Kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn

Năm 2026 đánh dấu tròn 300 năm ngày sinh của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (02/08/1726 – 02/08/2026). Ông là một trong những nhà bác học kiệt xuất, nhà tư tưởng lớn và là biểu tượng tri thức đồ sộ nhất trong lịch sử Việt Nam.

Tại kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 43 (tháng 10/2025), UNESCO đã chính thức thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam trao Nghị quyết của UNESCO vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726-2026) cho đại diện Việt Nam và tỉnh Hưng Yên - Ảnh: VGP/Phương Nguyên

Trong Lễ kỷ niệm cấp quốc gia diễn ra cuối tháng 7/2026, đại diện Văn phòng UNESCO tại Hà Nội đã trao Bằng ghi danh vinh danh ông. Việc UNESCO tôn vinh Lê Quý Đôn thể hiện sự thừa nhận của quốc tế đối với những giá trị tư tưởng, khoa học, văn hóa và giáo dục mang tầm vóc nhân loại mà ông để lại.

Tượng Lê Quý Đôn (1726–1784), tại khuôn viên Trường THPT Lê Quý Đôn, TPHCM

Lê Quý Đôn tên thật: Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường. Ngay từ nhỏ, ông nổi tiếng với trí tuệ phi thường. Ông liên tiếp đỗ đầu cả ba kỳ thi (thi Hương, thi Hội, thi Đình) và đỗ Bảng nhãn năm 26 tuổi. Ông đảm nhận nhiều chức vụ quan trọng dưới thời Lê - Trịnh, nổi tiếng thanh liêm, thương dân, luôn dùng tri thức để canh tân đất nước.

Những điều đặc biệt khiến Lê Quý Đôn được UNESCO tôn vinh là:

Trí tuệ Bách khoa; Ông được xem là "nhà bác học lớn nhất thời phong kiến Việt Nam", để lại hàng chục bộ sách đồ sộ thuộc mọi lĩnh vực: Lịch sử (Đại Việt thông sử), Địa lý (Phủ biên tạp lục), Triết học & Bách khoa (Vân đài loại ngữ), Văn học (Toàn Việt thi lục), Kinh tế, Thiên văn, Nông nghiệp...

Phương pháp Khoa học Thực nghiệm: Thay vì chỉ sách vở kinh điển như quan niệm đương thời, ông đi thực địa, thu thập tài liệu, khảo cứu và tư duy hệ thống nghiêm cẩn – tiền đề cho phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại.

Tư tưởng Kinh tế & Tri thức: Ông đúc kết tư tưởng nổi tiếng: "Phi nông bất ổn, phi công bất phú, phi thương bất hoạt, phi trí bất hưng" – khẳng định vai trò quyết định của tri thức, khoa học và kinh tế đa ngành đối với sự hưng thịnh của quốc gia.

Toàn cảnh khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Ảnh: Báo Hưng Yên

Lê Quý Đôn sinh ra tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà (nay thuộc xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Ngày nay, những dấu ấn của ông ở Hưng Yên là:

• Tỉnh Hưng Yên là nơi đặt Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn – di tích lịch sử và là địa điểm giáo dục truyền thống hiếu học.

• Hưng Yên xem tư tưởng của Lê Quý Đôn là kim chỉ nam để lấy trí tuệ, khoa học - công nghệ và văn hóa làm nền tảng phát triển. Tỉnh đã lấy tên ông đặt cho Giải thưởng Lê Quý Đôn trong lĩnh vực Khoa học và Công nghệ nhằm khơi nguồn sáng tạo.

Các hoạt động kỷ niệm 300 năm ngày sinh Lê Quý Đôn (năm 2026)

Việt Nam tổ chức chuỗi sự kiện quy mô cấp quốc gia để tri ân và lan tỏa di sản của ông:

• Lễ kỷ niệm cấp quốc gia: Diễn ra ngày 31/7/2026 tại Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (Hưng Yên), truyền hình trực tiếp trên VTV1, kết hợp lễ tiếp nhận Bằng ghi danh từ UNESCO.

• Hội thảo khoa học quốc tế & quốc gia: Nghiên cứu sâu sắc hơn về cuộc đời, sự nghiệp học thuật và tư tưởng vượt thời đại của ông.

• Phát hành Bộ tem bưu chính: Bộ tem đặc biệt "Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn" được phát hành rộng rãi ngày 31/7/2026

Tem kỷ niệm 300 năm ngày sinh Lê Quý Đôn

• Chuỗi 16 hoạt động văn hóa - nghệ thuật: Triển lãm sách, tư liệu trước tác, lễ dâng hương, thi tìm hiểu truyền thống hiếu học và chương trình nghệ thuật quy mô.

• Phát động Giải thưởng KH&CN Lê Quý Đôn: Vinh danh các công trình, giải pháp kỹ thuật xuất sắc có giá trị thực tiễn cao.

Phạm Hoài Nhân tổng hợp.

Có sử dụng AI