Múa Chằn - vũ điệu sử thi độc đáo của người Khmer

Múa chằn, còn gọi là Rôbăm Yeak Roăm, là một hình thức sân khấu hóa dựa trên sử thi Riêm Kê, là một loại hình vũ kịch dân gian độc đáo của đồng bào dân tộc Khmer tại Nam Bộ. Không chỉ là giải trí, múa Chằn còn mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu, cầu mong bình an và may mắn cho phum, sóc, thường được tổ chức tại các ngôi chùa Khmer vào các dịp lễ lớn. 

Ngọt ngào nghề làm đường thốt nốt của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi

Trải qua thăng trầm của thời gian, nghề làm đường thốt nốt của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi An Giang không chỉ đơn thuần là sinh kế bền vững mà đã hóa thân thành một biểu tượng văn hóa đặc sắc. 

Những cánh rừng thốt nốt bạt ngàn ở vùng Bảy Núi, An Giang.

Nằm ở miền biên viễn Tây Nam của Tổ quốc, vùng Bảy Núi của tỉnh An Giang không chỉ là miền đất của những huyền thoại hùng vĩ mà còn là nơi lưu giữ những tinh hoa văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer. Giữa bức tranh thiên nhiên sơn thủy hữu tình, hình ảnh những hàng thốt nốt vươn cao, tạc vào nền trời xanh thẳm đã trở thành biểu tượng kiêu hãnh của sự sống và sức mạnh bản địa. Cây thốt nốt - một loài cây hoang dại, qua bàn tay tài hoa của con người đã kết tinh thành những giọt mật ngọt ngào, trở thành một di sản ẩm thực độc bản, khẳng định giá trị riêng biệt của mảnh đất An Giang.

Về An Giang, đắm mình trong hương vị bánh Kà tum

Về với vùng đất Bảy Núi An Giang, du khách không chỉ bị mê hoặc bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn bởi những giá trị văn hóa ẩm thực độc bản. Trong đó, bánh Kà tum - món bánh truyền thống của đồng bào Khmer xã Ô Lâm (tỉnh An Giang), một biểu tượng của sự khéo léo, kết tinh từ hương vị đất trời và tấm lòng hiếu khách của người dân nơi đây.

Chị em phụ nữ người dân tộc Khmer trên địa bàn xã Ô Lâm học cách đan vỏ bánh Kà tum tại nhà của Nghệ nhân Néang Phương.

Về Bảy núi ăn bánh Kà tum để năm mới sung túc, đủ đầy

Nguyên liệu làm bánh Kà tum rất quen thuộc, gồm có gạo nếp, đậu trắng, dừa, đường cát, muối…và phần lá câu thốt nốt để làm vỏ bánh. Ảnh: Công Mạo-TTXVN

Kà tum theo tiếng Khmer có nghĩa là “trái lựu” - loại bánh được gói bằng lá cây thốt nốt. Bánh Kà tum mang ý nghĩa của sự đủ đầy, sung túc chỉ xuất hiện trong các dịp lễ, Tết truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer An Giang như: Chol Chnam Thmay, Sen Dolta, Ok om bok. Điều đặc biệt, loại bánh này chỉ có duy nhất ở vùng đất Ô Lâm, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.

Giữ gìn nghề làm khay trầu cau truyền thống của người Khmer

Hơn 20 năm kiên trì giữ nghề làm khay trầu cau truyền thống của người Khmer, không chỉ giúp gia đình ông Lý Được ở tại ấp Phước Thuận, xã Thuận Hòa, Thành phố Cần Thơ có thu nhập trang trải cuộc sống, mà còn góp phần bảo tồn một nét đẹp văn hóa độc đáo của đồng bào Khmer.

Ông Lý Được, xã Thuận Hòa đang đóng những khay đựng trầu cau

Nét đẹp Lễ cúng Trăng, đút cốm dẹp của đồng bào Khmer

Trong khuôn khổ Lễ hội Oóc Om Bóc, khi trăng tròn đầy và sáng nhất, cũng là lúc đồng bào Khmer ở Cần Thơ long trọng tổ chức Lễ cúng Trăng để tưởng nhớ công ơn vị thần mặt trăng đã giúp bảo vệ mùa màng, điều hòa thời tiết, mang lại no ấm cho bà con trong phum, sóc.

Đồng bào Khmer ở Nam Bộ tổ chức Lễ cúng Trăng vào ngày Rằm, trong khuôn khổ Lễ hội Oóc Om Bóc. Ðây là một trong những lễ hội lớn trong năm của đồng bào Khmer.

Hội Đua bò Bảy Núi tại An Giang - Dấu ấn văn hóa trong mùa Sene Dolta

Hằng năm, Hội Đua bò Bảy Núi được tổ chức trong dịp lễ Sene Dolta của đồng bào Khmer Nam Bộ. Đây không chỉ là sự kiện mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống dân gian của cư dân làm nông nghiệp lúa nước còn là môn thể thao truyền thống đặc thù của đồng bào Khmer tại tỉnh An Giang, góp phần phát huy bản sắc văn hóa và xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

Hội Đua bò Bảy Núi là một sự kiện thể thao - văn hóa độc đáo, quy mô cấp tỉnh, đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. (Trong ảnh: Các đôi bò diễu hành vòng quanh sân trước khi tranh tài tại Hội Đua bò Bảy Núi tranh Cúp Truyền hình An Giang lần thứ 30, năm 2025)

Miền di sản Khmer giữa lòng Bảy Núi

Sau sáp nhập địa giới hành chính (7/2025), xã Ô Lâm, tỉnh An Giang sở hữu 6 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Với hơn 65% dân số là người Khmer, địa phương đang nỗ lực bảo tồn, truyền dạy và quảng bá các giá trị đặc sắc, biến di sản thành nền tảng phát triển du lịch cộng đồng.

Múa trống Chhay dăm của đồng bào Khmer. Ảnh TL

Rộn ràng lễ dâng y Kathina của đồng bào Khmer An Giang

Mỗi độ tháng 9 âm lịch, khi mùa an cư kiết hạ khép lại, đồng bào Khmer ở An Giang lại hân hoan bước vào mùa lễ dâng y Kathina - nghi lễ quan trọng của Phật giáo Nam tông Khmer. Ở An Giang, từ vùng Bảy Núi đến những ngôi chùa ven sông, sắc cờ Phật giáo tung bay, dòng người nô nức về chùa dâng y thể hiện tinh thần đoàn kết và niềm tin hướng thiện của cộng đồng.

Hàng năm, từ ngày 1/9 đến 15/10 âm lịch, đồng bào Khmer An Giang lại náo nức đón mùa lễ Kathina hay còn gọi là lễ dâng y cà sa. Những ngày này, đồng bào Khmer trên địa bàn tỉnh cùng nhau đến chùa gửi gắm tấm lòng thành kính qua việc dâng y cà sa và các vật phẩm thiết yếu dâng đến chư tăng, cầu cho gia đình an vui, phum sóc bình yên, mùa màng thuận lợi.

Độc đáo món canh Samlor Korko mang đậm hương vị Khmer

Nhắc đến ẩm thực của đồng bào Khmer Nam Bộ, không thể không kể đến những món đặc sản quen thuộc như bún nước lèo, bánh xèo, bánh cống hay bánh bò thốt nốt. Trong đó, canh Samlor Korko được xem là món ăn truyền thống lâu đời, thể hiện rõ nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của người Khmer.

Nếu như canh chua được nấu từ các nguyên liệu kết hợp với gia vị tạo vị chua đặc trưng thì canh Samlor Korko lại mang vị béo từ nước cốt dừa, mắm bò hóc và hương thơm đặc biệt của thính, sả, vỏ chanh chúc, tỏi, ngải bún, nghệ, riềng; được giã nhuyễn, hòa quyện vào nhau, tạo nên một món ăn đậm đà bản sắc riêng của đồng bào Khmer. 

Bà Lâm Thị Sà Vên đang chế biến món canh Samlor Korko, món ăn truyền thống mà bà đã gắn bó từ nhỏ. Nguyên liệu được bà chọn lựa kỹ, hầu hết là rau củ tự nhiên, có sẵn trong vườn nhà.

Vũ điệu Khmer trong dòng chảy văn hóa Tây Ninh

Yark-rom và Apsara (Ảnh: Nguyễn Khánh Vũ Khoa)

Tỉnh Tây Ninh - nơi nhiều nền văn hóa giao thoa, vẫn lưu giữ các loại hình nghệ thuật cổ truyền của người Khmer, trong đó có múa chằn và múa Apsara.

Lễ nhập Hạ của người Khmer Nam Tông

Mỗi năm vào đầu mùa mưa, khi những cơn mưa đầu Hạ bắt đầu tưới mát đất trời, cộng đồng người Khmer theo Phật giáo Nam Tông lại long trọng tổ chức lễ nhập Hạ ( hay còn gọi là Lễ Dâng y – Tắm mưa). Là một nghi lễ truyền thống thể hiện lòng hiếu kính, tình đoàn kết giữa các phật tử và các nhà sư. Tại ngôi chùa Khmer trong Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Hà Nội), lễ nhập Hạ vừa được tổ chức trong không khí trang nghiêm và ấm áp.

Không gian chùa Khmer rợp sắc màu, nghiêm trang trong tiếng tụng kinh cầu an.

Độc đáo lễ tắm Phật dịp Tết Chôl Chnăm Thmây

Lễ tắm Phật là nghi thức quan trọng và độc đáo trong dịp Tết Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer.

Chôl Chnăm Thmây là lễ hội mừng năm mới theo lịch cổ truyền của dân tộc Khmer. Hằng năm, lễ thường diễn ra vào khoảng giữa tháng Tư dương lịch.

Thăm làng nghề truyền thống thổ cẩm Khmer Văn Giáo

Trải qua bao thăng trầm, với sự quan tâm của chính quyền địa phương cùng khát vọng gìn giữ làng nghề truyền thống, các nghệ nhân làng nghề dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc thiểu số Khmer (ấp Sray Skoth, xã Văn Giáo, TX. Tịnh Biên) vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống…

Đến ấp Sray Skoth, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh người phụ nữ Khmer bên khung cửi đang dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình. Từ bàn tay khéo léo, sự sáng tạo của người phụ nữ Khmer, nhiều sản phẩm thổ cẩm Khmer đã có mặt ở nhiều nơi trên đất nước và được người tiêu dùng ưa chuộng.

Từ sản phẩm truyền thống ban đầu, thợ dệt sáng tạo hoa văn cách điệu, mẫu mã đa dạng, phong phú; màu sắc hài hòa, hoa văn sắc sảo, chủ yếu là mặt hàng sà rông, khăn choàng cổ, phông màn cửa, các loại khác theo đặt hàng.

Kinh lá buông - “báu vật” của đồng bào Khmer An Giang

Là một trong Tam bảo của Phật giáo Nam Tông Khmer, kinh lá buông được xem như “báu vật” có giá trị đặc biệt trong đời sống tâm linh của đồng bào Khmer vùng Bảy núi An Giang. Kinh lá buông không chỉ là tài liệu ghi chép về các nghi lễ tôn giáo mà còn là kho tàng tri thức về văn học, y học, lịch pháp cũng như những câu chuyện dân gian phản ánh cuộc sống của cộng đồng.

Kinh lá buông có 4 loại gồm kinh Phật; truyện cổ dân gian; hội hè, trò chơi dân gian; bài giáo huấn dân gian. Ảnh: Công Mạo-TTXVN

Nét đẹp trong lễ Sen Dolta của người Khmer

Lễ Sen Dolta của đồng bào dân tộc Khmer được tổ chức từ ngày 29/8 đến mùng 1/9 âm lịch hàng năm. Đây là lễ truyền thống quan trọng của họ nhằm tưởng nhớ công ơn của những bậc sinh thành, những người thân đã khuất, đồng thời thể hiện lòng tri ân đối với tổ tiên đã khai phá đất đai, bảo vệ cho phum, sóc. Ngoài ra, lễ Sen Dolta không chỉ là dịp để bày tỏ lòng hiếu kính mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, gắn bó, tình yêu thương gắn kết bền chặt được người Khmer gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Công phu nghề đóng ghe ngo

Đời sống văn hóa, xã hội của đồng bào Khmer Nam Bộ luôn gắn liền với rất nhiều lễ hội đặc sắc, trong đó có lễ hội đua ghe ngo được tổ chức vào dịp Ooc Om Bok (Rằm tháng 10 Âm lịch hằng năm). Sự độc đáo của lễ hội này là những chiếc ghe ngo được các nghệ nhân tài hoa đóng và trang trí rất công phu, độc đáo với họa tiết hoa văn rực rỡ, mang đậm màu sắc văn hóa tâm linh.

Lễ hội đua ghe ngo tại Sóc Trăng. (Ảnh T:L)

Ghe ngo mô hình - Một phương thức gìn giữ văn hóa Khmer

Từ những chiếc ghe ngo đạt giải tại các kỳ thi đấu vào dịp Lễ hội Ooc Om Bok được lưu giữ tại các chùa Khmer trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng, anh Kim Hưng, ấp Trà Canh A2, xã Thuận Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Sóc Trăng đã thiết kế và làm ra những chiếc ghe mô hình thu nhỏ. Thời gian đầu, anh chỉ tặng cho các chùa nhằm lưu giữ hình ảnh các ghe chiến thắng, qua đó góp phần bảo tồn, quảng bá hình ảnh về ghe ngo truyền thống của đồng bào Khmer.

Từ những chiếc ghe ngo đạt giải tại các Lễ hội Ooc Om Bok, anh Kim Hưng phỏng theo để thiết kế những chiếc ghe ngo mi ni

Bên trong căn nhà cổ chứa hàng trăm hiện vật Khmer ở Sóc Trăng

Phòng trưng bày văn hóa Khmer hiện có trên 400 hiện vật về đời sống, sinh hoạt, văn hóa của đồng bào Khmer.

Phòng trưng bày Văn hóa hóa Khmer tỉnh Sóc Trăng tọa lạc trên đường Nguyễn Chí Thanh (Phường 6, TP Sóc Trăng), được khởi công xây dựng vào năm 1936. Đây là nơi lưu giữ tổng hợp các hiện vật sinh động và đa dạng về đời sống văn hóa, tinh thần, vật chất, sinh hoạt của cả dân tộc Khmer tỉnh Sóc Trăng nói riêng và Khmer vùng ĐBSCL nói chung.

Lễ Panh Kom San Srok của đồng bào Khmer

Lễ Panh Kom San Srok (Lễ cầu an) của đồng bào dân tộc Khmer, được diễn ra vào những ngày sau Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây, tức vào khoảng cuối tháng 3, đầu tháng 4 Âm lịch. Tuy không phải là ngày lễ lớn, nhưng Lễ cầu an đã thể hiện được nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer sinh sống lâu đời tại vùng sông nước Đồng bằng sông Cửu Long.

Lễ bái Tam bảo và thỉnh các sư mở khóa kinh cầu an, nghi thức quan trọng nhất trong ngày Lễ Panh Kom San Srok