Món ngon dân dã từ kiến

Đối với đồng bào các dân tộc miền núi xứ Quảng, côn trùng là một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng để chế biến các món ăn. Những loại côn trùng như mối, dế cơm, đuông, cào cào, châu chấu, ve sầu, bò cạp, đặc biệt là kiến được khai thác khá phổ biến để làm thức ăn.

Người dân dùng nia để làm sạch, lấy kiến và trứng kiến chế biến món ăn. Ảnh: T.T.V

Mì tôm mực níu chân du khách

Thời gian gần đây, món mì tôm mực ở các quán ven đường Võ Nguyên Giáp - Hoàng Sa bất ngờ trở thành một trong những trải nghiệm ẩm thực được nhiều du khách tìm kiếm khi đến Đà Nẵng.

Tô mì tôm mực có giá từ 40.000 đến 50.000 đồng. Ảnh: GIA MINH

Chỉ là gói mì tôm quen thuộc kết hợp mực tươi được đánh bắt trong ngày, nhưng bằng cách chế biến đậm chất miền biển, món ăn dân dã này đang dần tạo nên sức hút riêng.

Mặn mà xứ Quảng

Trong ký ức của nhiều người Quảng, bữa cơm không thể thiếu chén mắm. Mắm nhỉ dằm trái ớt xanh. Mắm nêm pha tỏi giã...

Nước mắm Nam Ô tạo nên linh hồn của món "gỏi cá Nam Ô" trứ danh. Ảnh: Bếp nghệ nhân

Chén nước mắm sóng sánh màu hổ phách đặt cạnh đĩa cá hấp cuốn bánh tráng hay đĩa thịt heo luộc còn nghi ngút khói. Thứ vị mặn ấy theo những lớp cư dân mở cõi đi dọc miền Trung, theo ghe thuyền ra biển lớn, rồi lặng lẽ trở thành một phần căn tính của vùng đất.

Giấc mơ từ chân sóng

Vẫn còn đó những làng chài nép mình bên chân sóng, những bãi cát dài hun hút trong gió nồm, những buổi chợ đông khi bình minh chưa tỏ mặt người.

Những hoạt động du lịch tại các làng biển hấp dẫn du khách.

Trong ký ức của nhiều thế hệ, biển vừa là nguồn sống, vừa là nơi gửi gắm niềm tin, nỗi lo và cả những phận đời lênh đênh.

Nhưng ở một chiều kích khác, làng biển bây giờ lại rộn ràng du khách, khi có những người trẻ lựa chọn quay về, kể chuyện của làng.

Sơn Trà tịnh viên

Xem trên Google Maps thấy tên Sơn Trà tịnh viên, tui nghĩ thầm trong đầu đây là một quán cà phê sân vườn, hoặc lớn hơn thì là một khu du lịch nghỉ dưỡng. Thế nên khi xe dừng lại ở Sơn Trà tịnh viên tui bị... ngơ ngác. Chiếc cổng nhỏ khép hờ, không bảng hiệu, không người bảo vệ, không người bán vé... Khung cảnh hoang sơ, đẹp tuyệt vời nhưng không có dáng vẻ gì của một khu du lịch như tui tưởng tượng.

Cổng vào Sơn Trà tịnh viên. Ảnh: moitruongxaydungvn,vn

Và cứ thế, đẩy nhẹ cổng bước vô. Không ai hỏi han, cũng không ai... chào đón. Trước mặt chúng ta là một rừng tre, không quá um tùm nhưng đủ tạo cảm giác mát mẻ. Bên cạnh đó là một ao nước long lanh, càng làm tăng thêm vẻ yên bình.

Chùa An Long - Đà Nẵng

Đi dạo ở công viên APEC - Đà Nẵng, tui bỗng nhìn thấy bên kia đường (đường Hai tháng Chín) một công trình kiến trúc nổi bật nên tò mò qua đường xem cho rõ. Hóa ra đây là một ngôi chùa cổ - chẳng những cổ mà còn rất đẹp và độc đáo - ở Đà Nẵng: Chùa An Long.

Trước cổng chùa An Long

Du khách tới Đà Nẵng thường được đưa tới tham quan chùa Linh Ứng (có tới 3 ngôi chùa Linh Ứng và đều nổi tiếng là chùa Linh Ứng Ngũ Hành Sơn, chùa Linh Ứng Bãi Bụt và chùa Linh Ứng Bà Nà), sau đó có thể kể đến những ngôi chùa nổi tiếng khác như chùa Bát Nhã, chùa Nam Sơn... Những website du lịch khi kể tên 10 hay 15 ngôi chùa đáng tham quan nhất ở Đà Nẵng đều không có tên chùa An Long. Đó là lý do tại sao tui không hề đưa chùa An Long vô danh sách điểm đến của mình, dù rằng tui đến 2 nơi gần như sát bên ngôi chùa này, đó là Công viên APEC và Bảo tàng Điêu khắc Chăm.

Mặn mòi đất Quảng

Vị mặn trên đất Quảng, không chỉ đọng lại qua những địa danh như Diêm Điền, Nại Hiên, Lỗ Giáng - những nơi lưu dấu nghề muối xưa, mà còn thấm trong một sản vật quý, từng được nhiều thư tịch cổ ghi nhận.

Mặt sau tấm bia Đê ngăn mặn Hoá Khuê (cầu Bờ Quan, phường Ngũ Hành Sơn). Ảnh: N.D.C

Dưới triều Nguyễn, muối trở thành mặt hàng nhà nước quản lý chặt chẽ, có thuế, có kho dự trữ, phản ánh chính sách kinh tế và đời sống của cư dân ven biển xứ Quảng.

Bên dòng Lộ Cảnh Giang

Nhiều lần theo các nhóm làm phim địa chí, từ những trang sách cũ và những chỉ dẫn điền dã, chúng tôi đã đi dọc Lộ Cảnh Giang, một dòng xanh biếc đi qua lịch sử.

Bản đồ sông Cổ Cò nối Đà Nẵng và Hội An (đoạn in đậm song song bờ biển) trong những thế kỷ trước. Ảnh: Tư liệu

Điểm hẹn dưới bóng đa An Hải

Mới đây, tôi đi ngang qua cây đa cổ thụ trên đường Nguyễn Công Trứ, phường An Hải. Nhìn cây đa, tôi chợt nhớ tới câu chuyện từ các chiến sĩ trinh sát an ninh quận 3 kể về một cô gái xinh đẹp, có sức chịu đựng phi thường với đòn roi hung bạo của kẻ thù.

Cô Trần Thị Tiết thời trẻ. Ảnh: Tư liệu

Dưới gốc đa này, cô Trần Thị Tiết đã nhiều lần cung cấp các thông tin tuyệt mật trong nội bộ chính quyền Việt Nam cộng hòa, đặc biệt là các thông tin liên quan đến bộ máy đàn áp của địch tại Đà Nẵng.

Chuyện đặt tên làng xưa ở xứ Quảng

Tên làng (thôn, xã, phường, châu) là một thành tố quan trọng của bản sắc văn hóa. Không đơn thuần là tên đơn vị hành chính, tên làng là ký ức, sợi dây kết nối, nguồn lực tinh thần vô giá của cộng đồng dân cư trong làng.

Tên gọi của những ngôi làng xứ Quảng góp phần làm nên bản sắc của làng . Ảnh: L.T.K

Làng người Việt ở Quảng Nam được thành lập cùng với quá trình xác lập cương vực của quốc gia Đại Việt bắt đầu từ thế kỷ 19. Tuy nhiên, tài liệu sớm nhất đề cập đến tên các làng ở Quảng Nam là sách Ô Châu cận lục của Dương Văn An được viết vào năm 1553. Đây là thư tịch cổ quý giá ghi chép 66 làng vùng Nam Hải Vân thuộc phía Bắc của tỉnh Quảng Nam xưa, trong đó có nhiều làng nổi tiếng như Phiếm Ái, Ái Nghĩa (Ái Đái), Túy Loan (Thúy Loan), Cẩm Toại (Kim Toại), Cẩm Lệ, Câu Nhi…

Gỏi trứng cá chuồn, đến Quảng Nam không ăn quá tiếc

Món gỏi trứng cá chuồn ở miền Trung tỉnh nào cũng có, nhưng gỏi trứng cá chuồn ở Quảng Nam mang hương vị biển khơi hòa quyện với rau gia vị truyền thống như ngổ điếc, củ nén… nên có hương vị rất riêng.

Đĩa gỏi trứng cá chuồn với nhiều màu sắc bắt mắt và hương vị tuyệt vời

Gỏi trứng cá chuồn ngày xưa là món ăn dân dã từ biển khơi, nhưng nay trở thành món ăn đặc sản của nhiều du khách khi đến xứ Quảng.

Về ghềnh đá Bàn Than ăn cá chuồn nướng than

Ghềnh đá Bàn Than hiện lên nổi bật với sự giao hòa của biển xanh, đá đen và món cá chuồn nướng than thơm lừng - tất cả tạo nên một trải nghiệm mộc mạc mà khó lòng quên được.

Cá chuồn nướng than với hương vị đặc trưng

Giữa dải biển từng thuộc Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng), xã đảo Tam Hải vẫn vẹn nguyên nét hoang sơ, như một khoảng lặng dịu dàng giữa nhịp sống hiện đại. Nơi đây níu bước chân người đến không chỉ bởi cảnh sắc trong lành, mà còn bởi những hương vị dân dã đậm tình biển.

Những 'báu vật' còn lại tại Phật viện 1.151 năm tuổi ở Đà Nẵng

Từng là trung tâm Phật giáo lớn bậc nhất Đông Nam Á, Phật viện Đồng Dương (Đà Nẵng) nay chỉ còn là phế tích phủ cỏ dại. Song những “báu vật” khai quật tại đây vẫn hé lộ thời kỳ rực rỡ của Phật giáo và nghệ thuật Chămpa hơn một thiên niên kỷ trước.

Phật viện Đồng Dương (xã Đồng Dương, TP Đà Nẵng) được vua Indravarman II xây dựng vào năm 875 để thờ Bồ tát bảo hộ vương triều Laksmindra – Lokesvara (một dạng của Bồ tát Quán Thế Âm). Công trình từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Chămpa, có ảnh hưởng rộng trong khu vực Đông Nam Á thời trung đại, được xem như một “thánh địa” Phật giáo của vương quốc này.

Vị tiền hiền làng Trang Điền

Làng Trang Điền nằm về phía nam sông Vu Gia, trước đây thuộc xã Đại Cường, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc xã Vu Gia, thành phố Đà Nẵng. Nơi đây tọa lạc ngôi mộ vị Tiền hiền của làng giữa cánh đồng lộng gió, như một minh chứng về công lao khai sơn phá thạch, khai canh, khai cư của cha ông ta trên hành trình mở cõi về phương Nam 555 năm trước…

Cổ chỉ lập ngày 30/10 năm Minh Mạng thứ 11 (1830) được tộc Nguyễn Văn làng Trang Điền cất giữ gần 2 thế kỷ. Tư liệu do tộc Nguyễn Văn cung cấp.

Về nhân vật “Đội Đóa” trong khởi nghĩa Duy Tân

Có một nhân vật ở đất Quảng từng đóng vai trò quan trọng trong Cuộc khởi nghĩa vua Duy Tân năm 1916 tưởng chừng bị lịch sử quên lãng, song thật may mắn sau hơn một thế kỷ hành trạng của ông dần được “giải mã”…

Mộ cụ Đội Đóa tại làng Hóa Trung, thôn Phú Hòa, xã Đại Lộc. Ảnh: VT.

Làng Hội An ở Sơn Cẩm Hà

Văn hóa làng được gìn giữ giữa dòng chảy hối hả của thời gian để Hội An giữa lòng xứ núi Sơn Cẩm Hà luôn được nhắc nhớ. Với những nhà cổ được gìn giữ bao đời, với lễ hội Kỳ Yên đặc sắc mỗi dịp Giỗ Tổ, để đứa con xa xứ được trở về sống trong mạch nguồn xứ sở.

Đình làng Hội An hiện nay còn lại hai kiến trúc gồm chính diện là ngôi nhà tự Hiền, kế bên là nhà kho. Ảnh: DIỄM LỆ

Sắc lụa xứ Quảng qua tư liệu xưa

Từ những ghi chép của các nhà du hành, truyền giáo và học giả xưa đã mở ra một bức tranh sinh động về trang phục của người dân xứ Quảng trong lịch sử: rực rỡ, cầu kỳ và giàu tính biểu tượng.

Một nhóm cư dân bên vịnh Đà Nẵng cuối thế kỷ 18. Nguồn: John Barrow

Ký ức “vùng đất lửa” Ao Lầy

Căn cứ Ao Lầy (xã Kỳ Thịnh, huyện Bắc Tam Kỳ, nay là xã Chiên Đàn) từng được mệnh danh là “vùng đất lửa” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Ông Trần Nhật Cân, nguyên Xã đội trưởng xã Kỳ Thịnh (bên phải) cùng đồng đội đến thăm Bia Di tích lịch sử Căn cứ Ao Lầy. Ảnh: N.ĐOAN

Di sản Huỳnh Thúc Kháng từ Tiếng Dân

Hành trình của cụ Huỳnh và tờ Tiếng Dân là chương rực rỡ trong lịch sử công nghiệp văn hóa Việt Nam - nơi "hồn cốt" của xứ sở được chuyển tải một cách khoa học và tâm huyết vào những trang giấy...

Tòa soạn báo Tiếng Dân tại đường Đông Ba, nay là đường Huỳnh Thúc Kháng, thành phố Huế. Ảnh: Tư liệu

Ngựa của tướng quân Phạm Kiệt

“Xuống ngựa buộc cương nở nụ cười/Tiếng gà giục giã hết canh tư/ Người sau bước tiếp, người đi trước/ Thơ đến chào xuân, đã mấy mươi” - bài thơ hồi ức về ngựa ở Liên khu 5 của cụ bà Phạm Thị Trinh vẫn còn nhiều người thuở chiến khu nhớ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên lưng ngựa đi thị sát Chiến dịch biên giới. Thời chống Pháp, phần lớn các chỉ huy chiến trường đều đi ngựa để thị sát chiến trường Ảnh: Tư liệu

Thời chống Pháp, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng chí Võ Chí Công, Nguyễn Chánh, Nguyễn Sơn đều cưỡi ngựa thị sát mặt trận. Con ngựa Hồng Tía của Phạm Kiệt khá nổi tiếng.