Lẩu tông ngày Đông chí

Đông chí về, khi những ngày ngắn nhất trong năm bắt đầu, cũng là lúc miền núi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên bước vào khoảng thời gian lạnh sâu. Trong cái rét se sắt ấy, ở nhiều bản làng vùng cao, có một việc đã thành nếp, được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đó là nấu lẩu tông (rượu Đông chí).

Gia đình ông Nông Văn Hồ ủ rượu Đông chí. (Ảnh: Thái Sơn)

Khe Cốc - vùng chè đặc biệt giữa núi đồi Vô Tranh

Địa danh Khe Cốc, xã Vô Tranh là một trong những vùng sản xuất chè tiêu biểu của tỉnh Thái Nguyên. Nhờ khí hậu mát mẻ và đất đai mầu mỡ, cây chè phát triển ổn định, cho sản phẩm có hương vị riêng. Bên cạnh chè trung du truyền thống, chè tím đang góp phần làm phong phú sản phẩm, tạo dấu ấn cho vùng chè này.

Một góc vùng chè Khe Cốc, xã Vô Tranh.

Thái Nguyên - Vùng đất giàu di sản

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có 3 di tích quốc gia đặc biệt; 67 di tích quốc gia; 323 di tích cấp tỉnh; 45 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thái Nguyên đang từng bước nâng tầm phát triển không chỉ về quy mô địa lý mà còn về tầm vóc văn hóa.

Hố khai quật lần thứ 6 của Di chỉ khảo cổ Mái đá Ngườm - di chỉ khảo cổ học tiêu biểu, có giá trị đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Ảnh: T.L

Thương nhớ vị chè đông sao suốt

Khi những cơn gió lạnh tràn về, mang theo cái lạnh cắt da thịt len lỏi qua từng sườn đồi, nhiệt độ có khi xuống dưới 10 độ C, trong lạnh giá của đất trời, người ta lại thèm một hơi ấm nồng nàn, một hương thơm thanh khiết. Và đó chính là lúc những người sành trà lại tìm về hương vị của chè đông sao suốt, một thứ “lộc trời” của đất chè.

Thu hoạch "lộc trời" được cây chè tích tụ suốt hơn 60 ngày chịu rét của mùa đông.

Giữ nghề chế tác đàn tính

Hát then, đàn tính là loại hình nghệ thuật không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Tày, Nùng. Qua thời gian, loại hình nghệ thuật này không ngừng được gìn giữ và phát huy nhờ sự cống hiến của các nghệ nhân tâm huyết với di sản dân tộc. Nhiều nghệ nhân vừa biểu diễn then, vừa tự làm đàn tính để phục vụ sinh hoạt văn hóa của cộng đồng, tạo thêm thu nhập và cải thiện đời sống cho gia đình.

Xưởng làm đàn tính của anh Nông Quang Hảo ở xã Cẩm Giàng.

Bạch Thông - Mùa quýt chín

Trong một chuyến đến xã Bạch Thông, chúng tôi cùng người bạn tên Kath - du khách đến từ Philippines có dịp khám phá trọn vẹn mùa quýt chín: từ cách chọn quả, thưởng thức tại vườn cho tới lắng nghe câu chuyện của chính những người tạo nên đặc sản trứ danh ở vùng đất này.

Du khách tham quan vườn quýt chín, tìm hiểu mô hình phát triển du lịch gắn với nông nghiệp.

Thân thương điệu múa bát

Múa bát là điệu múa cổ của người Tày được hình thành trong quá trình lao động sản xuất từ lâu đời. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, múa bát của người Tày ở Thái Nguyên vẫn được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống tinh thần qua nhiều thế hệ.

Đội văn nghệ địa phương biểu diễn múa bát phục vụ khách lưu trú tại hồ Ba Bể.

Khuân Bang 'thức giấc' giữa đại ngàn

Một ngày đầu đông, chúng tôi đến Khuân Bang, bản nhỏ nép mình trên triền núi xanh thẳm của xã vùng cao Chợ Mới. Hành trình này không đơn thuần là khám phá một điểm đến mà là để lắng nghe câu chuyện về một bản có diện tích tự nhiên 200 ha, với 90% là đồng bào dân tộc Tày đang từng bước nắm lấy cơ hội để viết lên hướng đi mới trên đất quê hương.

Vẻ đẹp của thôn Khuân Bang, xã Chợ Mới trong mùa lúa chín. Ảnh: T.L

Nơi lưu giữ ký ức hào hùng của dân tộc

Nằm tựa lưng vào đồi ông Đống (phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên), Bảo tàng Lực lượng vũ trang (LLVT) Việt Bắc - Quân khu 1, hiện lên trầm mặc như một chứng nhân lịch sử giữa lòng đô thị. Trải qua hơn 40 năm, nơi đây đã trở thành “địa chỉ đỏ” lưu giữ hồn thiêng của chiến khu Việt Bắc xưa, nơi quá khứ hào hùng và hiện tại cùng hòa quyện, tạo nên một bản hùng ca bất tận về lòng yêu nước.

Cựu chiến binh Điện Biên Phủ Nguyễn Ngọc Tăng chia sẻ câu chuyện lịch sử năm xưa với các cháu học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên.

Đồng Phúc - miền xanh thức tỉnh

Từ những triền đồi xanh mướt, nếp vườn trù phú đến nét văn hóa mộc mạc của người Tày, Đồng Phúc, vùng đất cửa ngõ Vườn Quốc gia Ba Bể đang chuyển mình, biến tiềm năng thành sức hút du lịch trải nghiệm độc đáo...

Vẻ đẹp mùa vàng ở Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên.

Nằm ở phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, được hình thành từ sự sáp nhập của bốn xã: Đồng Phúc, Bằng Phúc, Quảng Khê và Hoàng Trĩ (thuộc tỉnh Bắc Kạn cũ), xã Đồng Phúc hôm nay không còn là cái tên mờ nhạt trên bản đồ. Nó như một “lá phổi xanh” đang thức giấc, phô bày vẻ đẹp nguyên sơ của miền trung du miền núi với một sức sống nồng nàn, hứa hẹn trở thành điểm đến không thể bỏ lỡ cho những tâm hồn yêu thiên nhiên và khát khao trải nghiệm đích thực.

Huyền bí mặt nạ gỗ

Trong số các dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh, đồng bào Sán Chỉ vẫn còn giữ được kho tàng văn hóa dân gian đồ sộ, trong đó có nghệ thuật điêu khắc mặt nạ gỗ. Những chiếc mặt nạ gỗ là phục sức rất độc đáo và huyền bí, vừa mang tính nghệ thuật vừa gắn bó chặt chẽ với đời sống tâm linh của đồng bào Sán Chỉ trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng.

Mỗi mùa xuân, người Sán Chỉ ở Khâu Đấng thường tổ chức lễ hội cầu mùa, thu hút đông đảo nhân dân trong xã và du khách đến chung vui.

Thức bánh ấm giữa trời cuối thu

Ở những bản làng vùng cao phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, khi tiết trời se se lạnh, trong nhiều căn bếp lại rộn ràng tiếng cười nói quanh nồi nước bánh trôi nóng hổi. Bánh trôi ở đây không ăn với đường mà lại có nhân thịt. Những viên bánh to, tròn là thức quà ấm áp, gợi nhớ bao ký ức xưa cũ của người Tày, người Dao nơi đây.

Người phụ nữ dân tộc Dao ở xã Yên Thịnh khéo léo vớt những mẻ bánh trôi vừa chín tới.

Bánh trứng kiến: Vị núi, hương rừng

Nếu mỗi dân tộc đều có một món ăn để chỉ cần gọi tên là mùi đất, hơi rừng và tiếng gió ngàn lập tức trở về như một ký ức thân thuộc, thì với người Tày, Nùng ở các địa phương phía Bắc Thái Nguyên, món ăn ấy chính là bánh trứng kiến.

Gia đình chị Nguyễn Thị Lương (ở xóm Tỉn Keo, xã Phú Đình) gói bánh trứng kiến.

Trứng kiến dùng làm bánh là trứng của loài kiến đen làm tổ trên cành cây cao. Khoảng tháng Giêng, tháng Hai Âm lịch, trên đỉnh những cây vầu, cây gội, cây tre bắt đầu xuất hiện những tổ kiến đen to như quả bầu khô, như chiếc mũ nan. Đây cũng là lúc trứng kiến vào độ ngon nhất, với những hạt trứng trắng, căng mẩy như hạt gạo.

Qua Cửa Tử tới miền xanh

Từ giữa Thu, khi những triền núi Tam Đảo còn vương làn sương mỏng, con suối Cửa Tử thuộc xã La Bằng đã khoác lên mình vẻ đẹp vừa dịu dàng, vừa mê hoặc. Dòng nước trong veo luồn qua những phiến đá rêu phong, ánh lên dưới nắng sớm như những sợi lụa bạc, hòa cùng tiếng chim rừng, tiếng gió vi vu, tạo nên bản giao hưởng của núi rừng.

Du khách trekking khám phá suối Cửa Tử.

Chuyện về xưởng sản xuất vũ khí trong rừng

Tổng cục Công nghiệp quốc phòng vừa tổ chức khánh thành công trình Khu di tích lịch sử Cục Quân giới và Công đoàn sản xuất vũ khí Việt Nam tại thôn 3 (xã Chợ Mới), với quy mô rộng hơn, bề thế hơn. Đây là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ hôm nay, đồng thời là niềm tự hào, lòng biết ơn của cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên chức ngành Công nghiệp quốc phòng với địa phương.

Lãnh đạo, cán bộ Tổng cục Công nghiệp quốc phòng tại Lễ khánh thành Khu di tích tháng 9-2025.

Tiếng kèn trong đám cưới của người Dao đỏ

Kèn trong tiếng Dao được gọi là phàn tỵ. Đây là một trong những nhạc cụ quan trọng gắn liền với đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Dao đỏ. Từ xa xưa, tiếng kèn mong đợi nhất được vang lên trong lễ cưới với hy vọng mang đến niềm vui, niềm hạnh phúc lứa đôi...

Anh Hoàng Nguyên Phẩm ở xã Nam Cường đã nhiều năm gắn bó với chiếc kèn.

Giữ 'hồn' thổ cẩm trên Đèo Gió

Ở thôn Đèo Gió, xã Ngân Sơn, những phụ nữ Dao Tiền ngày ngày kiên trì bên khung thêu, cần mẫn từng đường kim, mũi chỉ, vừa giữ gìn nghề thêu thổ cẩm truyền thống, vừa đưa nét văn hóa dân tộc hòa vào đời sống hiện đại bằng đôi tay khéo léo và tinh thần sáng tạo.

Phụ nữ Dao Tiền ở Đèo Gió cùng nhau thêu, khâu các sản phẩm từ thổ cẩm.

Trên đỉnh Đèo Gió, xã Ngân Sơn, giữa không gian trong lành và những mái nhà ẩn hiện trong mây, tiếng khung cửi đều đặn vang lên mỗi ngày. Bên những khung thêu mộc mạc, phụ nữ Dao Tiền vẫn cần mẫn từng đường kim, mũi chỉ, gửi gắm tâm hồn dân tộc mình trong từng tấm vải thổ cẩm rực rỡ sắc màu. Với họ, thêu thổ cẩm không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là cách giữ gìn linh hồn văn hóa trong nhịp sống hiện đại.

Du lịch cộng đồng - khâu đột phá của La Bằng

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với hoạt động trải nghiệm trong nông nghiệp và các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương là một trong 3 khâu đột phá quan trọng được xác định tại Đại hội đại biểu Đảng bộ xã La Bằng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030. Với những lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, con người và truyền thống văn hóa riêng có, La Bằng đang từng bước khẳng định là điểm đến du lịch hấp dẫn trên bản đồ du lịch Thái Nguyên.

Đồi chè Cầu Đá thu hút đông đảo du khách.

Hòa mình với đất trời giữa thảo nguyên Lủng Tráng

Quanh năm khí hậu mát lành, với diện tích khoảng 830ha, nằm trên độ cao gần 1.000 m so với mực nước biển, cùng những cung đường quanh co xen kẽ những làng bản người Dao, những rừng phong lá vàng, lá đỏ, khiến thảo nguyên Lủng Tráng, xã Phúc Lộc, như một tuyệt tác. Đến đây, du khách như được hòa mình với đất trời giữa thảo nguyên.

Bữa sáng với những món dân dã của địa phương.

Thần Sa - một sắc Tày nguyên bản

Từ La Hiên, men theo dãy núi đá vôi Bắc Sơn, Thần Sa hiện ra vừa huyền bí vừa thân quen. Trong thung lũng mây trắng ấy, người Tày ở Trung Sơn vẫn sống chan hòa bên nhau, giữ lấy nếp nhà sàn, những phong tục, lễ Tết và cả điều kiêng kỵ cha ông truyền lại. Dẫu nhịp sống hôm nay đã nhiều đổi thay, nơi đây vẫn nguyên vẹn một sắc Tày mộc mạc và trầm tĩnh.

Góc làng bình yên của người Tày Trung Sơn.