Tưng bừng lễ hội rước pháo Đồng Kỵ

Ngày 20/2, tức mùng 4 Tết Bính Ngọ, phường Đồng Nguyên, tỉnh Bắc Ninh tưng bừng tổ chức lễ hội rước pháo Đồng Kỵ, thu hút hàng nghìn người dân và du khách thập phương trẩy hội, cầu mong một năm làm ăn phát tài, gặp nhiều may mắn.

Lễ hội Đồng Kỵ - Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia gắn liền với sự tích về Đức thánh Thiên Cương ra quân đánh giặc Xích Quỷ. Theo dân gian truyền lại, thời vua Hùng Vương thứ 6 có ông Cương Công, con trai ông Kinh Bắc quận vương có công dẹp giặc Xích Quỷ, được vua phong là Thiên Cương. Trên đường dẹp giặc, ông về Đồng Kỵ tuyển quân, chọn tướng.

Hội Đồng Kỵ thu hút đông đảo người tham gia. Ảnh: Thái Hùng- TTXVN

Giữ hồn Tết qua cặp bánh phu thê Đình Bảng

Tết ở vùng đất Kinh Bắc không chỉ hiện diện trong sắc đào phai trước hiên nhà, trong không khí rộn ràng chợ Tết, mà còn lan tỏa từ gian bếp đỏ lửa, nơi những mẻ bánh phu thê đang lặng lẽ tỏa hương.

Bánh thành phẩm được dán tem mác. Ảnh: Đỗ Huyền/TTXVN

Những ngày cuối năm, khi gió bấc se sắt thổi, khi những mái ngói rêu phong quanh đền Đô trầm mặc trong làn sương mỏng, làng nghề bánh phu thê Đình Bảng (nay thuộc phường Từ Sơn, Bắc Ninh) lại bừng lên nhịp điệu riêng của mùa Xuân.

Tết ở vùng đất Kinh Bắc không chỉ hiện diện trong sắc đào phai trước hiên nhà, trong không khí rộn ràng chợ Tết, mà còn lan tỏa từ những gian bếp đỏ lửa, nơi những mẻ bánh phu thê đang lặng lẽ tỏa hương.

Quan họ ca thờ ở Hoài Trung

Giữa nhịp sống hiện đại, làng Quan họ Hoài Trung (xã Liên Bão, Bắc Ninh) vẫn gìn giữ, bảo tồn những nếp cổ truyền gắn với Quan họ, trong đó có ca thờ (ca sự tại đình) – hình thức hát Quan họ trong đình làng. Đây là lối hát mang tính nghi lễ, phản ánh mối quan hệ giữa Quan họ với tín ngưỡng làng xã và lễ nghĩa cộng đồng.

Nghi thức đón tiếp Quan họ khách bắt đầu từ đầu đình theo khuôn mẫu cổ. Ảnh: Việt Cường/Báo ảnh Việt Nam

Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng từ bản sắc văn hóa Nùng

Nằm giữa vùng sơn cước, bản Bắc Hoa, xã Tân Sơn, tỉnh Bắc Ninh, đang từng bước chuyển mình từ một bản làng thuần nông trở thành điểm đến du lịch cộng đồng giàu bản sắc. Với hệ thống nhà cổ, đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào Nùng còn được gìn giữ khá nguyên vẹn, cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp, Bắc Hoa được kỳ vọng sẽ trở thành điểm nhấn mới trong phát triển du lịch văn hóa, sinh thái của tỉnh. 

17 ngôi nhà cổ tại trung tâm bản Bắc Hoa, tỉnh Bắc Ninh.

Chùa Vĩnh Nghiêm - Di sản văn hóa thế giới của Bắc Ninh

Nét cổ kính, trang nghiêm của chùa Vĩnh Nghiêm. Ảnh: Việt Hùng – TTXVN

Trong số các điểm di tích của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc vừa được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, tỉnh Bắc Ninh có 2 di tích là chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà. Đây là hai danh lam cổ tự có những giá trị nổi bật toàn cầu, độc đáo riêng có, minh chứng cho sự trường tồn của Phật giáo Trúc Lâm - dòng Thiền mang tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời và hồn cốt văn hóa dân tộc Việt Nam. Chùa Vĩnh Nghiêm (còn gọi là chùa Đức La) nằm ở phường Tân An, tỉnh Bắc Ninh, được xây dựng từ thời Lý với tên gọi ban đầu là chùa Chúc Thánh. Đến thời Trần, chùa được mở rộng, tôn tạo và đổi tên thành Vĩnh Nghiêm, mang ý nghĩa “mãi mãi tôn nghiêm”.

Món ăn ở Bắc Ninh được mệnh danh 'spaghetti của Việt Nam', giá chỉ 20.000 đồng

Tại phường Bắc Giang (Bắc Ninh) có một món ăn dân dã, chế biến từ những nguyên liệu đơn giản như cua đồng, thịt băm, cà chua nhưng lại tạo ra hương vị thơm ngon đặc trưng.

Phường Bắc Giang, Bắc Ninh (khu vực trung tâm thành phố Bắc Giang cũ) là nơi tập trung nhiều quán ăn ngon, lâu đời và đông khách, như bánh cuốn, lẩu cháo, bún chả, bún cua, bánh mì, nem rán… Đặc biệt, nếu đi foodtour phường Bắc Giang, du khách không thể bỏ qua món ngon dân dã, chế biến từ những nguyên liệu đơn giản nhưng rất ngon miệng. Đó là mì màu.

Mâm cơm Quan họ - Nếp sinh hoạt văn hóa người Kinh Bắc

Tết đến, Xuân về, người Quan họ lại rủ nhau đi hát hội, rồi mời nhau về nhà dự những bữa cơm thân tình, được chuẩn bị cầu kỳ theo đúng truyền thống của người Kinh Bắc (tỉnh Bắc Ninh). Trong đời sống Quan họ, lời ca tiếng hát, lễ nghi là phần chủ đạo và mâm cơm thết đãi những liền anh, liên chị từ phương xa cũng là nét văn hóa đặc sắc, thể hiện lề lối ứng xử và phép tắc được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Sau canh hát đầu xuân, Người Hoài Trung đón bạn hát đến chơi nhà.

Đặc sản 8 cẳng 2 càng có từ Nam ra Bắc, khách sành ăn khen ngon, ngọt hơn cua

Cùng là loài giáp xác 8 cẳng 2 càng, những đặc sản như chù ụ, cúm núm, cua da… được thực khách từ Nam ra Bắc ưa chuộng, khen ngon, ngọt hơn cua, có thể chế biến được nhiều món hấp dẫn.

Chù ụ - đặc sản có tên "buồn rười rượi" ở Vĩnh Long

Chù ụ là một loài giáp xác họ nhà cua, thường sống ở các bãi bồi ven biển và cửa sông thuộc khu vực miền Tây, phổ biến hơn cả là ở Vĩnh Long (tỉnh Trà Vinh cũ).

Chù ụ có vẻ ngoài "cọc cằn, ủ rũ" với những vết hằn sần sùi trên chiếc mai đen nhánh giống như hoa văn. Phần thân phía trước nhìn cũng tựa như một khuôn mặt đang giận dỗi.

Có lẽ bởi thế mà người dân địa phương đặt cho chúng cái tên chù ụ, liên tưởng đến biểu cảm “xị mặt”, không mấy vui vẻ của con người (theo cách gọi miền Tây).

Con chù ụ mình tròn, hai mắt to, trên mai có nhiều vết sần sùi, tạo "dáng vẻ buồn rầu" nên được gọi với cái tên lạ tai như vậy. Ảnh: Nhiem Nguyen

Du lịch mùa trái ngọt ở Bắc Ninh

Những ngày cuối năm, tỉnh Bắc Ninh đang trở thành điểm đến sôi động, thu hút đông đảo du khách nhờ mùa trái cây chín rộ. Đặc biệt tại các xã, phường như Chũ, Lục Ngạn, Phượng Sơn, Lục Sơn, không khí trở nên nhộn nhịp khi cam và bưởi bước vào vụ thu hoạch đỉnh điểm. Sự bùng nổ của du lịch nông nghiệp không chỉ mang lại nguồn thu lớn cho nhà vườn mà còn tạo nên một diện mạo mới đầy sức sống cho kinh tế địa phương. Nhiều nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp đang tất bật chuẩn bị cho “Lễ hội trái cây Bắc Ninh năm 2025”.

Nhì à Sloong hao

Sloong hao - làn điệu dân ca ngọt ngào, mộc mạc của người Nùng có lúc tưởng chừng bị lãng quên giữa nhịp sống hiện đại. Nhưng với tâm huyết của Nghệ nhân Ưu tú Mạc Văn Đậu, điệu hát ấy đã hồi sinh mạnh mẽ, lan tỏa khắp vùng quê Biên Sơn đến tận học đường chạm vào trái tim bao thế hệ.

Nghệ nhân Mạc Văn Đậu dạy hát sloong hao cho học sinh Trường THPT Lục Ngạn

Ngọt ngào bánh phu thê chỉ bán theo cặp ở Bắc Ninh

Bánh phu thê của làng Đình Bảng xưa (phường Từ Sơn, Bắc Ninh) cầu kì ở cách làm. Đặc sản mang ý nghĩa biểu tượng cho tình yêu, hạnh phúc gia đình.

Dân gian có câu: “Thứ nhất là đình Đông Khang/Thứ nhì Đình Bảng, vẻ vang Đình Diềm”. Ở Đình Diềm nổi tiếng với những chõ bánh khúc nóng hổi, lớp vỏ dẻo, dai nhẹ cùng phần nhân mộc nhĩ, nhân đỗ thơm lừng. Còn khi tới Đình Bảng, du khách được nếm thử thứ bánh chỉ bán theo cặp ở nơi đây: bánh phu thê.

Bánh phu thê làng Đình Bảng, Bắc Ninh luôn bán theo cặp. Ảnh: Lê Tuyến

Bắc Ninh: “Đánh thức” di sản đình làng

Đình làng Bắc Ninh - Kinh Bắc từ lâu đã hiện hữu như chứng nhân lưu giữ mạch nguồn văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng của cộng đồng. Trải qua thăng trầm, những ngôi đình cổ kính, uy nghiêm trở thành biểu tượng văn hóa, điểm tựa tinh thần và là nơi kết tinh bản sắc làng xã. Tuy vậy, di sản đình làng Bắc Ninh hầu như chưa được phát huy hiệu quả trong hoạt động du lịch, chưa trở thành điểm đến thu hút khách thập phương...

Những giá trị tiêu biểu của đình làng vùng Kinh Bắc

Như một bảo tàng về văn hóa cộng đồng làng xã của người Việt, đình làng không chỉ là nơi thờ Thành hoàng, mà còn gửi gắm niềm tin, ước vọng về cuộc sống yên bình, no ấm.

Vẻ đẹp trứ danh của bức cửa võng đình Diềm (phường Kinh Bắc).

Ngọc Quan - Tự hào “Làng khôi nguyên xứ Bắc”

Thôn Ngọc Quan, xã Lâm Thao (Bắc Ninh), xưa là làng Xuân Lan và có tên nôm là làng Sen, được ví như “cái nôi sản sinh các nhà khoa bảng”. Nơi đây, người dân còn gìn giữ nhiều di sản văn hóa đặc sắc, nuôi dưỡng truyền thống cách mạng, hiếu học và chăm lo xây đời sống mới, kiến thiết miền quê đáng sống.

Ngọc Quan nằm ở ngã ba sông, được sông Sen, sông Bùi, sông Cẩm Giàng vỗ về 3 mặt, bồi đắp đất đai màu mỡ, tạo thế giao thông thủy, bộ thuận tiện. Vì thế đất tốt, nơi đây được nhiều dòng họ chọn đất lập nghiệp, dòng họ Đỗ được coi là có công lập làng, sau đó có thêm các họ Vũ, Hoàng, Lê, Nguyễn, Trần… chung sức tạo dựng một ngôi làng trù phú.

Cổng làng Ngọc Quan.

Chùa Bổ Đà (Bắc Ninh) trầm mặc giữa non xanh

Tọa lạc trên núi Phượng Hoàng (Bổ Đà sơn), thuộc địa phận phường Vân Hà (Bắc Ninh), chùa Bổ Đà là trung tâm tu hành và đào tạo tăng ni lớn của dòng thiền Lâm Tế xứ Kinh Bắc xưa. Gắn với truyền thuyết người tiều phu đốn củi và Phật Bà Quan Âm ứng hiện cứu độ chúng sinh, trải qua biến thiên lịch sử, chùa Bổ Đà vẫn bảo lưu khá nguyên vẹn những nét kiến trúc truyền thống cũng như nhiều tài liệu, hiện vật, cổ vật quý hiếm.

Cùng với tổ đình Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà được xem là trung tâm Phật giáo lớn thứ hai của vùng, mang đậm dấu ấn thiền phái Lâm Tế - một dòng thiền phổ biến ở miền Bắc nước ta. Chùa Bổ Đà ban đầu là sơn môn thuộc chốn tổ Vĩnh Nghiêm, rồi phát triển thành trung tâm độc lập, kế thừa tinh thần Trúc Lâm Yên Tử và hòa quyện cùng bản sắc riêng của Lâm Tế. Trải bao biến thiên lịch sử, ngôi chùa vẫn uy linh như "chứng nhân trầm mặc" đối thoại cùng đất trời và thời gian.

Lối vào chùa Bổ Đà. Ảnh: Việt Hưng.

Bia đá “Xá lợi tháp minh”

Bia “Xá lợi tháp minh” được công nhận là văn bia cổ nhất tại Việt Nam, giúp cho quá trình nghiên cứu về tình hình chính trị, quan hệ ngoại giao, lịch sử Phật giáo tại Việt Nam giai đoạn thời Tiền Lý. Bia đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia (đợt 2), Quyết định số 2599/QĐ-TTg ngày 30 tháng 12 năm 2013.

Đầu tháng 8 năm 2012, cán bộ Phòng Nghiên cứu Sưu tầm, Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh đã sưu tầm được một số di vật đá cổ, trong đó có Bia đá “Xá lợi tháp minh” của chùa Thiền Chúng (Thuyền Chúng), huyện Long Biên, xứ Giao Châu xưa.

Bia “Xá lợi tháp minh” trưng bày tại Bảo tàng Bắc Ninh.

Miếu Đại Trung - Biểu tượng của truyền thống võ học Kinh Bắc

Truyền thống thượng võ của quê hương Bắc Ninh được hun đúc, bồi đắp qua hàng nghìn năm gắn với những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc. Trên vùng đất Kinh Bắc, tên tuổi các danh tướng, dòng họ võ quan kiệt xuất cùng những chiến công lẫy lừng và di tích lịch sử vẫn còn in đậm dấu ấn.

Trong hệ thống di tích thờ võ quan ở Bắc Ninh, miếu Đại Trung ở khu phố Dũng Quyết (còn gọi làng Guột, phường Quế Võ) được xem như một báu vật. Đây là nơi tôn vinh những bậc võ tướng danh thần thời Lê-Trịnh, đồng thời là trung tâm gìn giữ mạch nguồn truyền thống võ học Kinh Bắc.

Con cháu dòng họ Nguyễn Đức tìm hiểu truyền thống lịch sử của cha ông tại miếu Đại Trung.

Đền thờ Tiết nghĩa Đại vương Đàm Thận Huy

Đền thờ Tiết nghĩa Đại vương Đàm Thận Huy là công trình kiến trúc nghệ thuật có giá trị lịch sử - văn hóa phản ánh về truyền thống hiếu học khoa bảng và giáo dục truyền thống yêu nước, đồng thời đây cũng là nơi thờ phụng, tưởng niệm các bậc trung dũng, tiết liệt tiêu biểu của dòng họ Đàm Thận.

Ngôi đền hiện tọa lạc ở xóm Ngõ Tiền, xưa thuộc tổng Nghĩa Lập, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay là khu phố Hương Mạc, phường Phù Khê, tỉnh Bắc Ninh).

Toàn cảnh phía trước đền thờ Đàm Thận Huy

Văn miếu Bắc Ninh - biểu tượng truyền thống khoa bảng xứ Kinh Bắc

Văn miếu Bắc Ninh là một trong 6 Văn miếu của Việt Nam. Tại đây thờ Khổng tử, và 12 bia "Kim bảng lưu phương" lưu danh 677 vị đại khoa quê hương Kinh Bắc (bao gồm Bắc Ninh, Bắc Giang (cũ) và một số xã sau này nhập về huyện Gia Lâm, Đông Anh (cũ) thuộc Hà Nội và Văn Lâm, Văn Giang (cũ) thuộc Hưng Yên.

Văn miếu Bắc Ninh được khởi dựng từ thời Lê Sơ, địa điểm xây dựng Văn miếu nằm trên vùng sơn phận Thị Cầu, trấn Kinh Bắc xưa. Tới năm Quý Tỵ, niên hiệu Thành Thái thứ 5 (1893), Văn miếu được chuyển về núi Phúc Sơn (trước thuộc phường Đại Phúc, thành phố Bắc Ninh, nay là phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh).

Văn miếu là nơi phụng thờ “Đức Khổng Tử” - người được tôn vinh là “Thánh sư” hay “Vạn thế sư biểu” và Tứ phối - các chư hiền của đạo Nho là Nhan Hồi, Tăng Sâm, Tử Tư, Mạnh Tử (các vị được phối thờ với Khổng Tử). Đồng thời đây cũng là nơi vinh danh tên tuổi các nhà khoa bảng của quê hương Bắc Ninh - Kinh Bắc đóng góp nhiều công lao với dân với nước dưới các triều đại phong kiến Việt Nam.

Cổng Nghi môn, Văn miếu Bắc Ninh.

Tây Yên Tử trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Côn Sơn - Kiếp Bạc - Vĩnh Nghiêm

Một ngày giữa hè, Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội có chuyến du ngoạn dọc dài miền đất Phật Bắc Ninh, suốt từ chùa Bổ Đà qua Thiền viện Trúc Lâm Phượng Hoàng, chùa Vĩnh Nghiêm, đền Suối Mỡ; qua Trường Sơn, Lục Sơn đến Đồng Thông, Tuấn Mậu, Tuấn Đạo - Tây Yên Tử. Các thành viên trong Hội hoan hỷ vì được thưởng ngoạn cảnh sắc và tìm thấy niềm cảm hứng từ kho tàng văn hóa dân gian đậm đặc dấu ấn Phật giáo và lịch sử vùng Kinh Bắc.

Kể từ khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề cử việc lập hồ sơ đệ trình Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp quốc (UNESCO) công nhận Quần thể di sản văn hóa và danh thắng Yên Tử là Di sản Thế giới (2014), trải qua 11 năm với việc phối hợp cùng tỉnh Quảng Ninh, sau nhiều lần thay đổi tên, cuối cùng hồ sơ chính thức mang tên “Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc”.

Chùa Đồng.

Trám đen - "Lộc trời" ở Hoàng Vân

Xã Hoàng Vân (Bắc Ninh) không chỉ nổi tiếng bởi truyền thống cách mạng mà còn được biết đến với những tán cây cổ thụ trĩu quả trám đen. Từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 8 âm lịch, khi tiết trời sang thu, người dân trong xã lại bận rộn bước vào vụ thu hoạch trám đen.

Toàn xã hiện có hơn 30 ha trám đen tập trung ở các thôn Vân Xuyên, Vạn Thạch, Lạc Yên 1… Riêng thôn Vân Xuyên có gần 17 ha, với hơn 400 gốc trám từ 30 đến hơn 100 năm tuổi. Hầu như gia đình nào cũng sở hữu đôi ba gốc trám. Những năm gần đây, nhiều hộ ở Hoàng Vân phát triển kinh tế nhờ trám đen. Điển hình như gia đình ông Nguyễn Văn Dương, ngoài hơn 20 cây cho thu hoạch, mỗi vụ còn thu mua hàng tấn quả của các hộ khác để chế biến, cung cấp cho nhà hàng, quán ăn, lãi hơn 200 triệu đồng/vụ.

Thu hoạch trám đen.