Cơm nguội, có vô số loài cây tên cơm nguội!

Trong những bài viết vừa qua, tui đã kể ra được 3 loài cây mang tên cơm nguội. Đó là: 

• Cây cơm nguội đường phố ở Hà Nội, được nhắc đến trong lời ca "cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ: của Trịnh Công Sơn. Cây này có tên khoa học là Celtis sinensis Pers.

• Cây cơm nguội trong bài thơ Bông cơm nguội của Mường Mán, là cây dạng bụi, cao khoảng 1,5 - 2 met. Có tên khoa học là Ardisia quinquegona Blume, thuộc họ Đơn nem Myrsinaceae.

• Cây cơm nguội, còn có tên là cây nổ, có ở Long Khánh quê tui. Cũng là cây dạng bụi, cao khoảng 1,5 - 2 met. Có tên khoa học là Flueggea virosa, thuộc họ Thầu dầu - Euphorbiaceae.

Vậy còn cây gì mang tên cơm nguội nữa không?

Có một loài cây tên cây nhội, còn gọi là thu phong, trọng dương mộc, cây quả cơm nguội, có tên khoa học Bischofia javanica Blume, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae). Đây là cây thân gỗ lớn, có thể cao tới hơn 20 mét, tán lá rộng, thường mọc hoang ở đồi núi và được trồng phổ biến trong đô thị để tạo bóng mát.

Ở Việt Nam, loài cây này mọc nhiều tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Hòa Bình, Sơn La, Yên Bái, Lào Cai, Điện Biên. Ngoài việc lấy bóng mát, ngọn và lá non cây nhội còn được dùng làm thực phẩm. Người dân có thể hái lá non để nấu canh, xào hoặc làm gỏi cá.

Cây nhội (cơm nguội) và trái. Ảnh: medlatec.vn

Trên đây là những loại cây cơm nguội tương đối thông dụng, ngoài ra cón rất nhiều loài cây cơm nguội khác nữa.

Đáng chú ý là trong hệ thực vật có hẳn một chi tên là chi cơm nguội, danh pháp khoa học là Ardisia. Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam (botanyvn.com) mô tả chi này như sau:

ARDISIA Sw.

[Từ chữ Hy Lạp ardis: đầu nhọn, mũi nhọn; cây có hoa nhọn]

Cây gỗ hay cây nhỡ. Lá mọc so le, đơn, mép có răng, không có lá kèm.

Hoa lưỡng tính mọc thành chùm hay chùy ở nách lá, màu trắng, hồng hay tía. Đài hợp có 5 thùy. Tràng hợp cũng có 5 thùy xen kẽ với các thùy đài. Nhị 5, có bao phấn gần dính, 2 ô. Bầu 1 ô, có một vòi dài mang đầu nhụy phình ở đỉnh vòi.

Quả mọng có 1 hạt.

Gồm 250 loài ở các vùng nhiệt đới và nóng, trừ ở châu Phi và rất ít ở Ôxtrâylia.

Ardisia pseudo-crispa Pit. có tên tiếng Việt là Cơm nguội thường, Cơm nguội nhăn. Ảnh: tracuuduoclieu.vn

Thực vật thuộc chi Cơm nguội đều có thể gọi chung tên là Cơm nguội. Như vậy ta có đến 250 loài cây cơm nguội khác nhau.

Ngay trong Cơ sở Dữ liệu Thực vật của Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam cũng đã liệt kê hơn 60 loại cây cơm nguội (Ardasia). Ở đây tui chỉ trích ra 10 loại đầu tiên để... coi cho vui thôi.

• Ardisia arborescens: Cơm nguội mộc
• Ardisia brevicaulis: Cơm nguội thân ngắn
• Ardisia caudata: Cơm nguội lá có đuôi
• Ardisia colorata:Cơm nguội màu
• Ardisia conspersa: Cơm nguội tràn
• Ardisia corymbifera: Cơm nguội hoa ngù
• Ardisia crassinervosa: Cơm nguội gân lồi
• Ardisia crenata: Cơm nguội răng
• Ardisia depressa: Cơm nguội bẹp
• Ardisia ixoraefolia: Cơm nguội lá trang

Ai muốn biết chi tiết về một loại cây cơm nguội nào đó thì bấm vào đường ở tên khoa học của loại cây đó.

Vậy đó, cơm nguội thì cũng lắm thứ cơm nguội chớ bộ!

Phạm Hoài Nhân