Bài viết của Rachel Winks đăng trên CABI Digital Library ngày 15/8/2025, trong đó tác giả nêu rõ: Mặc dù cây trứng cá chưa trở thành một vấn đề phổ biến nghiêm trọng nhưng các chuyên gia y tế thực vật coi nó là một loại cỏ dại môi trường. Các quốc gia như Puerto Rico và Singapore liệt kê loài này là loài xâm lấn.
Thấy thông tin này khá thú vị, tui xin đăng lại tại đây để mọi người cùng tham khảo trước khi viết tiếp về "Ơi, nhành cây trứng cá, tuổi thơ mau quá!"
Cây Jamaican cherry (trứng cá) là siêu thực phẩm hay loài xâm lấn?
Cây Jamaican cherry (tức cây trứng cá, tên khoa học Muntingia calabura) có thể được xem là nguồn cung cấp dinh dưỡng dồi dào. Trái của loài cây này được đánh giá cao nhờ những lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe, do chứa hàm lượng lớn chất chống oxy hóa, chất xơ và các loại vitamin thiết yếu. Tuy nhiên, bản thân loài cây này lại có nguy cơ xâm lấn; chúng có khả năng phát tán nhanh chóng tại các môi trường sống mới (nơi không phải là quê hương bản địa) và gây hại cho hệ sinh thái tại địa phương.
Mặc dù có tên Jamaican cherry nhưng trứng cá không có nguồn gốc từ Jamaica. Nó đến từ châu Mỹ, bao gồm miền nam Mexico, Trung Mỹ và một phần của Nam Mỹ. Tuy nhiên, loài cây này hiện đã lan rộng đến các quần đảo Thái Bình Dương và Đông Nam Á, chẳng hạn như ở Indonesia, Malaysia và Philippines. Điều này đã làm dấy lên mối lo ngại về tác động của nó đối với hệ động vật bản địa ở các khu vực bị xâm chiếm.
Trứng cá là một loại siêu trái cây giàu chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, sự lây lan nhanh chóng của nó khiến nó trở thành mối đe dọa xâm lấn tiềm tàng đối với hệ sinh thái địa phương. Trong bài này, chúng tôi xem xét những lợi ích và thách thức của nó. Trứng cá là siêu trái cây hay kẻ xâm lược thầm lặng?
Các đặc tính và lợi ích sức khỏe của cây trứng cá là gì?
Cây trứng cá tạo trái quanh năm thông qua quá trình tự thụ phấn. Mỗi trái trứng cá chứa hàng ngàn hạt nhỏ trong phần thịt mềm của nó. Trái là loại trái mọng màu đỏ xỉn, đường kính khoảng 15 mm, thịt mọng nước, ngọt ngào với hương vị xạ hương giống như trái vả. Người ta ăn trái trứng cá sống hoặc nấu chín và thường dùng chúng làm mứt và bảo quản. Nó được yêu thích ở các thị trường ở Mexico và Philippines.
Điều đáng chú ý nhất về loại trái cây này là những lợi ích sức khỏe của nó. Nó rất giàu canxi, sắt, phốt pho và vitamin C. Hơn nữa, các nhà nghiên cứu đã phân lập được các hợp chất có hoạt tính sinh học trong cây chủ yếu là flavonoid (flavan, flavanone và flavon). Chúng đến từ tất cả các bộ phận của cây, bao gồm: Vỏ cây, hoa, lá, rễ, gỗ.
Ngoài ra, chiết xuất từ các thành phần của cây đã được báo cáo là có nhiều đặc tính: Hạ sốt, chất chống oxy hóa, kháng khuẩn, chống viêm.
Hơn nữa, các thành phần này đã được báo cáo là có tác dụng chống ung thư và tiểu đường. Vì vậy, loài này có tiềm năng lớn để phát triển các loại thuốc có nguồn gốc từ thực vật.
Ngoài những lợi ích sức khỏe này, người ta còn sử dụng các bộ phận khác của cây cho nhiều mục đích khác. Lá của nó có thể dùng uống giống như trà. Vỏ của nó tạo ra một loại sợi dai dùng làm giỏ, dây thừng và dây bện. Các nhà xây dựng sử dụng sợi để xây nhà và người dân nông thôn dùng vỏ cây làm vật chụm lửa.
Loài thực vật xâm lấn này gây ra thiệt hại gì cho hệ sinh thái?
Tuy nhiên, lợi ích về y học của cây trứng cá chỉ là một phần của câu chuyện. Cón một vấn đề khác. Muntingia calabura là một loại cây phát triển nhanh có nguồn gốc từ các khu rừng đất thấp tân nhiệt đới. Trong những năm qua, nó đã được giới thiệu rộng rãi như một loại cây ăn trái và cây cảnh.
Cây trứng cá phát triển mạnh ở nhiều loại đất, đặc biệt là đất cát thoát nước tốt. Nó vừa chịu hạn vừa chịu bóng râm. Mặc dù không chịu được mặn nhưng cây rất cứng cáp. Cây sinh trưởng tốt và tự gieo hạt dễ dàng, dơi, chim và thậm chí cả kiến cũng phát tán hạt của nó. Nó xâm chiếm nhiều địa hình, bao gồm: đồng cỏ bị bỏ hoang, đất nông nghiệp, vùng đất thấp nhiệt đới bị xáo trộn, bìa rừng, ven đường.
Cây trứng cá ra hoa trong vòng hai năm, và lan nhanh. Nó tạo ra bóng râm dày đặc với tán cây rủ xuống. Điều này thường ngăn cản những loại cây phát triển kém. Sự ra đời của cây trứng cá mang lại một số lợi ích về môi trường - nó có thể giúp khôi phục đất bị thoái hóa và hỗ trợ sự tiếp diễn trong sinh thái. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của nó vượt xa các loài bản địa. Điều này gây tổn hại cho hệ sinh thái địa phương và làm mất đi lợi ích sinh thái.
Mặc dù cây trứng cá chưa trở thành một vấn đề phổ biến nghiêm trọng nhưng các chuyên gia y tế thực vật coi nó là một loại cỏ dại môi trường. Các quốc gia như Puerto Rico và Singapore liệt kê loài này là loài xâm lấn. Ở New Zealand, Tây Ban Nha và Hoa Kỳ, nó đã vô tình được du nhập qua sợi dừa nhập khẩu.
Cây trứng cá vẫn chưa phải là kẻ xâm lược toàn cầu nghiêm trọng. Tuy nhiên, khả năng thống trị các khu vực bị xáo trộn và hình thành các cây giống dày đặc của nó làm tăng mối lo ngại về sinh thái. Tiện ích và tính xâm lấn của nó thể hiện sự đánh đổi sinh thái phức tạp. Điều này làm cho nó vừa là vật tiên phong hữu ích về sức khỏe vừa là mối đe dọa tiềm tàng đối với đa dạng sinh học bản địa.
Người bạn đồng hành giàu dinh dưỡng hay mối đe dọa đối với hệ sinh thái?
Cây trứng cá đặt ra một thách thức phức tạp. Đây là loại cây có khả năng thích nghi cao, tự thụ phấn và cho quả dinh dưỡng quanh năm. Hơn nữa, nó còn là nguồn thức ăn cho một số lượng lớn các loài ăn trái. Những đặc điểm này làm cho cây trở thành sự lựa chọn tuyệt vời cho việc trồng rừng ở đô thị.
Ngược lại, sự phát triển nhanh chóng và sự phát tán hạt giống mạnh mẽ nhờ loài chim và dơi là nguyên nhân gây lo ngại. Sự xâm chiếm mạnh mẽ của nó vào các khu vực bị xáo trộn làm nảy sinh các vấn đề sinh thái nghiêm trọng. Điều đáng chú ý là khả năng cạnh tranh của loài này với thảm thực vật bản địa đã dẫn đến việc loài này được phân loại là loài xâm lấn ở một số vùng. Chắc chắn, nó có tiềm năng thống trị các cảnh quan tiếp theo.
Việc đó là “siêu trái cây” hay “kẻ xâm lược thầm lặng” phụ thuộc phần lớn vào bối cảnh và cách quản lý. Sự cân bằng giữa sử dụng và ngăn chặn là điều cần thiết. Để cân bằng lợi ích và rủi ro, chúng ta có thể trồng trứng cá trong môi trường được kiểm soát. Chẳng hạn, cần hạn chế tối đa việc phát tán hạt giống trong quá trình thu hoạch, sử dụng các biện pháp ngăn chặn vật lý để kiểm soát sự lây lan, cũng như tránh trồng cây gần các hệ sinh thái nhạy cảm. Với sự quản lý chặt chẽ, chúng ta có thể đảm bảo loài cây này tiếp tục mang lại giá trị thay vì trở thành mối nguy hại.
Rachel Winks
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét