đất Bà Rịa - có đền thờ bà và có tượng đài kỷ niệm.

Bàu Thành: Dấu tích cổ ở Nam bộ từng là nơi huấn luyện voi chiến

Bàu Thành (Long Điền, TP.HCM) là di tích cổ gắn với thành lũy xưa, từng là nơi huấn luyện voi chiến và giữ vai trò quan trọng trong quá trình mở cõi phương nam của người Việt.

Bàu Thành, nơi huấn luyện voi chiến

Hồ Bàu Thành ở xã Long Điền (TP.HCM), không chỉ là một thắng cảnh tự nhiên mà còn được xem là di tích cổ xưa nhất của người Việt ở Nam bộ, gắn liền với quá trình khai hoang, mở cõi phương nam dưới thời các chúa Nguyễn. Nơi đây vừa là chứng tích quân sự, vừa là biểu tượng của ý chí bền bỉ của lưu dân Việt trong buổi đầu đặt chân đến vùng đất mới.

Tái hiện đàn voi tắm hồ xong đi lên bờ. ẢNH: NGUYỄN LONG

Ngôi đình giữa trung tâm TP.HCM giữ nguyên 5 sắc phong triều Nguyễn hơn 170 năm

Đình Nam Chơn ở quận 1 cũ, TP.HCM là nơi lưu giữ 5 sắc phong triều Nguyễn thời vua Tự Đức từ năm 1853, mang giá trị lịch sử hơn 170 năm.

Sắc phong triều Nguyễn - "báu vật" quý của đình Nam Chơn

Giữa trung tâm TP.HCM nhộn nhịp, đình Nam Chơn hiện ra như một không gian tách biệt, lưu giữ những giá trị văn hóa xưa. Nơi đây còn bảo tồn 5 sắc phong triều Nguyễn từ năm 1853 - những "báu vật" có niên đại hơn 170 năm.

Đình Nam Chơn là ngôi đình cổ giữa trung tâm TP.HCM còn lưu giữ 5 sắc phong triều Nguyễn. ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Lăng mộ tướng quân Châu văn Tiếp ở Hắc Lăng

Danh tướng Châu văn Tiếp - một trong Gia Định tam hùng thời chúa Nguyễn Ánh - quê quán ở Phù Mỹ, Bình Định (là quê nội tui luôn đó nghen!), sinh sống ở Phú Yên, theo Nguyễn Ánh bôn ba chinh chiến khắp nơi, rồi tử trận tại Vĩnh Long. Ấy vậy nhưng ngôi mộ của ông không nằm ở bất cứ nơi nào trong các nơi kể trên, mà nằm ở Hắc Lăng, thuộc huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Khi đến viếng mộ ông ở Hắc Lăng, tui thắc mắc điều này lắm.

Mộ tướng quân Châu văn Tiếp. Dòng chữ trên bia là Lâm Hải quận công Chu Văn Tiếp chi mộ. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Ngôi chùa hơn 180 năm tuổi dưới chân núi Thùy Vân, gắn với truyền thuyết 'rồng nghỉ chân'

Chùa Long Bàn - ngôi chùa hơn 180 năm tuổi nằm cuối dãy núi Thùy Vân gắn với truyền thuyết "cửu long chầu" vẫn giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc cổ thời Nguyễn.

Tại sao gọi là chùa Long Bàn?

Đến mảnh đất Long Điền (TP.HCM), chỉ cần hỏi thăm về chùa Long Bàn, hầu như ai cũng có thể tận tình chỉ lối. Bởi, ngôi chùa hơn 180 năm tuổi này không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia mà còn là "chùa làng" thân thuộc của bao thế hệ nơi đây.

Phù điêu rồng chầu ở ngôi chùa hơn 180 năm tuổi - một nét đẹp điển hình của kiến trúc truyền thống Phật giáo thời Nguyễn tại Long Điền. ẢNH: TRẦN TIẾN

Châu văn Tiếp trong Sông Côn mùa lũ

Nhắc đến sự xuất hiện của nhân vật Châu văn Tiếp trong tiểu thuyết lịch sử không thể bỏ qua tiểu thuyết Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác. Trong bộ Gia Long tẩu quốc của Tân Dân Tử, Châu văn Tiếp được lý tưởng hóa thành một con người nghĩa khí, trang dũng tướng võ nghệ cao cường, thậm chí là một vị thần trên thượng giới được đầu thai xuống trần để phò vua giúp nước. Trong Tây Sơn tam kiệt của Vũ Thanh, Châu văn Tiếp là hào kiệt của một gia tộc võ học lẫy lừng, người kế thừa dòng họ võ tướng này nhưng chọn con đường khác với nhà Tây Sơn. Còn trong Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác, Châu văn Tiếp chỉ là một nhân vật khá nổi trội trong dòng chảy lịch sử với những chọn lựa đúng sai (mà dưới góc nhìn của tác giả tiểu thuyết thì sai nhiều hơn) và ưu nhược điểm của mình.

Bìa sách Sông Côn mùa lũ, NXB Hội Nhà văn, bản phát hành năm 2017