Dấu ấn kiến trúc Pháp giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh

Giữa những cao ốc hiện đại không ngừng vươn cao, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn lưu giữ nhiều công trình kiến trúc Pháp cổ kính như những chứng nhân của lịch sử. Hơn một thế kỷ trôi qua, những công trình ấy không chỉ tồn tại cùng thời gian mà còn trở thành một phần không thể tách rời trong diện mạo đô thị, góp phần tạo nên bản sắc riêng của thành phố năng động bậc nhất cả nước.

Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TP. Hồ Chí Minh, còn có tên gọi quen thuộc khác là Bến Nhà Rồng (phường Xóm Chiếu), được xây dựng từ năm 1863, mang đậm dấu ấn kiến trúc phương Tây hòa quyện với nét truyền thống phương Đông. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bến Nhà Rồng được hãng tàu Pháp Messageries Maritimes xây dựng bên bờ sông Sài Gòn vào năm 1863, công trình nổi bật với hệ thống cột trụ vững chãi, các ô cửa vòm kiểu Pháp và đỉnh nóc trang trí hình "lưỡng long chầu nguyệt". Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Sự hiện diện của kiến trúc Pháp tại Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh gắn liền với quá trình người Pháp xây dựng bộ máy hành chính và phát triển đô thị từ nửa sau thế kỷ XIX. Sau khi chiếm Gia Định năm 1859, chính quyền thuộc địa đã cho xây dựng hàng loạt công trình công sở, nhà thờ, nhà hát, trường học và biệt thự theo phong cách kiến trúc phương Tây. Dù được hình thành trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, những công trình này đã góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại của Thành phố trong suốt hơn một thế kỷ qua.

Điểm nổi bật của kiến trúc Pháp tại Thành phố Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa các trường phái kiến trúc châu Âu như Roman, Gothic, Phục hưng hay Baroque với điều kiện khí hậu và văn hóa bản địa. Các công trình thường có bố cục đối xứng, hệ thống cột trụ vững chắc, mái vòm, phù điêu trang trí tinh xảo cùng nhiều chi tiết mang tính mỹ thuật cao.

Để thích nghi với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm của Nam Bộ, những công trình này thường được các kiến trúc sư thiết kế thêm hành lang rộng, cửa chớp thông gió, mái dốc thoát nước nhanh và đưa vào nhiều họa tiết trang trí mang dấu ấn phương Đông. Chính sự giao thoa giữa kỹ thuật xây dựng phương Tây và tinh thần văn hóa Á Đông đã hình thành nên phong cách kiến trúc Đông Dương đặc trưng, tạo nên sức sống bền vững cho các công trình đến tận ngày nay.

Nhà thờ Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn, thường được gọi tắt là Nhà thờ Đức Bà, khánh thành vào năm 1880, mang kiến trúc châu Âu Trung Đại đặc trưng với những mái vòm cung tròn, hai tháp chuông vút cao, tường gạch đỏ mộc không trát vữa. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Nhà thờ Đức Bà có chiều dài 93 m, rộng 35 m, cao 60.5 m, không chỉ là biểu tượng của Công giáo ở Việt Nam, mà còn là một trong những công trình kiến trúc độc đáo nổi tiếng của thành phố. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Cột cờ Thủ Ngữ tọa lạc tại phường Sài Gòn, được xây dựng từ năm 1865; kiến trúc nổi bật với sự giao thoa phong cách phương Tây và phương Đông, bao gồm hai phần chính: đài cột và cột cờ, cao 30 m. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Dạo bước qua khu vực trung tâm Thành phố, du khách dễ dàng bắt gặp những công trình kiến trúc Pháp đã trở thành biểu tượng quen thuộc. Nổi bật là Nhà thờ Đức Bà với sắc gạch đỏ đặc trưng và kiến trúc Roman kết hợp Gothic uy nghiêm; Bưu điện Trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh với mái vòm sắt độc đáo và những đường nét Tân cổ điển thanh lịch; hay Trụ sở UBND Thành phố (Dinh Xã Tây cũ) mang dáng dấp một tòa lâu đài châu Âu giữa lòng đô thị.

Bưu điện Trung tâm Sài Gòn (phường Bến Nghé), được xây dựng từ năm 1886 - 1891 bởi kiến trúc sư Villedieu, công trình kết hợp hoàn hảo giữa kỹ thuật phương Tây vững chãi và các họa tiết trang trí mang âm hưởng Á Đông. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bên trong Bưu điện Trung tâm Sài Gòn có trần nhà hình vòm cung lớn uốn cong chạy dài, được chống đỡ bởi các cột trụ sắt kiên cố. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bảo tàng Mỹ Thuật TP.HCM có màu sắc chủ đạo là vàng, phần trên mái nhà lợp ngói âm dương màu đỏ, các ô cửa sổ được lắp kính màu có hoa văn theo phong cách Châu Âu nằm đối xứng nhau để hứng nắng và gió. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bảo tàng Mỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh (phường Bến Thành), được xây dựng vào năm 1934, mang phong cách kiến trúc Baroque nổi tiếng của Pháp những năm đầu thế kỷ XX. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bảo tàng Mỹ Thuật TP.HCM vừa mang sự hiện đại vào hào nhoáng của kiến trúc phương Tây vừa lưu giữ dấu ấn của thời gian. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bảo tàng Mỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh (phường Bến Thành), được xây dựng vào năm 1934, mang phong cách kiến trúc Baroque những năm đầu thế kỷ XX. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bên cạnh đó, Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh - nguyên là dinh thự của doanh nhân Hứa Bổn Hòa (Chú Hỏa) - là minh chứng sinh động cho sự giao thoa giữa kiến trúc Pháp và nghệ thuật trang trí phương Đông. Nhà hát Thành phố với phong cách Flamboyant Gothic lộng lẫy, hay chợ Bến Thành với tháp đồng hồ bốn mặt nổi tiếng cũng là những điểm nhấn kiến trúc góp phần làm nên diện mạo đặc sắc của thành phố.

Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh (phường Sài Gòn), được xây dựng năm 1890, có diện tích hơn 1.700 m² gồm hai tầng của tòa nhà chính và tòa nhà ngang thiết kế theo phong cách cổ điển - phục hưng, kết hợp Âu – Á. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh có thiết kế nhiều họa tiết đắp nổi trên mái, bức tường, là sự kết hợp giữa các biểu tượng thần thoại Hi Lạp và hình tượng cây cỏ và thú vật vùng nhiệt đới. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Nhiều khu vực của Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh có thiết kế kiến trúc vòm hình cung thanh thoát mang hơi hướng Gothic châu Âu, kết hợp cùng hệ thống cửa sổ kính lớn nhằm đón ánh sáng. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Ngày nay, các công trình kiến trúc Pháp không chỉ là những di sản lịch sử mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Nhiều công trình vẫn giữ nguyên chức năng hành chính, văn hóa hoặc thương mại; đồng thời trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Đây cũng là những không gian công cộng quen thuộc, nơi người dân thành phố gặp gỡ, tham quan, lưu giữ những khoảnh khắc đời thường và tìm hiểu về lịch sử đô thị.

Trụ sở Tòa án nhân dân TP. Hồ Chí Minh (phường Bến Thành), khánh thành vào năm 1885, được thiết kế bởi kiến trúc sư Jules Bourard, là một trong những biểu tượng kiến trúc Pháp cổ kính và bề thế nhất tại thành phố. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Kiến trúc Tòa án nhân dân TP.HCM có sự pha trộn tinh tế giữa kiến trúc châu Âu, La Mã cùng một số họa tiết Á Đông, nổi bật là phần tiền sảnh với hệ cột trụ đồ sộ và bức tượng Thần Công lý cầm gươm bằng đá cẩm thạch đen. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Kiến trúc Tòa án nhân dân TP.HCM có sự pha trộn tinh tế giữa kiến trúc châu Âu, La Mã cùng một số họa tiết Á Đông, nổi bật là phần tiền sảnh với hệ cột trụ đồ sộ và bức tượng Thần Công lý cầm gươm bằng đá cẩm thạch đen. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Bên trong Trụ sở Tòa án nhân dân TP.HCM được xây dựng theo hình chữ H kinh điển, chia thành nhiều phân khu rõ ràng giúp tối ưu hóa công năng của nó. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Chợ Bến Thành (phường Bến Thành) được xây dựng vào năm 1914 với tháp đồng hồ bốn mặt, nơi giao hòa giữa kỹ nghệ phương Tây và công năng chợ truyền thống Việt Nam. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Chợ Bến Thành là biểu tượng văn hóa và lịch sử lâu đời của thành phố, là địa chỉ mua sắm, ẩm thực và tham quan nổi tiếng thu hút du khách. Ảnh: Nguyễn Luân/Báo ảnh Việt Nam

Giữa nhịp phát triển nhanh chóng của một đô thị hiện đại, những công trình kiến trúc Pháp vẫn âm thầm kể câu chuyện về quá khứ, về quá trình giao thoa văn hóa Đông - Tây đã góp phần hình thành diện mạo Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các công trình này không chỉ là gìn giữ những tác phẩm kiến trúc có giá trị nghệ thuật, mà còn là lưu giữ ký ức đô thị và chiều sâu văn hóa của một thành phố giàu bản sắc. Chính điều đó đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, giúp Thành phố Hồ Chí Minh luôn để lại dấu ấn khó quên trong lòng người dân và du khách quốc tế.

Bài: Sơn Nghĩa - Ảnh: Nguyễn Luân

Báo ảnh Việt Nam - 02/06/2026