Đầu xuân về Kim Sơn Tự

Khi hơi Tết còn vương trên lộc biếc, mưa xuân vừa kịp hong mềm đất đá, người dân Thái Nguyên và các tỉnh lân cận lại rủ nhau trẩy hội chùa Hang - Kim Sơn Tự. Dòng người từ khắp nơi tìm về với ước nguyện cầu một năm bình an, để chạm vào miền ký ức văn hóa đã bền bỉ suốt gần nghìn năm nơi cửa ngõ phía Bắc của Thái Nguyên...

Người dân và du khách đến chiêm bái ở chùa cổ.

Chùa cổ Tường Vân – Điểm hẹn văn hóa tâm linh ngày xuân

Chùa Tường Vân (còn gọi là chùa Giáng) được xây dựng từ thế kỷ XIV - thời nhà Trần, tọa lạc dưới chân núi Đún (Đốn Sơn) thuộc khu 3, xã Vĩnh Lộc. Không gian chùa linh thiêng cùng với cảnh quan thiên nhiên đẹp, kiến trúc độc đáo đã thu hút nhiều du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, vãn cảnh, thắp hương cầu an, cầu phúc.

Du khách đến tham quan, vãn cảnh chùa Tường Vân, xã Vĩnh Lộc.

Chùa Chặng - cõi thiêng bên dòng Mã giang

Chùa Chặng (Ngọc Châu tự) tọa lạc tại thôn Hoàng Giang, xã Cẩm Thủy. Đây là vùng đất cổ, nằm bên bờ sông Mã, phong cảnh hữu tình, có cư dân sinh sống lâu đời. Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng người dân trong và ngoài xã, chùa được tu bổ, tôn tạo, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của Nhân dân.

Di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh chùa Chặng (Ngọc Châu tự).

Chiêm bái tượng Phật A Di Đà cao 24 m tại chùa Kim Tiên

Tượng Phật A Di Đà cao 24 m uy nghi trên mái chính điện chùa Kim Tiên. Ảnh: Thanh Sang-TTXVN

Nằm giữa núi rừng hùng vĩ, chùa Kim Tiên (phường Tịnh Biên, tỉnh An Giang) là điểm đến tâm linh độc đáo của vùng Bảy Núi, An Giang. Điểm nhấn nổi bật của ngôi chùa là tượng Phật A Di Đà cao 24 mét, được đặt uy nghi trên mái chính điện, vươn cao giữa nền trời và núi non trập trùng.

Chùa Dừa - điểm nhấn kiến trúc độc đáo giữa xứ dừa Vĩnh Long

Nằm cạnh dòng sông Hàm Luông, giữa vùng đất xứ dừa thuộc xã Phước Mỹ Trung, tỉnh Vĩnh Long, Chùa Dừa nổi lên như một điểm đến mới mẻ, mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa. Ở nơi cây dừa từ lâu đã trở thành trục kinh tế - văn hóa - cảnh quan của vùng đất miệt vườn, ngôi chùa nhỏ này là minh chứng sinh động cho cách dừa bước vào không gian kiến trúc và đời sống tâm linh.

Cổng tam quan uy nghiêm dẫn vào chùa, nơi cây dừa không chỉ là cảnh quan mà còn là "linh hồn" của công trình kiến trúc. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

“Chùa Dừa” tên chính thức là chùa Long Quang, tọa lạc tại ấp Mỹ Sơn Đông, được xây dựng từ năm 1915 trên khuôn viên đất rộng khoảng 7.000 m². Tuy nhiên, chỉ từ năm 2018 đến nay, ngôi chùa mới bắt đầu một hướng trùng tu đặc biệt, từng bước thay thế các vật liệu xây dựng thông thường bằng gỗ dừa. Hệ thống cột, kèo, ván lợp mái cùng phần lớn các hạng mục nội thất bên trong đều được làm từ chất liệu gắn bó mật thiết với đời sống xứ dừa.

Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo và ngôi mộ cổ không rõ lai lịch

Chùa Viên Giác ở thành phố Huế mới hoàn thành trùng tu đã tạo điểm nhấn với kiến trúc độc đáo, thu hút nhiều người tham quan, chiêm bái dịp đầu Xuân.

Chùa Viên Giác tọa lạc trên đường Út Tịch, khu quy hoạch Bàu Vá, phường Thủy Xuân, thành phố Huế. Theo tài liệu Phật giáo, ngôi chùa này do Tổ sư Liễu Quán xây dựng trong thời gian tu tập, truyền bá đạo Phật tại Phú Xuân (1722-1742). Lúc đầu, người sáng lập Thiền phái Liễu Quán, một dòng thiền thuần Việt ra đời vào đầu thế kỷ XVIII tại Đàng Trong, đặt tên nơi đây là thảo am Cát Tường, sau để lại cho các đệ tử.

Dưới triều đại vua Minh Mạng, có đại sư Long Hưng đến trùng hưng, trụ trì và đổi tên thành Viên Giác tự. Năm Mậu Thân (1848), công chúa Diên Phước Nguyễn Phước Tĩnh Hảo, trưởng nữ của vua Thiệu Trị (chị gái vua Tự Đức) phát tâm cúng dường xây dựng chùa lớn hơn.

Chiêm bái tượng Phật Quan Âm cao nhất Đông Nam Á trên đỉnh núi Thiên Mã

Với chiều cao 125m, tượng Phật Quan Âm trên đỉnh núi Thiên Mã ở Quảng Ngãi được xem là cao nhất Đông Nam Á, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương đến tham quan, chiêm bái.

Tượng Quan Âm thuộc chùa Minh Đức, khởi công xây dựng năm 2020, tọa lạc trên đỉnh núi Thiên Mã – một trong ba ngọn núi “Tam Thiên” nổi tiếng của tỉnh Quảng Ngãi gồm Thiên Ấn, Thiên Bút và Thiên Mã.

Núi Thiên Mã (nghĩa là ngựa trời) nằm ở cuối sông Trà Khúc, cách trung tâm tỉnh khoảng 15 km về hướng biển.

Với tổng chiều cao 125 m, tượng Quan Âm tại đây hiện được xem là cao nhất Đông Nam Á và nằm trong nhóm những tượng Phật cao hàng đầu thế giới. Nếu so trong nước, tượng cao hơn nhiều so với tượng Quan Âm trên núi Bà Đen (Tây Ninh) cao 72 m hay tượng tại chùa Linh Ẩn (Đà Lạt) cao 71 m.

Chùa Minh Đức nằm trong Khu văn hóa tâm linh Thiên Mã, được xây dựng trên đỉnh núi cao khoảng 75 m. Nhờ vị trí nổi bật, từ trung tâm Quảng Ngãi có thể dễ dàng nhìn thấy tượng. Đặc biệt, khi di chuyển trên các tuyến đường Hoàng Sa, Trường Sa dọc hai bờ sông Trà Khúc, hình ảnh tượng Phật nổi bật giữa nền trời tạo ấn tượng rõ nét.

Một số hình ảnh về tượng Phật Quan Âm cao nhất Đông Nam Á:

Chùa Minh Đức được xây dựng trên núi Thiên Mã cao khoảng 75 m, khởi công từ đầu năm 2020, với điểm nhấn là tượng Phật Quan Âm vươn cao 125 m.

Chùa Tân Quang, Xuân Bính Ngọ

Chùa Gò Sỏi vốn là một ngôi chùa cổ. Cách đây khoảng 200 năm tại khu đất gò sỏi thuộc ấp Cầu Hang xã Hóa An, TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, nhân dân trong làng xây dựng nên một ngôi chùa. Thế nên Chùa thường được gọi là Chùa Làng hay Chùa Gò Sỏi.

Thập niên 1970, 1980 nơi chùa tọa lạc gần điểm khai thác đá nên thường bị rung chuyển, sập ngói. Do vậy, năm 1984 dân làng đã làm lễ dời chùa Gò Sỏi về ấp An Hòa, cũng thuộc xã Hóa An và lấy tên là chùa Tân Quang.

Theo thời gian, chùa xuống cấp dần. Tháng 01/2010, ngôi bảo điện chùa Tân Quang được xây dựng lại và chùa được đại trùng tu cho đến ngày hôm nay.

Chùa Tân Quang sau đại trùng tu. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, năm 2018

Hai ngôi chùa cổ kề nhau bên hồ Tây

Chùa Tảo Sách và chùa Vạn Niên nằm gần nhau ven hồ Tây, trở điểm đến tâm linh và vãn cảnh quen thuộc của nhiều người dân và du khách mỗi dịp Tết.

Chùa Vạn Niên (364 đường Lạc Long Quân, phường Tây Hồ) nằm giữa không gian xanh mát ven hồ Tây với hai cổng vào.

Giá trị đặc biệt của những cây đại cổ thụ ở chùa Côn Sơn

Trong khuôn viên chùa Côn Sơn (thành phố Hải Phòng) có những cây đại cổ thụ đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Những cây đại cổ thụ bên cạnh mái chùa Côn Sơn cổ kính

Dạo bước dưới hàng thông cổ thụ rồi lách qua cánh cổng chùa Côn Sơn rêu phong, du khách như lạc vào một không gian tĩnh mịch, mà ở đó thời gian như ngưng đọng.

Kia mái chùa cổ kính, đây tiếng chuông trầm mặc rồi tan dần theo những làn hương trầm vương vấn. Trước mắt du khách hiện ra những gốc cây đại sù sì, rêu mốc và hợp với cảnh vật nơi này một cách lạ lùng.

Chùa Động Ngọ - ngôi cổ tự hơn 1.000 năm tuổi ở Hải Phòng

Nằm ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng), chùa Động Ngọ là một trong những ngôi cổ tự mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Chùa Động Ngọ ở Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng (thành phố Hải Phòng).

Bí ẩn thời niên thiếu của Hưng Đạo Đại vương và dấu tích ở chùa Thắng Nghiêm

Tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản 'Trần triều sự tích', cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy. Ảnh: ANTAMTOUR

Hiện không có bộ chính sử nào cho biết về giai đoạn đầu đời của Trần Quốc Tuấn từ khi sinh ra cho đến năm 1251 - thời điểm ông lấy Thiên Thành công chúa. Cũng không có chính sử ghi Trần Quốc Tuấn sinh năm nào.

Tuy nhiên, tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) còn lưu giữ bản "Trần triều sự tích", đã cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của ông, gắn với thời gian ông ẩn cư, học tập và tu luyện tại ngôi chùa này.

Từ bản thần tích còn lưu giữ và đối chiếu với Đại Việt sử ký toàn thư, PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học) cho rằng có thể tạm thời ghi nhận Trần Quốc Tuấn sinh ngày 10 tháng 3 năm Tân Mão (1231). Cũng theo đó, khi Trần Quốc Tuấn khoảng 6 - 7 tuổi, sau sự việc cha ông là Trần Liễu chống triều đình (năm 1237), ông được mẹ nuôi, cũng là cô ruột là Thụy Bà công chúa đưa về ẩn cư tại chùa Thắng Nghiêm (Khúc Thủy). Ông ẩn cư và học tập dưới sự che chở của sư thầy trụ trì ngôi chùa và của mẹ nuôi, trong khoảng 12 - 13 năm (1237 - 1250).

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy được cho là nơi ẩn cư và học tập của Trần Quốc Tuấn trong khoảng 12 - 13 năm. Ảnh: ANTAMTOUR

Nhận định của PGS.TS Nguyễn Minh Tường được nhiều nhà khoa học khác đánh giá cao và cho rằng kết luận bước đầu Trần Quốc Tuấn đã từng ẩn cư học tập, tu luyện ở chùa Thắng Nghiêm là rất có cơ sở. Được biết, Trần triều sự tích là bản thần tích được chép lại vào cuối thế kỷ XIX. Đây được đánh giá là tài liệu đặc biệt, có cốt lõi lịch sử nhất định.

Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy và thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo đã từng được cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đề cập đến trong một nghiên cứu. Ảnh: ANTAMTOUR

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thị Vinh (Viện Sử học) cũng đưa ra cảnh báo các bản thần tích hiện còn nói chung cần phải được thẩm định kỹ về nội dung và xác định rõ về niên đại mới bảo đảm độ tin cậy. Hiện nay, phần nhiều di tích đều bị mất thần tích và nhiều địa phương đang tìm cách để khôi phục. Song đã có khá nhiều chuyện "râu ông nọ cắm cằm bà kia", thậm chí làm méo mó lịch sử bởi bệnh "sính" sự tích nhân thần có công với nước.

Tư liệu thần tích có vai trò quan trọng đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và tái tạo di tích. Song cũng cần thận trọng khi sử dụng các tài liệu này. Bản thần tích Trần triều sự tích được lưu giữ từ lâu tại chùa Thắng Nghiêm là tài liệu quý nhưng chưa được kiểm chứng nên chưa có độ tin cậy...

Được biết, cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cũng đã từng đề cập đến vấn đề này trong một nghiên cứu. Dù chưa đưa ra khẳng định, song với tầm ảnh hưởng sâu rộng của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đối với lịch sử thì chắc chắn sẽ có thêm nhiều nghiên cứu khác để đưa ra một lời giải về bí ẩn thời niên thiếu của ông.

Theo sử sách, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn có phần lớn thời gian gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp cho đến khi qua đời.

Anh Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết, dù thời niên thiếu của danh tướng Trần Hưng Đạo chưa được khẳng định, song những gì ông đóng góp đối với lịch sử dân tộc, đặc biệt là trong 3 lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông để bảo vệ bờ cõi Đại Việt đã được sử sách ghi chép khá chi tiết. Sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần 1 năm 1258, khoảng năm 1262, Trần Hưng Đạo về Vạn Kiếp xây dựng phòng tuyến quân doanh phòng bị. Đây cũng là những tư liệu gián tiếp chứ không có tư liệu trực tiếp nào khẳng định ông về năm nào.

Sau khi giặc trở lại lần thứ 2 (1285) và lần thứ 3 (cuối năm 1287-1288) đều thất bại khiến chúng từ bỏ dã tâm xâm lược Đại Việt.

Sử sách ghi lại, sau khi đất nước thanh bình, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến chọn Vạn Kiếp - nơi trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông là đại bản doanh của ông cùng tướng sĩ làm nơi sinh sống.

Ngày 20/8 âm lịch năm Hưng Long thứ 8 (1300), Hưng Đạo Đại vương từ trần tại Tư dinh Vạn Kiếp. Tương truyền, trước khi hóa Thánh, Hưng Đạo Vương lên núi Mâm Xôi, 1 trong 9 ngọn núi thuộc dãy núi Trán Rồng phía sau đền Kiếp Bạc để từ biệt con dân. Khi Hưng Đạo Vương hóa Thánh về trời, nhân dân làng Kiếp, làng Bạc tiếc thương đã mang xôi lễ và 100 nén hương lên núi Mâm Xôi thờ phụng.

Theo văn bia tại di tích, đền Kiếp Bạc được xây dựng sau khi Hưng Đạo Đại vương qua đời năm 1300, vị trí đền ở trung tâm thung lũng Kiếp Bạc, trên khu đất rộng khoảng 13.500 m².

Như vậy, dù những cứ liệu về thời niên thiếu Trần Hưng Đạo sinh sống tại đâu vẫn còn nhiều điểm chưa được khẳng định, không có chính sử mà chỉ căn cứ vào bản "Trần triều sự tích", song phần lớn thời gian - gần 40 năm (khoảng từ năm 1262 cho đến khi ông qua đời), ông đã gắn bó với mảnh đất Vạn Kiếp - đại bản doanh của ông trong kháng chiến. Vạn Kiếp và các trận chiến đẩy lùi quân giặc hung hãn đến từ phương Bắc cũng làm nên tên tuổi của ông - Quốc công Tiết chế Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn. 

TIẾN HUY

Báo Hải Phòng online - 16/02/2026

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Huyền tích Phù Sơn tự

Giữa cánh đồng mênh mông bát ngát, từ xa đã nhìn thấy tượng Phật Quan Âm và Phật Di Đà cao chừng 30 m, uy nghi sừng sững. Đó là Phù Sơn tự (còn gọi là Núi Nổi), tọa lạc tại giồng Trà Dên, thuộc xã Tân Thạnh, TX.Tân Châu, An Giang.

Chuyện chiếc thuyền bị chìm

Phù Sơn tự là ngôi chùa không xưa lắm nhưng chứa nhiều câu chuyện kỳ bí, có thể bổ sung vào kho tàng huyền thoại Thất Sơn. Núi Nổi thật ra chỉ là ngọn đồi nhỏ cao chừng 10 m so với mặt ruộng, bao gồm đất và đá chất chồng lên nhau trên một diện tích chưa tới 1 ha. Dân gian gọi là Núi Nổi theo truyền thuyết khá ly kỳ, vì mỗi năm vào mùa nước nổi tràn đồng, ngọn núi này chưa bao giờ bị ngập. Chẳng hạn, trận lũ lịch sử năm 2000, toàn vùng châu thổ sông Cửu Long bị ngập lụt nhưng đỉnh Núi Nổi vẫn "bất khả xâm phạm".

Phù Sơn tự. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Dấu xưa mở cõi đất phương Nam: Dấu vết xưa ở Giồng Thành

Nằm giữa ngôi vườn xanh mát ở P. Long Sơn, TX.Tân Châu (An Giang), Long Hưng tự còn có tên khác là chùa Giồng Thành. Đây là một trong những điểm du lịch tâm linh nổi tiếng tại An Giang và cũng là nơi ghi dấu lịch sử của tiền nhân thời khai hoang, mở cõi.

Dấu vết thành xưa

Trước năm 1960, chùa Giồng Thành ở giữa cánh đồng cô tịch, bên phải rạch Cái Vừng. Đường vô chùa phải qua con lộ đất hai bên trồng nhiều cây to bóng mát. Bấy giờ, dân địa phương xem ngôi chùa là một thắng cảnh của Tân Châu. Mặc dù mang tên Long Hưng tự nhưng ít phổ biến, người ta biết nhiều với tên Giồng Thành vì ngôi chùa nằm ngay vị trí cái nền thành cũ ngày xưa. Theo địa bạ Minh Mạng năm 1836, ở thôn Long Sơn có 2 sở đất lập thổ bảo, tức thành đắp bằng đất. Sau này người ta còn phát hiện vài di tích như hào thành và nền cột cờ xung quanh chùa.

Chùa Giồng Thành còn có tên Long Hưng cổ tự. ẢNH: HOÀNG PHƯƠNG

Ngôi chùa bằng đá hiếm thấy thu hút du khách đến chiêm bái ở miền Tây

Ngôi chùa trăm năm tuổi ở miền Tây gây ấn tượng khi được dựng lên từ hàng chục nghìn viên đá nguyên khối, tạo nên kiến trúc mộc mạc, bền vững và khác lạ.

Tọa lạc trên đường Trần Hưng Đạo (phường Phú Lợi, TP Cần Thơ), chùa Vĩnh Hưng còn gọi là Tổ đình Vĩnh Hưng, được xem là một trong những công trình tín ngưỡng độc đáo bậc nhất miền Tây. Ngôi chùa gây ấn tượng bởi toàn bộ kiến trúc được xây dựng từ hàng chục nghìn viên đá nguyên khối, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc.

Chùa mang kiến trúc độc đáo, được xây dựng hoàn toàn bằng đá, bố cục hài hòa giữa kiến trúc Nhật Bản và Việt Nam

Chùa Vĩnh Nghiêm - Di sản văn hóa thế giới của Bắc Ninh

Nét cổ kính, trang nghiêm của chùa Vĩnh Nghiêm. Ảnh: Việt Hùng – TTXVN

Trong số các điểm di tích của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc vừa được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, tỉnh Bắc Ninh có 2 di tích là chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà. Đây là hai danh lam cổ tự có những giá trị nổi bật toàn cầu, độc đáo riêng có, minh chứng cho sự trường tồn của Phật giáo Trúc Lâm - dòng Thiền mang tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời và hồn cốt văn hóa dân tộc Việt Nam. Chùa Vĩnh Nghiêm (còn gọi là chùa Đức La) nằm ở phường Tân An, tỉnh Bắc Ninh, được xây dựng từ thời Lý với tên gọi ban đầu là chùa Chúc Thánh. Đến thời Trần, chùa được mở rộng, tôn tạo và đổi tên thành Vĩnh Nghiêm, mang ý nghĩa “mãi mãi tôn nghiêm”.

Chùa Gò Kén, những chuyện thuở ban sơ

 Cây kén là cây gì trong tên chùa Gò Kén?

Chùa Thiền Lâm ở Tây Ninh có tên dân gian là chùa Gò Kén, lời giải thích cho cái tên này được người dân kể lại một cách thống nhất và rõ ràng: chùa nằm trên một cái gò đất cao mọc đầy dây kén, gọi là Gò Kén.

Chùa Gò Kén 2025. Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Không ai thắc mắc hay nghi ngờ gì về xuất xứ cái tên Gò Kén hết, nhưng dây kén là dây gì thì nhiều người không biết (trong đó có tui).

Chùa Đỏ - điểm đến bình yên trên phố Lê Lai

Chùa Đỏ nằm trong con ngõ nhỏ phố Lê Lai, phường Ngô Quyền (Hải Phòng) là điểm đến bình yên giữa lòng thành phố Cảng.

Toàn cảnh chùa Đỏ nhìn từ bên ngoài

Bảo vật quốc gia ở chùa Giám

Cửu phẩm Liên hoa ở chùa Giám, xã Cẩm Giang (Hải Phòng) được nhiều người biết đến không chỉ là một cối kinh Phật mà còn là tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu của kiến trúc dân gian.

Tòa Cửu phẩm Liên hoa ở chùa Giám được công nhận là bảo vật quốc gia. ẢNH: THÀNH CHUNG

Tấm bia đá trên lưng rùa ở chùa Gò Kén

Bước vào chùa Gò Kén, ta sẽ thấy ngay trong sân chùa trước chánh điện một con rùa mang bia đá trên lưng.

Ảnh: Phạm Hoài Nhân

Điều lạ là trên bia ngoài một số chữ Hán như thường thấy trong các công trình tín ngưỡng cổ, người ta lại thấy những chữ tiếng Pháp. Bia này là gì và những chữ trên đó có ý nghĩa gì?