Món ngon từ điều

Đồng Nai là “thủ phủ” trồng điều của cả nước với tổng diện tích trên 176 ngàn hécta, chủ yếu tập trung ở phía Bắc của tỉnh. Từ lâu, hạt điều không chỉ là mặt hàng nông sản xuất khẩu mà còn có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon mang hương vị đặc trưng.

Hạt và quả điều trở thành nguyên liệu chính cho nhiều món ngon được sử dụng trong các bếp ăn, chế biến món ăn hằng ngày cũng như những sản phẩm đặc sản làm quà, trong đó một số món ngon được nhiều người biết đến như: hạt điều rang muối, kẹo hạt điều, điều sấy tẩm gia vị, xôi hạt điều, canh chua quả điều, lá nhíp xào hạt điều, thịt kho quả điều…

Đẹp ngỡ ngàng với hoa kèn hồng trên đường Cách Mạng Tháng Tám, phường Trấn Biên

Những ngày này, một đoạn đường Cách Mạng Tháng Tám thuộc phường Trấn Biên (ngay vòng xoay Quảng trường Sông Phố và trụ sở UBND tỉnh) như khoác lên mình dải lụa hồng, khi những hàng cây kèn hồng đồng loạt trổ hoa, dệt nên một khoảng trời rực rỡ.

Đường Cách mạng Tháng Tám trước Trường tiểu học Nguyễn Du, phường Trấn Biên nên thơ với những hàng cây kèn hồng rực rỡ. Ảnh: Công Nghĩa

Trong cái nắng nhẹ nhàng của những ngày đầu xuân phương Nam, sắc hồng mỏng manh của từng chùm hoa kèn hồng rung khẽ trước gió, khiến lòng người bỗng chốc lắng lại. Ai đi ngang qua đoạn đường này cũng chẳng nỡ bước nhanh, chỉ muốn dừng chân để ngắm nhìn cảnh sắc lãng mạn mỗi năm chỉ có một mùa.

Hơn 800 người diễu hành trẩy hội chùa Ông ở Đồng Nai

Hơn 800 người hóa trang thành thần tiên, nhân vật lịch sử, múa lân sư rồng, mặc trang phục truyền thống... diễu hành qua các tuyến phố trung tâm tỉnh Đồng Nai.

Ngày 26/2 (mùng 10 tháng Giêng), người dân Đồng Nai, TPHCM cùng nhiều khách du lịch tham gia diễu hành lễ nghinh thần độc đáo trên đường phố phường Trấn Biên (Đồng Nai) trong chương trình Lễ hội chùa Ông 2026.

Lễ Nghinh thần diễu hành trên nhiều tuyến đường phố phường Trấn Biên (Đồng Nai) gồm nhiều diễn viên biểu diễn văn nghệ, hóa trang các vị thần, nhân vật lịch sử trên các đường phố với độ dài khoảng 2,2 km.

Đoàn diễu hành đi trên đường Cách Mạng Tháng Tám (phường Trấn Biên, Đồng Nai).

Chùa Tân Quang, Xuân Bính Ngọ

Chùa Gò Sỏi vốn là một ngôi chùa cổ. Cách đây khoảng 200 năm tại khu đất gò sỏi thuộc ấp Cầu Hang xã Hóa An, TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, nhân dân trong làng xây dựng nên một ngôi chùa. Thế nên Chùa thường được gọi là Chùa Làng hay Chùa Gò Sỏi.

Thập niên 1970, 1980 nơi chùa tọa lạc gần điểm khai thác đá nên thường bị rung chuyển, sập ngói. Do vậy, năm 1984 dân làng đã làm lễ dời chùa Gò Sỏi về ấp An Hòa, cũng thuộc xã Hóa An và lấy tên là chùa Tân Quang.

Theo thời gian, chùa xuống cấp dần. Tháng 01/2010, ngôi bảo điện chùa Tân Quang được xây dựng lại và chùa được đại trùng tu cho đến ngày hôm nay.

Chùa Tân Quang sau đại trùng tu. Ảnh: Phạm Hoài Nhân, năm 2018

Vùng đất Hóa An xưa và nay

Phường Hóa An (TP. Biên Hòa) xưa thuộc làng Tân An và thôn Tân Hóa. Năm 1899, thôn Tân Hóa và làng Tân An sáp nhập thành làng Hóa An (Tổng Chánh Mỹ Thượng, H.Phước Chánh, phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa). Vào thời vua Tự Đức (1847-1883), làng Hóa An vỏn vẹn chưa tới 20 nhà.

Một góc nơi khuôn viên chùa Hiển Lâm (Hóc Ông Che). Ảnh: Đ.PHÚ

Với vùng đất được hình thành từ khá lâu đời, cư dân P. Hóa An góp phần làm đa dạng, phong phú về phong tục tập quán, văn hóa, con người của xứ Biên Hòa - Đồng Nai xưa và nay.

Giữ hương men rượu cần

Trong bức tranh đa sắc màu của các dân tộc anh em trên dải đất hình chữ S, rượu cần hiện lên như một biểu tượng văn hóa đặc trưng của các dân tộc thiểu số miền núi. Tại vùng đất Đông Nam Bộ, nơi hội tụ của những cư dân địa phương lâu đời và những cộng đồng di cư theo dòng lịch sử, rượu cần không chỉ là thức uống mà còn là nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, cầu nối giao thoa văn hóa các dân tộc.

Từ xã Lộc Quang đến vùng lõi Bù Gia Mập và cả huyền thoại sóc Bom Bo, hương men rượu cần đang kể những câu chuyện khác nhau về sức sống mãnh liệt của bản sắc.

Xóm Lò Heo

Không phải ngẫu nhiên khi nhà nghiên cứu Lương Văn Lựu (1916-1992) - tác giả bộ địa chí Biên Hòa sử lược toàn biên trong chương Tỉnh thành Biên Hòa vào đầu thế kỷ XX bên cạnh việc chỉ rõ những công trình xây dựng quan trọng và tiêu biểu như: tòa bố, tòa án, nhà thương, trường học, chợ Biên Hòa, thành cổ, sân vận động… đã đưa vào một cơ sở dịch vụ giết mổ gia súc, được gọi là… lò sát sinh.

Xóm Lò Heo trong bản đồ Biên Hòa năm 1968. Ảnh do nhà nghiên cứu Lê Ngọc Quốc cung cấp.

Theo đó, “Lò sát sinh: Mới lập ở đầu đường Lý Thường Kiệt, sau dời đến “Thủy phi thuyền” (nay là trung tâm Phụng Hoàng). Kế, lại được thiên di lên đầu đường Trần Thượng Xuyên (còn lưu lại tục danh là Xóm Lò Heo"… “Lò Heo: Xóm Hoa - Việt tại góc đường Trần Thượng Xuyên - Thành Thái” (nay là khu phố Thành Thái, phường Trấn Biên). Vậy là nguồn gốc của Xóm Lò Heo đã rõ, chỉ tiếc là cụ Lương Văn Lựu không ghi cụ thể thời gian ra đời của khu dân cư khá đặc biệt này.

Song mai Tân Phú

Những năm qua, vào mỗi dịp Tết Nguyên đán, có 4 cây mai tại tỉnh Đồng Nai trở thành những “ngôi sao sáng” trên mạng xã hội. 2 trong số 4 “nhân vật thương hiệu” này là cặp song mai cây anh - cây em tại xã Phú Xuân cũ, nay là xã Tân Phú (2 cây mai vàng còn lại ở xã Xuân Lộc và xã Phú Lợi).

Cây mai cổ thụ có tuổi đời khoảng 70 năm ở xã Tân Phú nở rộ vàng rực trong dịp Tết những năm trước.

Ngoài kích thước thuộc dạng “hiếm có khó tìm”, việc gia chủ luôn rộng cửa để mọi người đến tham quan, chụp ảnh là điều tạo nên sức hút của cặp “song mai” này.

Gốm Biên Hòa - một lựa chọn văn hóa trên vùng đất Ðồng Nai

Xuôi theo dòng Ðồng Nai, nơi in dấu bao lớp trầm tích lịch sử của vùng đất Trấn Biên xưa, nghề gốm Biên Hòa đã hình thành, phát triển, trở thành một mạch nguồn văn hóa bền bỉ.

Công đoạn chấm men cho bình gốm họa tiết “3 hoa” tại xưởng gốm của chị Nguyễn Hoa (ở phường Biên Hòa), chuẩn bị phục vụ thị trường Tết 2026.

Gốm không chỉ hiện diện như sản phẩm thủ công mỹ nghệ mà còn trở thành một lựa chọn văn hóa tinh tế, gợi nhớ cội nguồn và hun đúc bản sắc đất và người Đồng Nai.

Mùa cao su thay lá

Mùa cao su thay lá đến rất khẽ, khẽ đến mức người ta chỉ nhận ra khi một buổi sáng bỗng thấy con đường quen trở nên khác lạ. Không còn màu xanh liền mạch chạy dài tít tắp, rừng cao su hiện ra với những gam màu trầm hơn, chín hơn, như thể đất trời vừa hạ giọng. Nắng vẫn còn đó, nhưng nắng không còn gắt; gió vẫn thổi, nhưng gió dường như biết đi nhẹ để không làm giật mình những chiếc lá đang ở ranh giới cuối cùng của một vòng đời.

Con đường như được “nhuộm vàng” bởi cảnh sắc cao su mùa thay lá.

Những chiếc lá cao su bắt đầu đổi màu từ trên ngọn xuống. Ban đầu chỉ là vài tán cây lấm tấm vàng, rồi dần dần cả khu rừng nhuốm một sắc nâu đỏ rất riêng. Lá không rụng ồ ạt. Chúng rơi từng chiếc, chậm rãi, đủ để người ta kịp nhìn theo quỹ đạo mỏng manh ấy mà nghĩ ngợi. Có chiếc lá xoay nhẹ trong gió, có chiếc rơi thẳng, khẽ khàng chạm đất rồi nằm yên, như thể đã hoàn thành xong việc của mình.

Rực rỡ sắc màu hội diều sáo Nha Bích

Ngày 31/1/2026, tại xã Nha Bích, tỉnh Đồng Nai đã diễn ra chương trình biểu diễn và thi Diều sáo nghệ thuật với 19 đội, gần 200 nghệ nhân, vận động viên tham gia đến từ các Câu lạc bộ diều của tỉnh Đồng Nai và các địa phương khác như Thành phố Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Tây Ninh… tham gia ở các nội dung: Trưng bày và biểu diễn nghệ thuật diều sao; thi diều sáo vượt câu liêm.

Chỉ 10 km nhưng có tới 15 nhà thờ: Con đường độc đáo bậc nhất Đồng Nai

Đoạn quốc lộ 1 chỉ dài 10 km ở Đồng Nai nhưng có tới 15 nhà thờ san sát – dấu tích của cộng đồng người Công giáo di cư năm 1954, tạo nên 'con đường nhà thờ' nổi bật ở miền Đông Nam bộ.

Quốc lộ 1 qua Đồng Nai, đoạn từ công viên 30.4 (phường Long Bình) đến ngã ba Giang Điền (xã Trảng Bom) dài chỉ 10 km nhưng có đến 15 nhà thờ. Đó là chỉ mới tính mặt tiền đường, chưa kể những nhà thờ phía bên trong.

Khu vực qua đoạn đường này là một phần của vùng Hố Nai xưa, hình thành từ năm 1954 khi người Bắc di cư vào Nam, lập thành làng của người Công giáo sinh sống dọc hai bên quốc lộ 1. Các nhà thờ sau đó cũng được xây dựng.

Nhà thờ Hà Nội nằm đối diện công viên 30.4. Năm 1954, một số giáo dân dưới sự hướng dẫn của cha Phanxicô Xaviê Vũ Kim Loan di cư đến xã Hố Nai, quận Đức Tu, tỉnh Biên Hòa sinh sống và thành lập giáo xứ Hà Nội. ẢNH: LÊ LÂM

Tịnh xá Ngọc Xuân - Nơi cưu mang những phận người cơ nhỡ

Du khách đến viếng thăm Long Khánh những năm gần đây thường được giới thiệu 3 ngôi chùa nổi tiếng là chùa Ruộng Lớn, chùa Huyền Trang và tịnh xá Ngọc Xuân. Cả 3 ngôi đều không phải là chùa cổ mà mới được tạo dựng chưa lâu. Chùa Ruộng Lớn khai sơn năm 1984, chùa Huyền Trang năm 2009 và Tịnh xá Ngọc Xuân năm 2015. Chùa Ruộng Lớn được biết đến với kiến trúc và cảnh quan đặc sắc, còn chùa Huyền Trang và tịnh xá Ngọc Xuân có kiến trúc và cảnh quan không quá nổi trội nhưng được biết đến là nơi cưu mang những phận người cơ nhỡ, trong đó chùa Huyền Trang nhận nuôi nhiều trẻ mồ côi còn tịnh xá Ngọc Xuân nhận chăm sóc cho người già neo đơn, không nơi nương tựa.

Tịnh xá Ngọc Xuân.

Những câu chuyện về Nhà Tây núi Thị

Ngày xưa, khi mới xây dựng, ngôi biệt thự hoành tráng trên đỉnh núi Thị nằm một mình giữa rừng cây xanh ngắt tạo nên một cảnh quan độc đáo, gần gũi thiên nhiên và mang tính biệt lập. Thế nhưng sau nửa thế kỷ hoang phế, vẻ đẹp tuyệt vời của sự tách biệt chốn phố xá nhộn nhịp lại trở thành vẻ ma mị hoang vu.

Nhiều năm qua, Nhà Tây núi Thị là một phế tích nằm trơ trọi giữa đỉnh núi, bao phủ bởi rễ cây cổ thụ và rêu phong. Vẻ ngoài ma mị ấy đã thêu dệt nên nhiều câu chuyện rùng rợn được người dân địa phương truyền tai nhau.

Ngôi nhà hoang phế

Nhà Tây núi Thị

Ngôi biệt thự nằm trên đỉnh núi Thị là điểm nhấn nổi bật của núi và của cả khu vực này. Đây là biệt thự kiến trúc Pháp duy nhất của Đồng Nai được công nhận là di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2012 theo quyết định số 67 ngày 5/10/2012 của chủ tịch UBND tỉnh, với tên gọi là Nhà chủ Công ty cao su SIPH. Thông tin chính thức từ UBND tỉnh Đồng Nai ghi nhận di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật này được xây dựng trong giai đoạn 1930-1937, có quy mô 1 trệt, 1 lầu với tổng diện tích 350 m².

Từ biệt thự trên núi Thị (hiện nay) nhìn ra xung quanh

Hãy nhớ lại hoàn cảnh lịch sử của những thập niên đầu thế kỷ 20, khi công ty SIPH (Societe Internatonale de Plantation d'Heveas: Hiệp hội đồn điền cao su quốc tế) của người Pháp mới được hình thành. Các ông chủ đồn điền cao su SIPH đã chọn khu vực Suối Tre đê quy hoạch thành một khu nghỉ dưỡng lịch lãm mang đậm phong cách Pháp cho chính mình. Nơi đây có độ cao khoảng 200 met, khí hậu mát mẻ. Khu trung tâm là vùng đất bằng phẳng, có bể bơi, nhà hàng, dancing, sân tennis... Xung quanh là các ngọn đồi, bãi cỏ. Hảng chục ngôi biệt thự theo kiến trúc Pháp được xây dựng với đầy đủ tiện nghi. Và xung quanh những biệt thự là bạt ngàn hàng dương rì rào, những cây cổ thụ in bóng.

Núi Thị ở Suối Tre

Trên quốc lộ 1 từ TPHCM hướng về Long Khánh, khi gần tới Suối Tre (~ cây số 1824), nhìn về bên phải ta thấy một ngọn đồi nhô cao. Đó là núi Thị.

Núi Thị không là một danh lam thắng cảnh, không có chiều cao nổi bật. Thậm chí trong Địa chí Đồng Nai không hề nhắc tới tên núi Thị với tư cách là một ngọn núi, mà chỉ nhắc đến với tư cách một điểm chiến sự quan trọng (điều này ta sẽ nhắc đến trong phần sau).

Điều khiến người ta nhớ đến núi Thị là nó rất dễ thấy khi đi trên quốc lộ 1, thấp thoáng trên đỉnh núi là một ngôi biệt thự và cột ăng ten cao vút. Thêm nữa, ngôi biệt thự này đã được đưa vào một cảnh quay trong bộ phim Ván bài lật ngửa (phần cuối Tập 4, Cơn hồng thủy và bản Tango Số 3).

Ngôi biệt thự trên đỉnh núi Thị. Ảnh: Facebook xã An Lộc

Mưu sinh trên những đồi hom tràm

Nếu có dịp băng qua những con đường ở xã Trị An, tỉnh Đồng Nai, du khách sẽ bị cuốn hút bởi những mảng đồi xanh mướt, trải dài như bất tận. Đó là những vườn hom tràm, loại cây giống bé nhỏ đã trở thành kế sinh nhai của hàng trăm gia đình nơi đây.

Người dân xã Trị An cắt hom tràm từ sáng sớm trên những triền đồi xanh mướt. Ảnh: Quang Huy

Cây cao su tạo nên bước ngoặt đặc biệt trên đất Đồng Nai

Đến cuối thế kỷ XIX, nền nông nghiệp tỉnh Biên Hòa có bước phát triển song vẫn là nông nghiệp cổ truyền, việc canh tác phụ thuộc vào thiên nhiên. Lối sản xuất tự túc tự cấp với lúa là cây trồng chính, nhưng lại không đủ ăn, còn các cây khác cũng trồng manh mún; chưa tạo ra nông sản hàng hóa.

Công nhân cạo mủ cao su

Khi đường sắt Sài Gòn - Nha Trang khởi công, một số nhà tư bản Pháp ở Sài Gòn liền tổ chức trồng thử nghiệm: cà phê, ca cao, tiêu, cam, quýt, quế, sả… trên một trang trại đất đỏ rộng đến 3.500 ha gần ga Dầu Giây nhưng không sinh lợi như mong muốn.

Khoảnh khắc đẹp của những bước chân hoang dã

Được ví như "lá phổi xanh" khổng lồ, Vườn quốc gia Cát Tiên không chỉ là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn mà còn là ngôi nhà chung của hàng ngàn loài động, thực vật quý hiếm, "kho báu" đa dạng sinh học của Đông Nam Bộ, đóng vai trò then chốt trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam.

Thiên đường của các loài động vật quý hiếm - giá trị cốt lõi của Vườn quốc gia Cát Tiên nằm ở sự đa dạng của hệ động vật. Đây là nơi cư trú của nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.

Vườn quốc gia Cát Tiên nổi tiếng với các loài linh trưởng, đặc biệt là vượn đen má vàng. Tiếng hót của chúng vào mỗi buổi sáng sớm đã trở thành "đặc sản" của khu rừng này. Ngoài ra, khu đất ngập nước Bàu sấu (Khu Ramsar thứ 1.499 của thế giới) là nơi bảo tồn thành công loài cá sấu xiêm nước ngọt tưởng chừng như đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Đây cũng là nơi có nhiều đàn bò tót, nai, hoẵng và hơn 350 loài chim rực rỡ sắc màu…

Nhớ một số địa danh cũ ở Biên Hòa

Ở xóm Phúc Hải (P. Tân Phong, TP. Biên Hòa) nơi tôi ở hơn nửa thế kỷ qua, nhiều thế hệ cha ông đã quá vãng, nhiều câu chuyện còn là thời sự nóng hổi ngày nào giờ cũng chìm dần vào lãng quên của những người trong cuộc, còn các thế hệ mới thì không hề biết đến. Nhiều cái tên xóm làng ở đây cũng dần đi vào quá khứ như tên xóm Làng Nam, xóm Vườn Rau, xóm Miên... Ở đây tôi xin liệt kê một số địa danh cũ ở Biên Hòa.

Khu vực Vườn Mít ngày nay